واضح آرشیو وب فارسی:شیراز1400: ارگ کریم خانی از جمله آثار تاریخی دوره زندیه شهر شیراز است و در ابتدای خیابان کریم خان زند، نبش میدان شهرداری قرار دارد. به گزارش شیراز۱۴۰۰، کریم خان زند برای ساخت این ارگ از بهترین هنرمندان و معماران آن دوره دعوت به همکاری کرد. این معماران و هنرمندان به دلیل مهارتی که داشتند توانستند این ارگ را بسیار سریع بسازند. ساخت ارگ کریم خانی که در واقع دژی نظامی بوده است، بین سال های ۱۷۶۶ و ۱۷۶۷ میلادی انجام شد. برای این منظور کریم خان بهترین مصالح را از داخل و خارج کشور تهیه و ساخت بنا را به سرعت تمام کرد. بنای افراشته ارگ کریم خانی، ترکیبی از دو معماری مسکونی و نظامی است. بخش درونی ارگ با ایوان ها و اتاق های نقاشی شده، آب نماها و باغچه ها از ظرافت خاصی برخوردار است. سه ضلع شمال، جنوب و غرب هر یک دارای یک ایوان و شش اتاق مسکونی در دو طرف آن است. ضلع شرقی شامل حمام خصوصی و برخی امکانات خدماتی است. برج و باروی چهارگانه به انضمام خندقی که سابقاً دور آن حفر شده بود نیز نقش دفاعی بنا را بر عهده داشته اند. ضخامت دیوارها در پایه ۳ متر و در بالا ۸/۲ متر است. ارتفاع برج ها نیز ۱۵ متر می باشد و از آجر ساخته شده اند. ارگ اندرونی، کاخ سلطنتی کریم خان و خانواده اش بوده که در زمینی به مساحت حدود ۱۳ هزار متر مربع با حدود ۴۰۰۰ متر مربع زیر بنا در غرب میدان توپخانه قدیم واقع است. پلان، زمینی به شکل مستطیل است. در چهار گوشه ارگ، چهار برج مدور سه طبقه قرار گرفته است که ارتفاع آنها حدود ۱۴ متر می باشد و ارتفاع دیوارهای ارگ نیز به ۱۲ متر می رسد. معماری ارگ از نوع معماری درونگرا است که وجود تزیینات ظریف و زیبای داخل ساختمان در مقابل تزیینات خشن و ساده دیوارهای بیرونی گواه این مطلب است. عمده مصالح در بنای ارگ سنگ و آجر است. در بالای ورودی اصلی، کاشیکاری از نوع هفت رنگ مشتمل بر صحنه نبرد رستم و دیو سفید مربوط به دوره قاجاریه است. بعد از ورودی در بخش داخلی هشتی قرار گرفته است. در بخش شمالی حیاط خلوتی به اضافه چند اتاق کوچک مجزا از سایر مجموعه اتاق های ارگ قرار دارد. در گوشه جنوب شرقی هشتی نیز حمام اختصاصی کریم خان ساخته شده است. در چهار گوشه بنا در کنار برجها چهار حیاط خلوت با حوضی در مرکز آن قرار گرفته است. بخش های مسکونی بنا در سه جبهه شمالی، جنوبی و غربی واقع شده اند. در مرکز هر جبهه یک ایوان ستوندار با دو ستون سنگی قرار دارد که در زمان قاجاریه ستونهای اصلی ایوان های جنوبی و غربی برداشته شده و ستون های چوبی با تزیینات مارپیچی شکل جایگزین شده است. در دو طرف هر ایوان ستوندار و تالار و میان تالارها دو راهرو دو طبقه به کار رفته است. نمای تالارها با پنجره های چوبی مشبک کاری شده همراه با شیشه های رنگی پوشیده شده است. تالارها به وسیله دو سقف پوشیده شده اند که یکی سقف طاقدار با مقرنس های گچی در بخش داخلی آن تزیین شده و دیگری سقف کاذب که با فاصله ای نسبت به سقف اصلی ایجاد گردیده. بخش داخلی سقف اصلی تالارها با نقاشی ها و تذهیب های بسیار زیبایی که از نقاشی های عصر صفوی الگو گرفته اند تزیین شده است. در ترسیم این نقاشی ها از موادی مانند طلا، جیوه، شنگرف، گل اخرا و سایر مواد معدنی استفاده شده است. در گوشه جنوب شرقی ارگ حمامی از دوره زندیه نیز باقی مانده است. رختکن این حمام بصورت یک هشت ضلعی ساخته شده است به این ترتیب که اضلاع اصلی آن یک چهار ضلعی است که در چهار گوشه چهار ضلعی، چهار ضلع دیگر تعبیه و بدین ترتیب بصورت یک هشت ضلعی در آمده است. در ورودی حمام در گوشه جنوب غربی حمام قرار گرفته است و به وسیله دالان کوتاهی به رختکن مربوط می شود، در چهار سمت رختکن چهار ایوان