واضح آرشیو وب فارسی:راسخون:
![زاينده رود در گذرگاه تاريخ](http://rasekhoon.net/_WebsiteData/Article/ArticleImages/1/1388/01%20esfand/03/2852.jpg)
زاينده رود در گذرگاه تاريخ نويسنده: روح پرور شيراني آثار بر جاي مانده تاريخي در ساحل زاينده روداگر خيابان چهارباغ را که از شمال به جنوب کشيده شده و محور آن عمود بر جريان زاينده رود است ، ملاک تقسيم اصفهان به دو جهت شرق و غرب بدانيم ، از اقصي نقاط غربي شهر در دو ساحل شمالي و جنوبي زاينده رود ، جز تعدادي برج هاي کبوتر و بيشه هاي دو طرف زاينده رود تا نزديک پل فلزي ، آثار قديمي ديگري که نزديک به رودخانه باشد ، مشاهده نمي شود ؛ اما بين پل مارنان و پل الله وردي خان ، در ساحل جنوبي رودخانه که در روزگاران پيش به نام «برز رودجي» معروف بوده ، آثار متعددي وجود داشته است . که اکنون چيزي جز نام آنها باقي نمانده است ؛ از آن جمله : «بلوار آيينه خانه » است که اشاره اي به قصر با شکوه آيينه خانه از بناهاي دوره شاه عباس دوم داشته و از ساحل شمالي رودخانه محل فعلي خيابان کمال اسماعيل و خيابان فردوسي تا چهارباغ صدر و محله خواجو کشيده مي شده است . نام اين باغ وسيع تا چند قرن پس از احداث آن، زبانزد مردم ايران بوده است . که در حال حاضر نيز قسمتي از محله خواجوي اصفهان به محله باغ کاران شهرت دارد. در چهارباغ و در دوره ملکشاه ، به جز باغ کاران ، سه باغ ديگر به نام هاي باغ فلاسان ، باغ احمد سياه و باغ بکر وجود داشته است . از پل شاهي به سوي مشرق اين پل تا پل شهرستان و فراتر از آن تا پل چوم و پل ورزنه که به گاوخوني نزديک مي شود ، آثار تاريخي بسياري از زمان هاي بسيار دور به خصوص از دوره ديالمه و سلاجقه باقي مانده است .همچنين از پل شهرستان به سمت مشرق ، در جهت جريان آب رودخانه در ساحل جنوبي زاينده رود ، تعدادي کبوترخانه و گنبد مسجد دشتي از دوره ي ايلخانان و مناره ي گار جلب توجه مي کند و در ساحل شمالي زاينده رود به موازات اين آثار ، بناهايي چون مسجد کاج از دوره ايلخانان ، مسجد با شکوه برسيان يا بارسيان ، که مردم محل آن را بيسيون تلفظ مي کنند ، از دوره حکمراني برکيارق بن ملکشاه سلجوقي به جاي مانده است و از آثار برازنده هنر معماري ايراني به شمار مي رود.طغيان هاي زاينده رودزاينده رود اصفهان در زمستان و در مواقعي که بارندگي بيش از حد متعارف باشد به خصوص ، نزول برف هاي سنگين در کوه هاي حوضه آن ، به هنگام گرم شدن هوا در اواخر اسفند و نيمه اول فروردين طغيان هايي دارد . اين قبيل طغيان ها در تاريخ اصفهان زياد اتفاق افتاده ، ولي اين حوادث کمتر به دفتر تاريخ سپرده شده و در صفحات کتاب ها ديده مي شود . «شواليه شاردن». جهانگرد فرانسوي که در دوره سلطنت شاه عباس دوم و اوايل پادشاهي شاه سليمان در اصفهان بوده ، در سفرنامه خود ، يکي از طغيان هاي زاينده رود را ذکرد کرده است . وي از باران و تگرگي که همراه با طوفان بسيار شديدي بوده ياد مي کند ومي نويسد : «من در عمر خود هرگز چنان بارندگي نديده بودم .» در قرن اخير نيز زاينده رود طغيان هايي داشته ، ولي معمولا روزها طغيان محدود بوده و پس از سه روز تا يک هفته آب پايين آمده است .تقسيم آب زاينده رود طبق طومار شيخ بهاييتقسيم آب زاينده رود بر اساس طومار معروف شيخ بهايي در دوره صفويه صورت گرفته است . آب رودخانه پس از عبور از کوه هاي فريدن ، مشروب نمودن اراضي ساحلي و بلوک آيدوغميش بين بلوک مشروحه ، از لحاظ زمان و در طول مدت يک سال ، بر اساس سه اصل مختص ، مشترک و آزاد تقسيم مي شود.مادي هاي زاينده رود و نام هاي تاريخي آنهاکلمه هاي مادي در اصفهان اصطلاح محلي است و به نهر آب گفته مي شود. چندين مادي از زاينده رود منشعب شده که مزارع ، باغ ها و خانه هاي اصفهان را مشروب مي سازد. مادي هاي مشهور زاينده رود ، نياصرم ، فرشادي ، شاه يا جوي شاه ، فدين ، تيران و قمش مي باشد. پل هاي زاينده رودپل هاي مشهوري که از حدود سرچشمه تا مصب بر روي بستر زاينده رود بنا شده پل اورگان ، زمان خان ، کله ، بابا محمود ، فلاورجان ، مارنان ، الله وردي خان ، جويي ، خواجو ، شهرستان ، چوم ، سروشفادلان ، ورزنه و پل فلزي مي باشد. الحاق آب کوهرنگ به زاينده روداجراي الحاق آب کوهرنگ به زاينده رود ، سابقه اي ديرينه دارد و همواره از آرزوهاي مردم اصفهان بوده است . عمليات الحاق آب کوهرنگ به زاينده رود ، در هفتم مهر ماه سال 1327 شمسي آغاز و تونل مزبور در 24 مهرماه سال 1332 افتتاح شد . تونل در ارتفاع 2 هزار و 500 متري کوه کارکنان تعبيه شده است . طول تونل 2 هزار و 84 متر و پوشش داخلي آن از بتن فولادي است. حداکثر آبي که از تونل عبور مي کند ، 27 متر مکعب در ثانيه و حداقل آن در اوايل پاييز به 5 متر مکعب مي رسد. برگزاري جشن ها در ساحل زاينده رودجشن ها و مراسم معروفي که در ساحل زاينده رود برگزار مي شده ، جشن سَده ، آبزيان و مراسم خاج شويان ارامنه ي جلفا بوده است . جشن سده مربوط به سال 323 ه.ق است که به وسيله مرداويج زياري ترتيب داده شد ، در برگزاري اين جشن با شکوه تمام ساحل زاينده رود تا دامنه کوه صفه ، در آن شب تاريخي ، شده و تبديل به يک اخگر فروزان مي گشته ، دو جشن مشهور ديگر ايران جشن فروردين و جشن مهرگان بوده است .منبع: نشريه اصفهان زيبا/خ
#فرهنگ و هنر#
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: راسخون]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 820]