تئاتر سلطنتی جدید رباط در مراکش، اثر معماری برجسته زاها حدید (Zaha Hadid)، پیش از برپایی نخستین پرده نمایش، بینندگان را مجذوب زیبایی شناور خود میکند. این سازه باشکوه در کرانههای رودخانه بوگرگ، همچون موجی خروشان ظاهر میشود که بر فراز تالارهای اجرا اوج میگیرد و سپس به سمت ورودی هبوط میکند؛ ورودیای که به لابیهایی شبیه به درههای عمیق باز میشود. پلههای نواریشکل و متقاطع از دیوارههای چهارطبقه بالا میروند و جایگاههای اختصاصی اپرا به تالار همایشی مشرف هستند که شباهت زیادی به یک ژئود (سنگ آذرین پر از کریستال) دارد. در این بنا، صحنهآرایی و درام فقط به روی صحنه محدود نمیشود.
به گزارش واضح به نقل از نیویورک تایمز، این معمار برجسته عراقی-بریتانیایی در اوج دوران حرفهای خود و پیش از درگذشتش در سال ۲۰۱۶، تئاتر سلطنتی رباط را که شامل صحنههای سرپوشیده و روباز است، طراحی کرد. این پروژه بهعنوان نقطه اوج کارهای او محسوب میشود؛ جایی که پیچیدگیهای فناوری به او اجازه داد یک ساختمان تکنولوژی بالا (High-tech) را مانند اقیانوسی تراشیدهشده به دست مجسمهساز شهیر، برانکوزی، خلق کند.
فناوری دیجیتال و پویایی در شاهکار معماری زاها حدید
زاها حدید در آخرین دهه از فعالیت حرفهای خود به دنبال آنچه «نهایت حرکت و سیالیت» مینامید، بود. فناوری دیجیتال به حدید – نخستین زنی که موفق به دریافت جایزه معماری پریتزکر شد – و همکار نزدیکش در دفتر معماری، پاتریک شوماخر، آزادی عمل داد تا خود را از قیود هندسه سنتی و نگاه سرد به ساختمانها به عنوان ماشینهای فولادی و شیشهای رها سازند.
در سال ۲۰۱۰، ملک محمد ششم، پادشاه مراکش، شخصاً از زاها حدید و دفتر معماری او در لندن دعوت کرد تا تئاتر پایتخت را طراحی کند. پادشاه که از نپذیرفتن طرح جسورانه حدید در مسابقه تئاتر کازابلانکا ناامید شده بود، میخواست حدید همان طرح اصلی را در رباط پیاده کند. اما حدید او را متقاعد کرد که کار را از صفر و متناسب با موقعیت جدید – یعنی درهای رودخانهای میان پایتخت و شهر دوقلوی آن، ساله – آغاز کنند. این تئاتر ۲۹۰ هزار فوت مربعی، حرکت و سیالیت آب در اطراف ساختمان را به زیبایی به تصویر میکشد.
چالشهای تاریخی و یادآوری خاطرات تلخ اپرای کاردیف
برای زاها حدید، این دعوت پادشاه مراکش یادآور خاطرهای بسیار تلخ و ناخوشایند از ۲۰ سال قبل در ولز بود. او در ۴۵ سالگی در پروژهای که میتوانست نقطه عطفی در کارنامهاش باشد، در مسابقه طراحی تالار اپرای کاردیف برنده شد، سپس طرحش رد شد و در مرحله بعد دوباره برنده و مجدداً حذف گردید! این جنجال رسانهای که به تیتر اول روزنامهها تبدیل شد، پرسشهای زیادی را درباره سبک معماری و تعصبات جامعه مطرح کرد.
ساختمان کریستالی و زاویهدار او به دلیل پیروی از سبک واسازی (دکونستراکشن) مورد انتقاد شدید قرار گرفت. این طرح شاید نخستین نشانههای پیشدرآمدی بر برگزیت بود؛ جامعهای که شیفته سنتها و میراث گذشته بود، یک زن مهاجر متولد عراق را که طرحی فراملیتی و پیشرو به شهری استانی آورده بود، نپذیرفت. حدید این رد شدن را برخوردی شخصی و ناشی از «مقاومت و تعصب» دانست. در آن دوران زنگ تلفن دفتر او از صدا افتاد و او حتی به ترک بریتانیا فکر کرد. اما اکنون تئاتر سلطنتی رباط، بازگشتی شکوه مندانه به دنیایی است که این ستاره برجسته معماری جهان شیفته آن بود.
آگهی فردا