واضح آرشیو وب فارسی:روزنامه شهروند: از یک سو سرکوب و تحدید مصادیق دولت مدرن مانند فعالیت های اجتماعی، سیاسی، صنفی و مذهبی و ازسوی دیگر تلاش حکومت برای رفاه و آسایش مردم در قالب اجرای فعالیت های اجتماعی، مدنی و رفاهی و ایجاد حس مسئولیت دولت در برابر مطالبات مردمی در وضع ایجادشده، محور اصلی اندیشه رضاشاه برای استقرار و استفاده قدرت در ایران را مهیا کرد. اصلاحات اجتماعی و اقتصادی اواخر قاجار که فاقد قالبی منسجم بود، در دوره پهلوی اول به شکلی منظم تر پیگیری شد و همسو با ایدئولوژی حاکمیت پهلوی که عناصر مهم تشکیل دهنده حکومت 16ساله رضاشاهی را تشکیل می داد، نخستین دولت متمرکز ایران در دوران جدید را به وجود آورد که مسئولیت اصلاحات را به رهبری دولت برعهده داشت. فرهنگ اقتصادی مبحث دیگری تحت عنوان فرهنگ اقتصادی نیز می تواند در تبیین شرایط خاص دوره رضاشاه از قبیل ارزش ها، نگرش ها، عقلانیت ها و رفتارهای متعدد انسان ها در تحقق نیازهای اساسی و حیاتی شان مورد استفاده قرار گیرد و این فرهنگ معطوف به تأمین رفاه جامعه و منش های انطباق پذیری و ارتباط با محیط فیزیکی پیرامون است. بدین لحاظ اقتصاد و رفاه که غالبا با نیازهای زیستی و حوایج فردی شناخته می شود، تحت تأثیر ترکیب خاصی از عقلانیت های استراتژیکی یافنی، سیاسی تأمین می شود. روند رو به رشد آگاهی از تحولات مدنی و بخش های رفاهی اجتماعی غرب در سال های پس از مشروطه ، موج شکل گیری بسیاری از پدیده های نوین در ایران عصو پهلوی اول شد. ایجاد و گسترش موسسات خیریه، به عنوان یکی از نمودهای تحول اجتماعی پس از مشروطه، تحول مهمی بود که دولت رضا شاه را در انجام وظایفی جدید مسئول می ساخت. اندیشه تجدد با بررسی فرآیند پیشرفت و توسعه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دوره رضاشاه می توان گفت از لحاظ تئوری سابقه تاریخی رویکردها و مسائلی که در دوره پهلوی زمینه رشد و توسعه را فراهم کرد و ریشه در اندیشه تجدد و توسعه را مهیا کرد، ریشه در اندیشه تجدد و مدرانیزاسیون ایران داشت. درواقع اندیشه تجدد به دنبال آنچه اصلاحات جوامع مختلف ایران را شکل می داد، نقش مهمی در تحولات بعدی ایفا کرد؛ تحولاتی که در مدرنیته غربی ریشه داشت. در این دوره بنیان انجمن های متعدد اجتماعی و فرهنگی و بهداشتی با مشارکت زنان و مردان نهاده شد و تعداد قابل توجهی مدرسه، درمانگاه و مراکز خیریه در چارچوب اصلاح ساختارهای مدنی، قضائی، اجتماعی و وطن پرستی در تهران و شهرهای دیگر تشکیل شدند. آنچه در این اقدامات به عنوان نقطه مشترک وجود دارد، این است که همگی آنها به فعالیت های داوطلبانه ارتباط داشت. در بخش هایی که به حوزه خدمات اجتماعی، بهداشتی و رفاهی مربوط می شد، استفاده اصولی و مردمی از اعانات طبقه بالا و متوسط وابسته به خانواده های مشروطه خواه بود. اما شرایط موجود از ثبات لازم برخوردار نبود. درواقع ساختار کشور ایران عقب مانده بود. از توسعه اجتماعی و اقتصادی خبری نبود، ضعف طبقات و نیروهای اجتماعی هم برای دولت راهی جز اقدامات نوسازی و توسعه داوطلبانه باقی نگذاشته بود؛ در جست وجوی این چاره جویی بهترین گزینه استفاده از تمرکز منابع قدرت در دست دولت بود تا مشکلات عدیده ای که در بخش های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی وجود داشت، از میان برداشته شود و به منظور فراهم آوردن زمینه اصلاحات، اقدامی اساسی به عمل آید. مسئولیت دولت در برابر ملت اقدامات خیریه ای که در این زمان با ارایه خدمات رفاهی و بهداشتی انجام می شد، ضمن تأکید بر مولفه هایی مانند وطن و هموطن که پس از انقلاب مشروطه برای مردم مفهوم یافته بود، در تعریف خاص تری از این مفاهیم، به ضرورت توجه و مسئولیت دولت در برابر ملت تغییر ماهیت داد. به عبارت دقیق تر، همسو با سیاست ها و شعارهای حاکمیت، تبیین و اجرای اهداف به منظور رسیدن به توسعه اجتماعی و طرح مدرنیزه کردن ایران، همچنین تثبیت اقتدار حکومت بر کلیه ابعاد و شئون مملکت مورد توجه ویژه قرار گرفت. در نتیجه این تحول، برای ارضای نیازهای معنوی مردمی که تا پیش از این با انجام خیرات و مبرات به شکل های سنتی و مذهبی و با تولیت روحانیت به کارهای خیر علاقه مندی خود را نشان می دادند، اینک دولت با دست انداختن به حوزه اختیارات روحانیت، این بخش را هم خود به عهده گرفت. درعین حال برای مشارکت مردم در فضای اجتماعی که کمترین تبعات و هزینه های سیاسی را درپی داشت، زمینه را فراهم کرد. ازجمله موضوعات مربوط به امور خیریه در این دوره می توان به مریض خانه ها، فقرا و رسیدگی به وضع بینوایان، پرورشگاه ها، انجمن ها و موسسات خیریه، اقدامات خیریه برای مقابله با سیل، کمک های مجامع بین المللی و داخلی، مراکز و موسسات خیریه دولتی اشاره کرد.
شنبه ، ۱۴آذر۱۳۹۴
[مشاهده متن کامل خبر]
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: روزنامه شهروند]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 8]