واضح آرشیو وب فارسی:بزنیم بیرون: بیرجند روی تپه ماهورهایی با خاک سفت شگل گرفته و در سال هایی که خشکسالی وبال این شهر نشده بود، رود شور فصلی از حاشیه ی آن می گذشت و در کویر لوت جان می گرفت. با این توصیف تجسم شهری کویری پوشیده از کاج کمی سخت به نظر می آید، اما واقعیت آن است که بیرجند، کاجستانی هم مرز با یکی از گرم ترین نقاط زمین است. محمد ابراهیم خان علم معروف به «شوکت الملک، خان قائنات» سعی کرد در زمان قاجار به بیرجند هویت دهد و شهر را از گزند حملات افغان ها و راهزنان جنوبی امن کند و در راه آبادانی آن قدم بردارد. هنوز رد پای شوکت الملک در باغ اکبریه، عمارت کلاه فرنگی، مدرسه شوکتیه و کاجستان هایی که قدمت برخی شان نزدیک به یک قرن شده، دیده می شود. بارانداز ادویه در زمان قاجار مرزهای بیرجند برای حضور تجار هندی امن شد، به طوری که برخی از آن ها تصمیم گرفتند در بیرجند بمانند. برای همین محله ای به نام سیک ها در بیرجند شکل گرفت که تا اوایل پهلوی همچنان پابرجا بود. بیرجند آن زمان صنعت، دامداری و یا کشاورزی خاصی نداشته، برای همین به منطقه ای تجاری تبدیل شد. نمایی از ادویه فروشی های بیرجند در موزه اکبریه شوکت الملک در زمانی که انبارهای غله ی بیرجند مورد حمله افغان ها قرار گرفت، به ساکنان شهرهای مرزی پول داد و آن ها را به عنوان نگهبانانی در اختیار گرفت تا از مرزها دفاع کنند؛ او شرط کرد به ازای حقوقی که می دهد اگر خسارتی به کاروانی وارد شود، آن ها را توبیخ کند. بیرجند، بارانداز ادویه بوده. تاجرانی از هند به زاهدان و بعد به بیرجند می آمدند و ادویه ها را از همین نقطه توزیع می کردند. بیشترین رونق اقتصادی بیرجند مربوط به این دوران می شود که محله ها و خانه های اشرافی بیشتری نیز به شهر اضافه می شود سوغاتی جان دار بیرجند جواد سیروسی، راهنمای گردشگری بیرجند مهمترین سوغات این شهر را «معلم» می داند و می گوید: در این شهر خانواده هایی زندگی می کنند که کل خاندان شان معلم بوده است. شاید سابقه ی این ادعا به دوران تاسیس مدرسه شوکتیه در بیرجند برگردد. می گویند؛ شوکت الملک با الگو گرفتن از دارالفنون شوکتیه را تاسیس کرد که بعد از مدرسه رشدیه ی تبریز، سومین مدرسه آموزش نوین در کشور به شمار می آید. شوکتیه که عمارت آن بالغ بر ۱۱۰ سال عمر دارد، در زمان قاجار یک حسینیه بود که شوکت الملک با نگاهی به سیستم دالفنون تصمیم گرفت آن را به مدرسه تبدیل کند. او یکی از مدیران معروف کاشان از خانواده نراقی ها و تعدادی معلم محلی به همراه جمعی از معلمان انگلیسی و فرانسوی را استخدام کرد و کودکان مستعد بیرجند و شهرها و روستاهای اطراف را با حمایت مالی به تحصیل در این مدرسه مشغول کرد. مدیر و معلم های شوکتیه برخلاف ضوابط آن دوران، بالاترین حقوق وقت را دریافت می کردند. به خانواده های دانش آموزان نیز پول و گندم می دادند تا فرزندان شان را برای تحصیل به مدرسه بفرستند و برای تشویق، آن ها را به عنوان دبیر تربیت می کردند و به روستاهای اطراف می فرستادند. این حمایت ها باعث تشویق مردم می شد. شوکت الملک بعدها دانش آموزان مستعد این مدرسه را بورس کرد تا در خارج از کشور به تحصیلات خود ادامه دهند، اما یک شرط برای آن ها گذاشت که به وقت پایان تحصیل به بیرجند برگردند و در اینجا خدمت کنند. بعد از راه اندازی شوکتیه، خان قائنات به فکر ایجاد مدرسه بنات برای دختران افتاد که با مخالفت هایی روبه رو شد. شوکت الملک به سراغ آیت الله هادوی که در تاریخ مشروطیت نیز نقش داشت، رفت و موافقت او را جلب کرد و دختران آیت الله نخستین محصلان این مدرسه بودند. تدبیر آیت الله هادوی مردم را هم به تقلید از او، وا داشت. مدرسه پدران ایران شوکتیه به مدرسه پدران علم نوین هم شهره است. محمدحسن گنجی، بنیانگذار دانش جغرافیای نوین و پدر علم هواشناسی، علی بهرمان، پدر علم ارتودونسی، کاظم معتمدنژاد، پدر علم ارتباطات، مهدی بلالی مود، پدر علم سم شناسی، محمداسماعیل رضوانی، پدر تاریخ معاصر ایران و غلامحسین شکوهی، پدر تعلیم و تربیت ایران همگی دانش آموخته های مدرسه شوکتیه بودند. مدرسه شوکتیه خیلی وقت است که در دست مرمت قرار گرفته، می خواهند کاربری اولیه را دوباره به آن بازگردانند و به حسینیه تبدیل اش کنند. چهارطاقی ها و ایوان های شوکتیه که ظاهرشان در مرمت های بعدی با اندکی تغییر روبه رو شده، از کلاس های درس این مدرسه در دروه ای از تاریخ حکایت دارد. اولین سازمان آبرسانی در ایران بیرجند صاحب اولین سازمان آبرسانی ایران است. در سال ۱۳۰۲ خورشیدی برای تامین آب آشامیدنی مردم شهر، جمعی از خیران با حمایت محمد ابراهیم خان علم، بنگاه آبلوله را راه اندازی کردند که بیرجند بعد از تهران به دومین سیستم لوله کشی آب شهری تجهیز شد. کاجستان کویری بیرجند به شهر کاج ها معروف است. شوکت الملک مهندس بلژیکی استخدام کرد تا آب و هوای شهر را برای کاشت گیاه و درخت بسنجد. آن زمان تنها درخت موجود منطقه، عناب بود، گیاهی که زود رنگ پاییز را می گرفت و دیر میوه می داد. رأی برای کاشت کاج های سوزنی صادر شد و از آن دوره تا به حال کاج هایی که قدمت برخی شان نزدیک به یک قرن شده، شهر را در آغوش گرفته اند و و بیرجند را به یکی از سرسبزترین شهرهای کویری ایران تبدیل کرده اند. دفتر شوکت الملک در باغ اکبریه باغ اکبریه که در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت شده است عمارت قاجاری پردلی که به خانه صنایع دستی تبدیل شده است نمایی از سفالگری در موزه اکبریه چَپَت، پاپوش سنتی مردم بیرجند ـ موزه اکبریه بازار بیرجند منبع : خبرگزاری ایسنا
یکشنبه ، ۳۰خرداد۱۳۹۵
[مشاهده متن کامل خبر]
این صفحه را در گوگل محبوب کنید
[ارسال شده از: بزنیم بیرون]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 121]