مقامات آمریکایی و اسرائیلی اعلام کردند که اسرائیل به دولت ترامپ اطلاع داده است که حمله هوایی اخیر به پایگاه هوایی در سوریه با هدف جلوگیری از استقرار و تقویت حضور نظامی ترکیه در این منطقه انجام شده است.
به گزارش واضح به نقل از پایگاه خبری آکسیوس (Axios)، این حمله کمسابقه و غیرمعمول، تنشها را در منطقه میان سه شریک نزدیک ایالات متحده تشدید کرده است؛ آن هم درست در زمانی که دولت دونالد ترامپ در تلاش است تا از تشدید بیشتر بحران و درگیریها در خاورمیانه جلوگیری کند.
چرا این حمله اهمیت دارد؟ تشدید تنش میان شرکای منطقهای آمریکا
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، رویکرد دیپلماتیک خود در قبال دولت احمد الشرع (Ahmed al-Sharaa) در سوریه را یک دستاورد بزرگ در حوزه سیاست خارجی تلقی میکند. از سوی دیگر، ترامپ روابط بسیار نزدیکی با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، دارد. اگرچه اسرائیل یکی از متحدان راهبردی واشنگتن محسوب میشود، اما روابط ترامپ با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ماههای اخیر با تنش و چالشهای فزایندهای همراه بوده است.
این اقدام تهاجمی از سوی اسرائیل موجب ناامیدی و خشم شدید مقامات کاخ سفید و مسئولان ارشد ایالات متحده شد؛ با این وجود، این رویداد بار دیگر آشکار ساخت که دولت ترامپ بهندرت تمایلی به ترسیم یک خط قرمز شفاف و قاطع در برابر نتانیاهو دارد.
جزئیات عملیات؛ بمباران پایگاه هوایی ابوالظهور در شمال سوریه
این حمله هوایی بامداد روز سهشنبه به وقت محلی به وقوع پیوست. دستکم هشت بمب سنگین به باندهای پرواز و چندین آشیانه هواپیما در پایگاه هوایی ابوالظهور (Abu al-Duhur) در شمال سوریه — واقع در حدود ۴۵ مایلی (۷۲ کیلومتری) مرز ترکیه — اصابت کرد.
این بمباران خسارات سنگینی به باندهای پرواز این پایگاه که به تازگی بازسازی شده بودند وارد آورد، اما هیچگونه تلفات جانی به همراه نداشت.
اسرائیل در ساعات اولیه پس از حمله از پذیرش مسئولیت آن خودداری کرد و نهاد سانسور نظامی ارتش اسرائیل هرگونه گزارشدهی رسانهای مبنی بر تأیید دست داشتن نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) در این حمله را ممنوع ساخت. با این حال، تام باراک (Tom Barrack)، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) این موضوع را فاش ساخت و اعلام کرد که این بمباران توسط اسرائیل انجام گرفته است.
باراک تأکید کرد که دولت ترامپ نسبت به این حمله «عمیقاً نگران» است و آن را یک «تشدید تنش غیرضروری که کمکی به پیشبرد ثبات منطقهای نمیکند» ارزیابی کرد. همچنین دولتهای سوریه و ترکیه نیز با صدور بیانیههایی این حمله هوایی اسرائیل را به شدت محکوم کردند.
موضع رسمی تلآویو و ادعای نقض توافقات امنیتی
بیست ساعت پس از انجام عملیات، دفتر نخستوزیری اسرائیل رسماً مسئولیت حمله را پذیرفت. این دفتر در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که سوریه «با اجازه دادن به استقرار نیروهای نظامی ترکیه در یک پایگاه هوایی در نزدیکی حلب، در آستانه نقض توافق امنیتی موجود با اسرائیل قرار گرفته بود.»
در بیانیه دفتر نخستوزیری اسرائیل آمده است:
«اسرائیل بارها به دمشق هشدار داده بود که چنین استقرار نظامی تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی اسرائیل خواهد بود. با این حال، سوریه تصمیم گرفت این هشدارها را نادیده بگیرد. اسرائیل تهدیدات علیه امنیت خود را به هیچ وجه تحمل نخواهد کرد و از بازگشت به وضعیت پایدار پیشین (وضع موجود) استقبال میکند.»
