قیمت جهانی نفت بار دیگر با جهشی چشمگیر روبهرو شد و نفت خام برنت برای نخستین بار از ماه مه از مرز ۱۰۸ دلار به ازای هر بشکه عبور کرد؛ همزمان، نفت خام آمریکا نیز به بالای ۱۰۲ دلار رسید. این افزایش ناگهانی در کنار اوجگیری کمسابقه بازده اوراق قرضه خزانهداری آمریکا، موجی از سقوط را در شاخصهای بازار سهام رقم زد و نرخ سود وامهای مسکن را افزایش داد تا اقتصادهای بزرگ جهان رسماً در برابر چشمانداز یک بحران تورم بلندمدت قرار گیرند.
به گزارش واضح به نقل از شبکه خبری انبیسی نیوز (NBC News)، بهای نفت خام برنت در پایان معاملات روز با ۶.۳ درصد افزایش روی رقم ۱۰۷.۶۳ دلار ایستاد و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) آمریکا نیز با جهش روزانه ۶.۷ درصدی به قیمت ۱۰۲.۴۸ دلار برای هر بشکه رسید که بالاترین ارقام ثبتشده از اواسط ماه مه محسوب میشوند. از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون، قیمت هر دو شاخص اصلی نفت خام بیش از ۷۵ درصد رشد داشته است.
ریشههای صعود نفت؛ تنشهای خاورمیانه و ریسکهای ژئوپلیتیک
تحلیلگران مؤسسه بینالمللی ING در ارزیابی این شرایط اعلام کردند: «این جهش قیمتی نشاندهنده بازاری است که همچنان ریسکهای پایدار ژئوپلیتیک را در قیمتگذاریها لحاظ میکند؛ وضعیتی که در آن تنشهای خلیج فارس هیچ مسیر روشنی برای تنشزدایی و آرامش نشان نمیدهند.»
در پی اوجگیری قیمتهای جهانی انرژی، میانگین قیمت بنزین در جایگاههای سوخت آمریکا ظرف یک شب ۵ سنت افزایش یافت و به ۴.۲۷ دلار به ازای هر گالن رسید. قیمت گازوئیل (سوخت دیزل) نیز که نیروی محرکه بخشهای حیاتی اقتصاد از کشاورزی و حملونقل جادهای تا قطارها است، با ۴ سنت رشد به ۵.۹۸ دلار رسید.
سخنان دونالد ترامپ و بحران عرضه در ذخایر راهبردی نفت
یکی از پیشرانهای اصلی اوجگیری قیمت نفت، اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور پیشین آمریکا در دالاس بود؛ جایی که اعلام کرد به دنبال هیچگونه توافقی با ایران نیست. ترامپ همچنین با وجود ادعاهای چندماهه خود مبنی بر پایان سریع درگیریها، عنوان کرد انتظار ندارد قیمت نفت تا زمان برگزاری انتخابات میاندورهای نوامبر کاهش پیدا کند.
ترامپ در گفتگو با خبرنگاران بیان داشت: «دقیقاً پس از انتخابات، قیمت نفت سقوط خواهد کرد؛ قیمتها فرو خواهند ریخت و ما آنها را پایین خواهیم کشید.»
با این حال، کارشناسان بازار کالا و انرژی هشدار دادهاند در صورتی که بنبست کنونی در خاورمیانه فرسایشی شود، قیمت نفت برنت ممکن است به ۱۲۰ دلار یا حتی ۱۵۰ دلار در هر بشکه صعود کند. اشاره ترامپ به احتمال تداوم ماهها جنگ، بحران روبهرشد در زنجیره تأمین جهانی نفت خام را برجستهتر ساخته است. اگرچه اوایل سال جاری دهها کشور برای کنترل قیمتها با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر خود موافقت کردند، اما اکنون با گذشت حدود شش ماه، ذخایر راهبردی نفت آمریکا (SPR) به پایینترین سطح خود از دهه ۱۹۸۰ رسیده است.
علاوه بر این، بر اساس گزارش بلومبرگ نیوز، عربستان سعودی به اوپک اطلاع داده است که تولید نفت خام این کشور در ماه اوت به دلیل تشدید درگیریها به پایینترین سطح از سال ۱۹۹۰ سقوط کرده است؛ گزارشی که البته انبیسی نیوز تا زمان انتشار مستقلاً قادر به تأیید آن نبوده است.
تلاطم در بازار اوراق قرضه و جهش نرخ وام مسکن آمریکا
همزمان با شوک نفتی، فروش گسترده در بازار اوراق قرضه خزانهداری آمریکا ادامه یافت و بازده آنها را به شدت صعودی کرد. بازده اوراق ۱۰ ساله خزانهداری که اثری مستقیم بر نرخ استقراض مصرفکنندگان بهویژه وامهای مسکن دارد، تا سطح ۴.۹۵ درصد اوج گرفت که بالاترین رکورد از سال ۲۰۲۳ است. طبق گزارش Mortgage News Daily، میانگین نرخ بهره ثابت وام ۳۰ ساله مسکن به ۷.۰۷ درصد رسید که بیشترین میزان از مه ۲۰۲۵ است. همچنین بازده اوراق ۳۰ ساله خزانهداری به ۵.۳۶ درصد جهش کرد که قله تاریخی جدیدی از سال ۲۰۰۷ به حساب میآید.
