بر اساس گزارشهای خبری و به نقل از منابع آگاه، دونالد ترامپ موافقت خود را با توافقی با عربستان سعودی اعلام کرده است که میتواند قابلیت غنیسازی اورانیوم را برای برنامه هستهای غیرنظامی این کشور فراهم کند. انتظار میرود ترامپ به زودی اعلام کند که از کنگره آمریکا خواهد خواست تا این توافقنامه با عربستان سعودی را به تصویب برساند.
به گزارش واضح به نقل از گاردین، زمانبندی این اعلامیه بسیار جنجالبرانگیز است، زیرا جنگ ایالات متحده با ایران تا حدی با هدف جلوگیری از غنیسازی داخلی اورانیوم توسط تهران و غیرممکن ساختن دستیابی این کشور به سلاح هستهای در جریان است. انتظار میرود این توافق هستهای آمریکا و عربستان ۳۰ سال به طول انجامد و شرکتهای آمریکایی مانند وستینگهاوس (Westinghouse) در توسعه این برنامه مشارکت داشته باشند.
این طرح ممکن است پس از انجام یک مطالعه مشترک میان آمریکا و عربستان، امکان احداث یک تأسیسات غنیسازی اورانیوم را در خاک عربستان سعودی فراهم کند. این پیشنهاد سالهاست که مورد بحث و بررسی قرار دارد. در برههای از زمان، دولت بایدن قصد داشت دسترسی عربستان به این فناوری را به عادیسازی روابط با اسرائیل مشروط کند؛ اقدامی که عربستان سعودی همچنان از انجام آن امتناع میورزد.
مخالفتها در کنگره و پیامدهای منطقهای توافق هستهای
انتظار میرود این طرح برای بررسی به کنگره آمریکا ارائه شود، جایی که ممکن است با مخالفت قانونگذارانی مواجه گردد که از فقدان پروتکلهای نظارتی و ضمانتهای کافی برای محدود کردن غنیسازی اورانیوم در عربستان بیم دارند. عربستان سعودی در گذشته اعلام کرده بود که اگر ایران به سلاح هستهای دست یابد، این کشور نیز به سلاح هستهای نیاز خواهد داشت؛ هدفی که ایران همواره آن را رد کرده است.
اما در طول مذاکرات طولانی که بیش از یک دولت در آمریکا به طول انجامیده، واشنگتن همچنین نگران آن بود که اگر فناوری مورد نیاز ریاض را تأمین نکند، این کشور برای دستیابی به فناوری هستهای به سراغ کشورهای دیگر برود. همچنین احتمال زیادی وجود دارد که این توافقنامه شامل نظارتهای ارتقایافته توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) که در قالب پروتکل الحاقی برای ایران در توافق هستهای ۲۰۱۵ اعمال شده بود، نباشد.
روزمری کلانیک (Rosemary Kelanic)، مدیر بخش خاورمیانه در اندیشکده Defense Priorities، در پستی در شبکههای اجتماعی هشدار داد: «دادن فناوری غنیسازی اورانیوم به عربستان سعودی از جنبههای مختلف یک فکر اشتباه و خطرناک است. اما انجام این کار در میان جنگ بر سر برنامه هستهای ایران به شدت احمقانه است.» وی این تصمیم را بیپروا و مغایر با منافع ملی آمریکا دانست و افزود: «غنیسازی عربستان فشار بیسابقهای بر ایران وارد میکند تا به سمت ساخت بمب برود. آیا ترامپ سعی دارد ایران را به سمت نظامیسازی هستهای تحریک کند؟»
در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که این اقدام نشان میدهد آمریکا پذیرفته است عربستان به کشوری بالغ تبدیل شده که میخواهد سبد انرژی خود را متنوع کرده و وابستگی خود را به نفت کاهش دهد.