تعبیه شده است در پای هر یک از ایوانها سه محفظه کوچک تعبیه شده که اختصاص به کفش ها دارد. در وسط صحن رختکن یک حوض هشت ضلعی وجود دارد که پاشویه های آن کمی از سطح زمین بلندتر است و یک فواره سنگی در وسط حوض تعبیه شده است. سقف رختکن از یک عرق چین آجری ساده تشکیل شده است که در گوشه های آن ترنج های آهک بری بسیار زیبایی نصب شده است. در گوشه شمال غربی رختکن دالان نسبتاً طولانی است که به صحن گرمخانه حمام مربوط می شود. جالب ترین قسمت حمام چهار ستون سنگی یکپارچه داخل گرمخانه آن است که دارای تزیینات بسیار جالبی می باشد که ستون های مذکور از ته ستون، ستون و سرستون تشکیل شده است. در گرمخانه حمام ۳ مخزن آب وجود دارد که از آب آنها برای استحمام استفاده می شده است. در کف خزینه وسط دیگی مسی قرار دارد که برای گرم کردن آب آن استفاده می شده است و از طریق انباری که در پشت حمام قرار دارد، هیزم زیر آن قرار می دادند. در کف حمام دالان هایی وجود دارد که در اصطلاح به آنها گربه رو می گویند و کاربرد آنها انتقال گرمای حاصل از آتش زیر دیگ آب گرم بوده است. کریم خان زند در سال ۱۱۶۳ قمری حکومت غرب ایران را در دست گرفت و تمام بناهای دوران وی در طی ۱۴ سال حکومت او در شیراز ساخته شده اند. وی به هنگام پایه گذاری حکومت در شیراز، تصمیم به ایجاد میدان وسیعی در شمالشیراز قدیم گرفت. این میدان به میدان توپخانه شهرت داشت. در شمال میدان دیوان خانه کریم خان، در شرق میدان بازار وکیل و چندین کاروانسرا، در جنوب میدان حمام و مسجد وکیل و در جنوب غربی باغ و در غرب ارگ و اندرونی را بنیان نهاد. بعد از فتح شیراز توسط آقا محمد خان، بنا بر خصومتی که با کریم خان داشت تصمیم به تخریب بناهای کریم خانی گرفت. به دنبال این تصمیم تعدادی از بناهای عصر زندیه تخریب شد، از جمله حصار شهر. خوشبختانه بنای ارگ از تخریب محفوظ ماند و از آن به عنوان دارالحکومه امرائی که از طرف حکومت مرکزی به امیری و استانداری فارس برگزیده شده بودند، استفاده می شد. امرا و فرمانروایان عصر قاجار بنا به سلیقه های شخصی در این بنا دخل و تصرف هایی ایجاد نمودند از جمله در حیاط مرکزی دست به ایجاد یک سلسله عمارت زدند که نسبت به ارگ وصله ناجوری بود و دیگر اینکه سطح نقاشی های دوران زندیه را پوشاندند و تزییناتی دیگر مطابق با سلیقه خود ایجاد نمودند. برای انجام این کار چون گچ به راحتی بر روی لایه های قبلی گچ قرار نمی گرفت سطح دیوار را با تیشه زخم کرده و به همین دلیل بیشترین تخریب را در بنا ایجاد کردند. در سال ۱۳۱۰ به دنبال ساخت مرکز شهربانی، از این بنا تا سال ۱۳۵۰به عنوان زندان شهربانی استفاده می شد و در آن سال ارگ کریم خانی تحویل دفتر فنی حفاظت آثار باستانی شد. در واقع این ارگ کاربری های گوناگونی داشته است؛ در زمان حکومت سلسله زندیه این قلعه محل زندگی و مرکز فرماندهی شاهان زند بود. در زمان حکومت قاجارها خانه فرماندار بود. شاهزاده عبدالحسین میرزا فرمانفرا، فرماندار استان فارس دستور مرمت مینیاتوری های قلعه را صادر کرد. مدتی در دوره پهلوی نیز از این دژ نظامی به عنوان زندان استفاده می شد. ارگ کریم خانی در سال ۱۳۵۱ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۹۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. عکس : امین آل شمس ۱ ۱-۱ ۱-۲ ۲ ۳ ۳-` ۴ ۴-۱ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۱-۱ ۱۲ ۱۲-۲ ۱۳ ۱ ۲ ۲۰ ۲۴ ۲۹ ۶ copy ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ DSC_0623 (2)
جمعه ، ۲۲آبان۱۳۹۴
[مشاهده متن کامل خبر]
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: شیراز1400]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 11]