یک منبع آگاه در این رابطه خاطرنشان کرد که دولت سوریه از مدتی قبل از نگرانیهای اسرائیل درباره این پایگاه هوایی مطلع بوده و با ارسال پیامهایی، دلایل بازسازی باندهای فرودگاه را شفافسازی کرده و تأکید داشته که هیچگونه قصد خصمانهای در کار نبوده است.
پشت پرده حمله؛ هشدارهای اطلاعاتی و تکذیب قاطع آنکارا
به گفته منابع مطلع آمریکایی و اسرائیلی، تلآویو پیش از اجرای عملیات، مقامات ارشد کاخ سفید را از این تصمیم مطلع کرده بود. تقریباً سه ساعت پیش از آغاز بمباران، ترامپ و اردوغان گفتوگوی تلفنی داشتند، هرچند مشخص نیست که آیا به این موضوع اشارهای شده بود یا خیر.
مقامات مذکور تصریح کردند که طرف اسرائیلی به کاخ سفید اطلاع داده بود هدف اصلی از این اقدام نظامی، ایجاد بازدارندگی در برابر ارسال محمولهای از سامانههای تسلیحاتی پیشرفته ترکیه به این پایگاه و جلوگیری از استقرار گستردهتر نیروهای نظامی در این منطقه بوده است.
در واکنش به این ادعاها، یک مقام دولتی ترکیه اظهارات طرف اسرائیلی را تکذیب کرد و گفت:
«هیچ نیروی نظامی یا پایگاه متعلق به ترکیه در این فرودگاه هوایی وجود نداشته است. اسرائیل صرفاً در حال جعل بهانههای واهی برای بمباران کشورهای همسایه و ایجاد بیثباتی در منطقه است.»
کاخ سفید نیز تاکنون به درخواستها برای اظهار نظر رسمی در این باره پاسخ نداده است.
ابعاد پشت پرده؛ تأثیر تحولات سیاسی و انتخابات پیشرو
برخی از مقامات ارشد ایالات متحده معتقدند که انگیزه انجام این حمله تا حدی با انتخابات ماه اکتبر اسرائیل و شرایط سیاسی داخلی دولت نتانیاهو در ارتباط است.
مقامات آمریکایی اذعان دارند که دولت سوریه تاکنون هیچ اقدام تهدیدآمیز یا خصمانهای علیه اسرائیل انجام نداده و ماههاست که برای دستیابی به یک توافق امنیتی جدید با هدف تنشزدایی در امتداد مرزهای مشترک تلاش کرده است.
یک مقام آمریکایی در این باره فاش ساخت که دمشق هفتهها به دنبال نهاییسازی و اجرای توافقی سهجانبه با حضور آمریکا و اسرائیل بوده است تا یک مرکز هماهنگی مشترک در اردن به منظور مدیریت حوادث مرزی و جلوگیری از تشدید بحران تأسیس شود.
این مقام افزود که این طرح بخشی از همان توافقی به شمار میرفت که طی آن طرفین به «توقف و تعلیق فعالیتهای نظامی» متعهد میشدند؛ اما اسرائیل با عملیاتیسازی این مرکز هماهنگی مخالفت کرد و در عوض به پیشرویها و تحرکات نظامی نیروهای دفاعی خود در جنوب سوریه دامن زد.
یک مقام ارشد دیگر آمریکایی نیز تصریح کرد:
«از یک نقطه به بعد، رویکرد دمشق تغییر کرد و به این نتیجه رسید که باید برای دفاع از حاکمیت خود در برابر تجاوزات و اقدامات اسرائیل چارهاندیشی کند.»
به گفته این مقامات، دولت ترامپ از دولت سوریه درخواست کرده تا خویشتنداری پیشه کند و تأکید ورزیده است که مدیریت و حلوفصل این تنشها پس از برگزاری انتخابات اسرائیل با سهولت بیشتری امکانپذیر خواهد بود.