واکنشها در ایران و مقایسه با مذاکرات ژنو
بحث در مورد منطقی بودن امتناع اعلامشده ایران از دستیابی به سلاح هستهای در داخل ایران بسیار داغ است و این خشم وجود دارد که چرا رقیب منطقهای تهران اجازه غنیسازی داخلی اورانیوم را دارد، در حالی که ایران به دلیل انجام همین کار تحت شدیدترین تحریمها قرار گرفته است.
در مذاکرات ژنو در ماه فوریه، پیش از آغاز جنگ، ایالات متحده از ایران خواسته بود که متعهد به تعلیق ۱۰ تا ۲۰ ساله هرگونه حق غنیسازی داخلی شود، در حالی که ایران تنها مایل به بررسی تعلیق ۳ ساله بود. به طور جداگانه، آمریکا مایل بود یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی اورانیوم را بررسی کند که شامل عربستان سعودی، ایران، آمریکا و امارات متحده عربی میشد.
دیپلماسی هستهای در خلیج فارس و پیمانهای دفاعی
عربستان سعودی از اعضای آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) است؛ نهادی وابسته به سازمان ملل متحد مستقر در وین که استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را ترویج میکند و بازرسیهایی را انجام میدهد تا اطمینان حاصل کند کشورها دارای برنامههای پنهانی ساخت سلاحهای اتمی نیستند. کنگره آمریکا این اختیارات را دارد تا توافقنامههای همکاری هستهای موسوم به «توافقنامههای ۱۲۳» (۱۲۳ agreements) را بررسی و در صورت لزوم مسدود کند. لازم به ذکر است که غنیسازی تا سطح ۹۰ درصد تنها یکی از مراحل فرآیند دستیابی به سلاح هستهای است.
عربستان سعودی و پاکستان (دارای سلاح هستهای) پس از حمله اسرائیل به قطر که مقامات حماس را هدف قرار داد، یک پیمان دفاعی متقابل امضا کردند. پس از آن، وزیر دفاع پاکستان اعلام کرد که برنامه هستهای این کشور در صورت نیاز «در اختیار عربستان قرار خواهد گرفت»؛ موضوعی که به عنوان هشداری برای اسرائیل، دارنده قدیمی سلاح هستهای در خاورمیانه، تلقی شد.
امارات متحده عربی، همسایه عربستان، پیشتر «توافقنامه ۱۲۳» را با آمریکا امضا کرد تا نیروگاه هستهای برکه را با کمک کره جنوبی احداث کند. اما امارات این کار را بدون درخواست برای غنیسازی انجام داد؛ موضوعی که کارشناسان منع گسترش تسلیحات هستهای آن را به عنوان «استاندارد طلایی» برای کشورهایی که خواهان انرژی هستهای هستند، مطرح میکنند.
برنامههای آینده و رقابت استراتژیک در بازار انرژی هستهای
در جریان سفر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان به واشنگتن در ماه نوامبر، کاخ سفید از یک چارچوب همکاری هستهای میان آمریکا و عربستان رونمایی کرد که «پایه حقوقی یک مشارکت انرژی هستهای چند میلیارد دلاری و چند دههای» را میان دو کشور «به شیوهای متناسب با استانداردهای قوی منع گسترش» ایجاد میکند.
دولت آمریکا در گزارشی به کنگره در اوایل امسال، خواستار حمایت از توافق هستهای آمریکا و عربستان شد، تا حدودی برای «جلوگیری از اینکه رقابت استراتژیک، فرصتی برای تضعیف منافع امنیت ملی ایالات متحده برای دهههای آینده ایجاد کند.» در این گزارش همچنین استدلال شده است که ایالات متحده باید از فرصت توسعه همکاریهای هستهای برای «بازپسگیری رهبری خود در بازار جهانی انرژی هستهای غیرنظامی و بهرهمندی از منافع افزایش نفوذ در کشورهای میزبان راکتورهای آمریکایی» استفاده کند.
آگهی فردا