راهنمای جامع احکام، طریقه صحیح اقامه و ثواب این نماز برای تسلی روح اموات در شب اول قبر را در واضح بخوانید.
به گزارش واضح ، یکی از توصیهشدهترین اعمال مستحب در فرهنگ اسلامی که برای تکریم و یاری متوفی در نخستین ساعات تنهایی پس از خاکسپاری بر آن تأکید شده، «نماز لیلهالدفن» یا در اصطلاح عامه نماز وحشت است. این نماز به عنوان تحفه و هدیهای معنوی از سوی زندگان به شمار میرود که ثواب آن آرامشبخش روح درگذشته و روشناییبخش برزخ او خواهد بود.
با وجود کاربرد فراوان واژه «وحشت»، حقیقت این عمل عبادی نه ترس، بلکه ایجاد انس، برطرف کردن اضطراب و جاری ساختن رحمت الهی بر سرای ابدی انسان است.
فلسفه و علت نامگذاری نماز وحشت
روایات دینی نشان میدهند که سختترین لحظات بر انسان، نخستین شبی است که کالبد خاکی به خاک سپرده میشود؛ لحظاتی که شخص از تمام وابستگیها، تعلقات مادی و خانواده جدا شده و وارد منزلی غریب میگردد. کلمه «وحشت» در زبان عربی به معنای تنهایی، بیگانگی و اندوه ناشی از جدایی است.
بنا بر آموزههای فقهی و روایی، رسول خدا (ص) فرمودهاند: «سختترین شبها برای میت، شب اول قبر اوست؛ پس با صدقه دادن به اموات خود رحم کنید و اگر نتوانستید، دو رکعت نماز بخوانید.» این عمل از آن جهت نماز وحشت نامیده میشود که تاریکی و غربت روح را با نورانیت قرآن و صلوات به آرامش و انس بدل میسازد.
زمان دقیق خواندن نماز وحشت
یک خطای متداول در میان عموم افراد، ارتباط دادن زمان این نماز به «شب فوت» متوفی است؛ در حالی که از منظر فقه اسلامی، ضوابط زمانی این نماز به شرح زیر است:
شب خاکسپاری، نه شب فوت: این نماز منحصراً در «نخستین شبی که میت دفن شده است» اقامه میشود. بنابراین اگر فردی فوت کند اما خاکسپاری او به دلایلی مانند پزشکی قانونی یا انتقال به شهری دیگر چند روز به تعویق بیفتد، باید نماز در شب پس از دفن خوانده شود.
محدوده زمانی شب: بهترین زمان خواندن نماز، در آغاز شب و پس از ادای نماز مغرب و عشا است، با این حال وقت آن تا اذان صبح امتداد دارد.
اختلاف افق شهرها: در صورتی که پیکر فرد به شهر دیگری انتقال یابد، ملاک زمان اقامه نماز، افق شرعی مکانی است که متوفی در آن به خاک سپرده شده است.
طریقه خواندن نماز وحشت (روشهای متداول فقهی)
مراجع عظام تقلید برای اقامه نماز لیلهالدفن دو کیفیت اصلی را بر اساس روایات معتبر بیان کردهاند:
روش اول (دستور مشهور):
این نماز دو رکعت است که نیت آن «نماز هدیه به میت» یا «نماز لیلهالدفن قربهً الیالله» است:
رکعت اول: خواندن سوره حمد و سپس یک مرتبه آیه الکرسی (بنا بر احتیاط مستحب تا «هُم فِیها خالِدُون»).
رکعت دوم: خواندن سوره حمد و سپس ۱۰ مرتبه سوره قدر (انا انزلناه فی لیله القدر).
قنوت و تشهد و سلام: همانند نمازهای معمولی اقامه میشود.
دعای پایان نماز: نمازگزار بلافاصله پس از سلام میگوید:
«اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبْرِ فُلانِ بْنِ فُلان»
(به جای فلان بن فلان، نام متوفی و نام پدرش بر زبان آورده میشود؛ مثلاً: «علی بن محمد»).
روش دوم (روایت سید بن طاووس):
رکعت اول: پس از سوره حمد، ۲ مرتبه سوره توحید (قل هو الله احد) خوانده میشود.
رکعت دوم: پس از سوره حمد، ۱۰ مرتبه سوره تکاثر (الهاکم التکاثر) قرائت میگردد.
پس از پایان نماز، همان دعای طلب ثواب برای متوفی قرائت میشود.
احکام و نکات فقهی نماز لیلهالدفن
تعداد نمازگزاران: اقامه این نماز محدود به یک شخص نیست؛ بستگان، دوستان و مؤمنان میتوانند همگی برای یک متوفی نماز وحشت بخوانند و هر فردی که این نماز را اقامه کند، ثواب جداگانهای برای میت ارسال کرده است.
خواندن چند نماز توسط یک فرد: یک شخص میتواند در طول شب، این نماز را به نیت همان فرد یا افراد مختلف چندین بار تکرار کند.
دریافت مزد: اجیر گرفتن و پرداخت وجه برای اقامه نماز لیلهالدفن از نظر شرعی جایز است، مشروط بر آنکه نماز با خلوص نیت و صحت قرائت خوانده شود.
عدم اطلاع از نام پدر متوفی: چنانچه شخص نام پدر میت را نداند، میتواند به جای نام پدر، عبارت «ابن آدم» یا برای خانمها «بنت حواء» را به کار ببرد، یا با نیت قبلی ثواب را هدیه کند.
اقامه نماز وحشت علاوه بر برکاتی که برای شخص مدفون به همراه دارد، مایه آرامش خاطر و اجر معنوی برای نمازگزار است؛ چرا که در روایات آمده خداوند متعال به واسطه این عمل خیر، پاداش فراوانی را برای شخص دعا کننده در روز واپسین مقدر میفرماید.