هلن آکیلیمالی میگوید تمام اقدامات احتیاطی را برای عدم ابتلا به ویروس ابولا انجام میدهد، از جمله اینکه همیشه در مکانهای عمومی از ماسک صورت استفاده میکند. اما شغل او به عنوان فروشنده کاکائو در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) – که مرکز شیوع ابولا در آخرین دوره آن است – او را هر روز در تماس مستقیم با افرادی قرار میدهد که برخی از آنها حتی به واقعی بودن این بیماری شک دارند؛ موضوعی که او هیچ کنترلی روی آن ندارد.
به گزارش واضح به نقل از CNN، آکیلیمالی با هشدار نسبت به اینکه اطلاعات نادرست، شایعات پیرامون ویروس و رفتارهای سهلانگارانه باعث مرگ مردم میشود، گفت: «ابولا یک بیماری واقعی است. مردم باید از فریب دادن خود دست بردارند.» او در گفتگو با خبرنگاری که به نمایندگی از سیانان در محل حضور داشت، افزود: «من همیشه ماسک میزنم، اما مشتریان وقتی میآیند ممکن است ماسک داشته باشند یا نداشته باشند؛ شما که نمیتوانید آنها را فراری دهید.»
ساکنان محلی در ایتوری و کیووی شمالی، دو استانی که بیشترین آسیب را از این اپیدمی ابولا دیدهاند، میگویند که آنها نه تنها با واکنش دیرهنگام به این بیماری دستوپنجه نرم میکنند، بلکه با شایعات پزشکی و رویکرد بیخیالی نسبت به استفاده از ماسک در جوامع خود مواجه هستند. ایلی ایلونگا، یکی از ساکنان شهر بونیا، مرکز استان ایتوری، گفت: «وقتی مرگ مردم را میدیدیم، فکر میکردیم یک شوخی است، اما اکنون میبینیم که واقعی است. این بیماری قطعاً اینجا حضور دارد.»
گسترش سریع ابولا به شهرهای بزرگ و افزایش آمار تلفات
سازمان جهانی بهداشت (WHO) اعلام کرده است که در حال حاضر حداقل ۱۷۷ مورد مرگ مرتبط با شیوع ابولا در کنگو ثبت شده و تاکنون نزدیک به ۷۵۰ مورد مشکوک گزارش شده است. گمان میرود که این طوفان ویروسی از یک منطقه روستایی آغاز شده، اما اکنون به شهرهای بزرگی مانند بونیا و گوما سرایت کرده است. کشور همسایه، اوگاندا نیز پنج مورد تایید شده و دو مورد مرگ را ثبت کرده است.
سازمان جهانی بهداشت روز جمعه سطح خطر را در جمهوری دموکراتیک کنگو به «بسیار بالا» و در سطح منطقهای به «بالا» افزایش داد، هرچند اعلام کرد که خطر اپیدمی در سطح جهانی همچنان پایین است. این سازمان هشدار داده است که با توجه به مدت زمانی که ویروس قبل از شناسایی اولیه در حال گردش بوده، انتظار میرود آمارهای ابتلا به ویروس ابولا همچنان افزایش یابد.
ایلونگا که برای محافظت از خانواده خود یک سیستم شستشوی دست در خانه راهاندازی کرده است، افزود: «کسانی که شک دارند شاید کسانی هستند که هنوز این مرگ را تجربه نکردهاند یا خانوادههایشان تحت تأثیر قرار نگرفتهاند.» او از دیگران میخواهد که از تردید در مورد واقعیت تهدید این ویروس دست بردارند.
تنشهای اجتماعی و به آتش کشیدن مرکز درمانی ابولا
یک سیاستمدار محلی به سیانان گفت که روز پنجشنبه در ایتوری، زمانی که بستگان یک مرد جوان که بر اثر ابولا فوت کرده بود، تلاش کردند جسد او را «به زور» از بیمارستان روامپارا تحویل بگیرند، تنشها بالا گرفت. به گفته مقامات، معترضان در این مرکز بهداشتی آتشسوزی ایجاد کردند و دو چادر بیمارستانی را به آتش کشیدند. در پی این حوادث، مقامات محلی در ایتوری روز جمعه محدودیتهایی را برای تجمعات عمومی اعلام کرده و برگزاری مراسم عزاداری را ممنوع کردند.
