واضح آرشیو وب فارسی:سیمرغ: و چون به علت این که شخصیتهای آن بیشتر با ماسک روی سن ظاهر میشدند به آن "کمدی ماسک" نیز میگویند و بالاخره سبکی مخصوص را ... کمدی دلارته را به دو ریشه نسبت میدهند:1- چهار تیپ در کمدیهای اتلانی رم قدیم دیده شده که عبارتند از:تیپ احمق پرخور Maccusتیپ احمق ابله Baccoتیپ پیرمرد ساده لوح Pappusتیپ فیلسوف احمق Dossenus و Ruzzante نویسنده نمایشهای روستایی از این تیپها در نمایشهای خود استفاده کرد. چون بعضی از خصوصیات این نمایشها را در کمدی دلارته میبینیم این طور به نظر میرسد که کمدی دلارته ریشهای از این دو نمایش دارد.عقیده ریشه دوم مربوط به شرق میشود.وقتی سلطان محمد وارد قسطنطنیه میشود او که در حقیقت خلیفه و حاکم اسلامیاست و در اسلام هم تئاتر را حرام میدانند. دستهای از هنرپیشههای مسیحی از آن جا فرار میکنند و عدهای هم کشته میشوند. ریشه دوم را از این جا منشعب میکنند که عدهای از هنرپیشههای فراری قسطنطنیه به ونیز میآیند و شروع به اجرای نمایشهایی میکنند که پایه کمدی دلارته است. کمدی دلارته در اواسط قرن شانزدهم در سرتاسر اروپا به خصوص در فرانسه و ایتالیا رواج داشت و تا این قرن با موفقیت روبهرو بود. لیکن این کمدی در سرزمین اصلی خود ایتالیا تا نیمه دوم قرن هجدهم مورد استقبال عموم مردم بود. از آنجا که این نمایش توسط بازیگران حرفهای اجرا میشد، نمایشنامههای کمدی دلارته نمایشنامههای ادبی نیستند بلکه نمایشهای "بدیههسازی" هستند. ضمناً این نمایشها شخصیت ندارند بلکه با تیپها سر و کار دارند و از قرن 16 تا 18 ترویهای کمدی دلارته از ایتالیا به شهرها و کشورهای مختلف معرفی میشوند. سوژهها و تیپها مشخص است و چارچوب داستان هم معلوم است. هنرپیشهها با هم قرار میگذارند و روی صحنه میروند و بدیههسازی میکنند بعد از این که کمدی دلارته اوج گرفت نقشها را در دفترچههایی به نام (canevas) که راهنمای بازی کمدی دلارته است و تم کلی را به دست هنرپیشهها میداد، مینوشتند. این سبک به عنوان کمدی بدیههسازی شناخته شد و کمدینهای آن لطیفهها و کلمات ظریف را براساس مأخذ سناریو ادا میکردند. و چون به علت این که شخصیتهای آن بیشتر با ماسک روی سن ظاهر میشدند به آن "کمدی ماسک" نیز میگویند و بالاخره سبکی مخصوص را در فن تئاتر به وجود آورده است که به آن "کمدی ایتالیایی" یا فقط کمدی میگویند. چون تنها سبکی است که منحصراً توسط کمدینهای ایتالیا به وجود آمده و توسعه یافته است. در هر حال میتوان گفت که فن بدیههسازی بازیکنان قرون وسطی محققاً در تکوین و توسعه خود در مراسم و جشنها و کارناوالها نفوذ کرد.داستانهای عوام پسند و نمایشهای فارسی روستایی و نمایشنامههایی که دارای تیپهای مشخص بود توسط بازیگران و نمایشنویسانی مانند ژان جورجیو-آلیون (1521-1460) (Giangiorgio Alion) و آندره کالمو (Andrea Calmo) به وجود آمدند.