واضح آرشیو وب فارسی:تبیان: اعتراض به تغییر سیمای شهر
![ترانه علیدوستی و افسانه بایگان در نمایی از کنعان](http://img.tebyan.net/big/1387/09/9118002384637148678613116319223121252229.jpg)
رسانههای جمعی از آنجا كه از متن جامعه برمیخیزند، نمایانگر نحوه نگرش آنها به محیط پیرامون و مسائل هستند. لذا پیش گرفتن تحلیل و توصیف رویكرد رسانه به مسائل اطراف میتواند ما را به دركی از شرایط جامعه (بسیار سادهتر از نمونهگیریها و پركردن پرسشنامهها) برساند. شهر بهعنوان محمل زندگی آدمی، تاثیر بسیاری بر شكلگیری اندیشهها و رفتارهای ساكنان خود دارد- همچون تاثیر ظرف و مظروف- لذا تحلیل رویكرد رسانهها نسبت به محیط زندگی مردم، میتواند هم نمایانگر تاثیر این ظرف(شهر) بر مظروف(جامعه) باشد و هم بیانگر خواسته و انتظار جامعه از شهر. به عبارتی باید گفت رابطه شهر و جامعه فراتر از ظرف و مظروف است؛ از آنجا كه در این رابطه هر دو بر هم تاثیر میگذارند و یكی، دیگری را به شكل و هیأت دلخواه خود درمیآورد.رابطه شهر و جامعه فراتر از ظرف و مظروف است؛ از آنجا كه در این رابطه هر دو بر هم تاثیر میگذارند و یكی، دیگری را به شكل و هیأت دلخواه خود درمیآورد.فیلم و سریال بهعلت برخورداری از ساختار روایی و دربرگیری مخاطبان بیشمار، نسبت به سایر جلوههای رسانه (همچون روزنامه، نمایشگاهها، نشستهای تخصصی و...) نزدیكی بیشتری به متن و جریان زندگی دارد، لذا تحلیل این رسانه به مثابه تحلیل و توصیف اكثریت جامعه است. آنچه در پی میآید، تحلیل و تفسیر نگرش این رسانه با مورد مداقه قرار دادن فیلمهای در حال اكران در سینما است.برای تحلیلی مبتنی بر «درك نگرش فیلم به شهر»، از دو جنبه میتوان به بررسی فیلمها پرداخت؛ نخست تصویری كه محتوای داستان از زندگی شهری به بیننده القا میكند كه البته ممكن است پرداختن مستقیم به زندگی شهری، مد نظر كارگردان نبوده باشد ( و البته با درنظرداشتن رابطه دوسویه ظرف و مظروف، تفاوتی نمیكند كه چنین رویكردی رامدنظر داشته یا نه). این جنبه در واقع خط داستانی فیلم را مورد كنكاش قرار میدهد. جنبه دیگر، تصویری است كه فیلم مستقیما از معماری و شهر به دست میدهد؛ در ادامه بهعنوان مشتی نمونه خروار، به تحلیل دو فیلم در حال اكران «كنعان» و «آواز گنجشكها»، مبتنی بر رویه فوق، پرداخته و سعی میشود نتیجه آن به جریانی فراتر از دو فیلم بسط داده شود.كنعان (ساخته مانی حقیقی) روایتگر یك زندگی آپارتمان نشینی است؛ زندگی زوج جوانی كه رو به اضمحلال است و بیراه نیست اگر این اضمحلال را به محیط پیرامون آنها نیز نسبت دهیم. در روستا با فضایی روبهرو میشویم كه دلبستگی و همبستگی زیادی در آن موج میزندروایت فیلم تفاوتی در ماهیت این زندگی آپارتماننشینی كه مورد انتقاد فیلم است(خواسته ناخواسته) نمیگذارد، كه ظاهر آن دارای تجملات بصری باشد (همچون خانه شخصیتهای اصلی فیلم، مرتضی و مینو كه نمایانگر طبقه مرفه هستند) یا آپارتمانهای هم ریخت و ساده مناطق مركزی و پایینتر شهر(خانه شخصیت علی) كه در هر دو صورت نمودار نارضایتی هستند. این انتقاد از این نوع مسكن، نه غیرمستقیم كه حتی مستقیما در دیالوگها متجلی میشوند؛ بهطوری كه در میانه فیلم این نارضایتی از آپارتمانها و برجها، از زبان شخصیت آذر، نسبت به مرتضی بیان میشود و مستقیما از كیفیت نامناسب خانههایی كه در جریان «بساز و بفروشی» یا ناشی از عدمپرداخت صحیح معماران است، انتقاد میشود.