عامل محرک اصلی این جهش، گرانی انرژی و بازگشت هراس از شعلهور شدن مجدد بحران تورم است. مداخلههای اخیر وزارت خزانهداری آمریکا از جمله طرح بازخرید اوراق که با هدف تقویت تقاضا و پایین کشیدن بازدهیها انجام شد، نتیجه عکس داده و بر آشفتگی بازارها افزوده است.
طرح سود سهام ۵,۰۰۰ دلاری ترامپ و افزایش بدهی ملی
بخش دیگری از صعود بازده اوراق به وعده اقتصادی ترامپ نسبت داده میشود؛ وی اعلام کرد در صورت حفظ کنترل مجلس نمایندگان و سنا توسط جمهوریخواهان در انتخابات نوامبر، به تمامی افراد بزرگسال آمریکایی یک «سود سهام ۵,۰۰۰ دلاری» پرداخت خواهد کرد. برآوردهای اولیه نشان میدهد این اقدام هزینهای بیش از ۱ تریلیون دلار به همراه داشته و بدهی ملی سرسامآور ۴۰ تریلیون دلاری ایالات متحده را سنگینتر خواهد کرد.
سقوط شاخصهای وال استریت و آمارهای نگرانکننده تورم تولیدکننده (PPI)
در بازار بورس وال استریت، جهش هزینههای انرژی و افزایش نرخ بهره باعث افت شاخصها شد؛ بهگونهای که شاخص S&P 500 حدود ۰.۷ درصد و شاخص نزدک (Nasdaq) معادل ۰.۶ درصد سقوط کردند و شاخص داو جونز صنعتی تا اواسط روز بیش از ۳۸۰ واحد ریزش کرد.
اداره تحلیلهای اقتصادی آمریکا گزارش داد که تورم عمدهفروشی از ماه ژوئن تا ژوئیه ۰.۴ درصد افزایش یافته است. در مقیاس سالانه، شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) جهشی ۵.۴ درصدی را تجربه کرده است. شاخص PPI عموماً به عنوان سیگنال زودهنگام تورم مصرفکننده (CPI) در نظر گرفته میشود.
داین سوانک (Diane Swonk)، اقتصاددان ارشد مؤسسه بینالمللی KPMG، این ارقام را هشداردهنده دانست و در شبکه اجتماعی ایکس تصریح کرد: «بیشترین فشار تورمی متوجه سوخت گازوئیل و سوختهای حرارتی بوده است؛ قیمت سوختهای حرارتی پس از مدتی با تأخیر بر روی بهای سایر کالاها سرریز کرده و تورمی بسیار فراگیر را در کل اقتصاد گسترش میدهد.»
احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو و اقدام پیشدستانه بانک مرکزی اروپا
با تشدید موج تورم، سیاستگذاران فدرال رزرو آمریکا این آمارها را در نشست آتی خود مبنا قرار خواهند داد. کریستوفر والر، از اعضای هیئتمدیره فدرال رزرو، پیشتر اعلام کرده بود: «در صورتی که ارقام تورم داغتر از انتظارات منتشر شوند، از گزینه افزایش نرخ بهره بانکی حمایت خواهم کرد.»
داین سوانک نیز تأکید کرد اقدام سریع بانک مرکزی برای بالا بردن نرخ بهره میتواند مانع از انفجار تورمی در آینده شود؛ زیرا تعلل فدرال رزرو تنها شدت اقدامات اصلاحی را در گامهای بعدی دردناکتر خواهد ساخت.
از سوی دیگر، بانک مرکزی اروپا (ECB) بدون وقفه اقدام به افزایش نرخ بهره در منطقه یورو کرد. این تصمیم درست یک روز پس از ثبت رکورد بالاترین بهای گاز در اروپا از سال ۲۰۲۳ اتخاذ شد. شورای حاکم این بانک در بیانیهای رسمی تأکید کرد: «مناقشات خاورمیانه همچنان موتور محرک فشارهای تورمی است و پیشبینی میشود سطح تورم برای دورهای طولانی فراتر از اهداف تعیینشده باقی بماند.»
کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، در این باره اعلام کرد این «دوره طولانی» دستکم تا نیمه نخست سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. وی افزود در کنار بحران خاورمیانه، پیامدهای جنگ اوکراین نیز مسیر صعودی قیمتهای انرژی را تقویت کرده است. پس از تصمیم بانک مرکزی اروپا و انتشار آمار تورمی، احتمال افزایش نرخ بهره توسط فدرال رزرو آمریکا در بازارهای مالی به ۷۵ درصد افزایش یافت.
به صدا درآمدن زنگ خطر برای اقتصاد جهان
بحران کنونی تنها به آمریکا و خاورمیانه محدود نبوده و بازده اوراق دولتی در سراسر جهان در حال اوجگیری است؛ بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله آلمان روز پنجشنبه به بالاترین حد خود در ۱۵ سال اخیر رسید و اوراق ۳۰ ساله دولت فرانسه نیز رکوردهایی را که از سال ۲۰۰۳ بیسابقه بود به ثبت رساند.
محمد العریان (Mohamed El-Erian)، اقتصاددان سرشناس و مشاور ارشد اقتصادی شرکت آلیانتس (Allianz)، در هشداری صریح نوشت: «اگر این نوسانات و سطوح بالای نرخها تداوم یابند یا وخیمتر شوند، زنگهای هشدار و بحران در سراسر اقتصادهای جهان با صدایی بلند به صدا درخواهند آمد.»