بدیههسازی برخلاف نمایشهای کمدی ادیبانه دوره رنسانس و نمایشنامههایی که دارای متن بودند گسترش یافت به خاطر این که بازیگران و طرحهای این نمایشنامهها مورد استقبال عموم قرار میگرفت، گذشته از آن برای بازیگران حرفهای این نیاز وجود داشت تا خوب توسط تماشاگران درک شوند. در کمدی دلارته عشاق-مستخدمین-مردان مسن نقشهای اصلی را به عهده دارند و شخصیتهای دیگر هم در تکمیل آن سهمیبسزا دارند. در این کمدی هر ماسکی نماینده شخصیتی مربوط به خود است.این کمدی بیشتر با لهجههای متنوع ایتالیایی و یا اصطلاحات آمیخته به این زبان صحبت میشد و از نظر این که نوع لباس و طرز تقلید و صدای آنها با یکدیگر تطابق و هماهنگی دارد به یک نمایش واقعی بیشتر شبیه است.کمدی دلارته یک کمیک تئاتری به نام "معنا" است و اغلب عمل نقش مهمتری از کلمات را دارد و گاهی اتفاق میافتاد که حرکات بازیگران شبیه اکروبات است و بازیگران در مقابل عملیات خطرناک مقاومت میکنند. گرچه کلمات کلی ادا میشود. لیکن به علت عظمتی که دارد این سبک به طور جهانی پذیرفته شده است.کمدی دلارته از اکتورهای زن و مرد حرفهای به وجود آمده و در بیان آنان از اعمال نفوذ و اجحافهایی که به تلخی و تباهی منجر میشود صحبت میکنند و در ضمن این لطیفهگوییها با نیرومندی تمام از شأن و مقام خود دفاع میکنند که در پس این کنایات و لطائف و فحاشیها کمک بزرگی برای از میان بردن سدها و حصارهایی که میان طبقات وجود دارد مینماید.در این نمایشنامهها باقدرتترین بیانات مهیج و شورانگیز انسانی نهفته است و به همین جهت جنبههایی از فرهنگ ایتالیا و اروپا را به خود اختصاص میدهد.همان طور که گفته شد تئاتری که نوشته ندارد نمیتواند شخصیتهای خاصی را خلق کند. به همین جهت تیپ خلق میشود.تیپهای کمدی دلارته عبارتند از: آدم پیر ثروتمند که طرفدار دختران جوان است. RANTALON دکتر و یا فیلسوف و ادیب و دانشمندی که غالباً یک دختر قشنگ دارد DOTTORE نوکر یک آدم ثروتمند است و معروفترین تیپ کمدی دلارته است. او فوقالعاده زرنگ و حاضرجواب و پولدوست است.HARLEKIN همان هارلکین است که حالا پیر شده است و طرف ارباب را میگیرد. ZANNI پیشخدمت زن است و غالباً نامزد هارلکین است و همدست او COLOMBINA تیپ پهلوان است ولی واریاسیون جدی ندارد. مثل پهلوان پنبه است و معمولاً به عنوان خواستگاری دختر دکتر میآید ولی به او توجه نمیشود و هارلکین او را خیط میکند. او شومترین نقش کمدی دلارته را دارد. دوست دارد دوبهمزنی کند و خشم به پا نماید. CAPITANOدختر عاشق که دختر مرد ثروتمند است. AMOROSA جوانی که عاشقاست. بجز عاشق و معشوق همه پرسوناژها دارای ماسک هستند. و این دو نقش انسانی ماجرا را به عهده دارند.نقشها در طی سالها تغییر مییابند. مثلاً نوکرها عوض میشوند و هارلکین به زانی تبدیل میشود. RANTALON همیشه ونیزی است و لهجه ونیزی دارد چون اغلب تاجرها ونیزی هستند. DOTTORE معمولاً از بولونیا میآید چون قدیمیترین دانشگاه در آنجا است. HARLEKIN از برگامو میآید چون آنجا آدمهای زیرک و ناجنس زیاد دارد. در کمدی دلارته دکور وجود ندارد تا حدودی شبیه "نمایش روحوضی" است. مطالب مرتبط :نقد تئاتر غولتشن ها
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: سیمرغ]
[مشاهده در: www.seemorgh.com]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 449]