اما آنچه باعث تحول شخصیتهای فیلم میشود هم پیرو همین دیدگاه و انتقاد است. نقطه عطف فیلم با عبور شخصیتهای اصلی(مرتضی و مینو) از شهر به طبیعت و روستا و عبور شخصیتهای فرعی(آذر و تا حدی علی) از دنیای مدرن و مناطق بالادست شهر به گذشته و مناطق مركزی و قدیمی (كه محمل خاطرات شهر هستند) صورت میپذیرد. در واقع كارگردان در بیانی ضمنی، تفكری پست مدرنیسمی را پیگیری میكند و آن، ایجاد تعامل بیشتر با طبیعت و نگاه به زندگی و معماری گذشته است. حتی خانه علی كه مینو لحظاتی در آن احساس آرامش میكند، به واسطه به درون كشیدن طبیعت در گلدانهاست كه وجهی آرامش بخش به آپارتمان داده است. كنعان (ساخته مانی حقیقی) روایتگر یك زندگی آپارتمان نشینی است؛ زندگی زوج جوانی كه رو به اضمحلال است و بیراه نیست اگر این اضمحلال را به محیط پیرامون آنها نیز نسبت دهیم. فیلم آواز گنجشكها (ساخته مجید مجیدی) نیز رویكردی انتقادی به شهر دارد. شخصیت اصلی قصه (كریم) كه بهدنبال ارزشهای اخلاقیای چون معرفت و مرام است(به یاد بیاورید ابتدای قصه را كه چگونه با استیصال، شترمرغها را بیمعرفت میخواند!) با گذر از شهر به روستا با محیطی روبهرو میشود كه نه تنها در حال از دست دادن این خصلت است، كه به راحتی كریم را (بهعنوان مظروف) نیز تحتتأثیر قرار میدهد تا در آبی رحمت آسمانی را به روی خود ببندد. در روستا با فضایی روبهرو میشویم كه دلبستگی و همبستگی زیادی در آن موج میزند(هنگامی كه كریم از غذای خود برای تمامی همسایگان میفرستد)؛ در مقابل شهر سرشار است از دروغ و طمع؛ هرچند كه هنوز میتوان معرفت مورد نظر قصه را در آن كمی یافت (هنگام نماز خواندن كریم مقابل درب پاركینگ و...).ازسوی دیگر، تصویر آغازین ورود كریم به شهر، نمایی فراگیر از شهر در غروب آفتاب است با صدای ترافیك و بوق و... . شخصیت قصه در خیابانی نشان داده میشود كه نمادی از شكست معماری و شهرسازی مدرن (خیابان نواب تهران) به حساب میآید، با آپارتمانهای سر به فلك كشیده كه در یك نمای پایین به بالا بر شخصیت قصه، چیره هستند.كارگردان كه در مصاحبهها هم از این وضع شهر ابراز نارضایتی كرده است در فیلم نیز با بیان هنرمندانه این مشكل، چشم امید ما را به نسلهای بعدی و كودكان میگشاید كه شاید همت عالی آنها كه توانست آب انبار مخروبه را نو كند، شهر و زندگی نابهنجار اكنون ما را نیز نو كند.شخصیت قصه در خیابانی نشان داده میشود كه نمادی از شكست معماری و شهرسازی مدرن (خیابان نواب تهران) به حساب میآید، با آپارتمانهای سر به فلك كشیده كه در یك نمای پایین به بالا بر شخصیت قصه، چیره هستند.در یك جمع بندی كلی باید اذعان داشت كه بسیاری از فیلمها و بعضا سریالهای این چند ساله كه مجال پرداخت به آنها نیست، چنین تصویری از شهر ارائه میدهند. نماهای دهشتناك پایین به بالا، برش و تدوین سریع سرسام آور در نماهای شهری، ترافیك، نماهایی از شهر با تكنیك دوربین روی دست كه حس تعلیق و سرگیجه به دست میدهند و از این قبیل تكنیكها و نگاهها كه همگی اعتراض دارند به فرآیندی كه شهر طی كرده است...
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: تبیان]
[مشاهده در: www.tebyan.net]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 343]