مقامات بهداشتی هشدار دادهاند که مراسم تدفین سنتی و آداب عزاداری میتواند به سرعت باعث انتقال ویروس ابولا شود، چرا که اجساد قربانیان ابولا به شدت عفونی هستند. یک فعال اجتماعی در بونیا پیش از این به سیانان گفته بود که یک رسم محلی تدفین که شامل لمس فرد متوفی توسط عزاداران میشود، ممکن است در افزایش عفونتها نقش داشته باشد.
دکتر تدروس ادهانوم گبربریاس، دبیرکل سازمان جهانی بهداشت، روز جمعه پس از آتشسوزی بیمارستان گفت: «جلب اعتماد در جوامع آسیبدیده برای یک پاسخ موفقیتآمیز حیاتی است و یکی از بالاترین اولویتهای ما به شمار میرود. ما همچنین متعهد هستیم که خدمات اساسی برای جوامع آسیبدیده حفظ و تقویت شود.»
چالشهای لجستیکی در مناطق جنگی و کمبود بودجههای بینالمللی
فراتر از ترس و تردید، عوامل متعددی پاسخ اضطراری به این بحران را به شدت پیچیده میکند؛ این منطقه در یک زون جنگی و درگیری قرار دارد و تخمین زده میشود که دو میلیون نفر آواره شدهاند. شرق کنگو از نظر تاریخی دارای زیرساختهای مراقبتهای بهداشتی با کمبود بودجه شدید است و سویه ویروسی که این شیوع را هدایت میکند، هیچ واکسن یا درمان تایید شدهای ندارد.
امدادگران همچنین به سیانان گفتهاند که انحلال آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده (USAID) و کاهش بودجه آمریکا که قبل از شیوع بیماری انجام شد، مانع از پاسخگویی مناسب شده است. با این حال، یک مقام وزارت امور خارجه این ادعاها را تکذیب کرد و گفت هیچ یک از تغییرات دولت ترامپ مانع از تلاشهای آن نشده است.
گرگ رام، مدیر بخش کنگو در سازمان نجات کودکان (Save the Children)، که مدت کوتاهی پس از بازگشت از سفر بشردوستانه به استان ایتوری صحبت میکرد، گفت که تیمهای آنها در کنار مقامات محلی برای تحویل تجهیزات اولیه مانند مواد ضدعفونیکننده و کلر به کلینیکها کار میکنند. او اشاره کرد که بودجه بشردوستانه بسیار کمتر از چند سال پیش است.
رام روز سهشنبه به سیانان گفت: «ما در یک بازی عقبماندگی هستیم و منابع بهداشتی کافی وجود ندارد. موضوع اصلی، رساندن اقدامات اولیه پیشگیری و کنترل عفونت به مراکز بهداشتی است. هدف، حفظ فعالیت مراکز بهداشتی برای تشویق افرادی است که به ابولا یا بیماری دیگری مبتلا هستند تا کمک بگیرند؛ آخرین چیزی که اکنون نیاز داریم، تعطیلی سیستم بهداشتی است.»
کارشناسان بیم دارند که اگر شهروندان از رفتن به بیمارستان برای بیماریهای دیگر مانند مالاریا، سرخک و سوءتغذیه بترسند، افراد بسیار بیشتری جان خود را از دست بدهند. مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت در آفریقا هشدار داده است که کودکان زیر پنج سال به ویژه در معرض خطر مرگ ناشی از مالاریا هستند.
توصیههای پزشکی و تلاش برای توسعه واکسن ابولا
در همین حال، پزشکانی که در شرق کنگو کار میکنند این پیام را به مردم منتقل میکنند که از لمس هر کسی که ممکن است به ابولا مبتلا باشد خودداری کنند، تماسهای فیزیکی غیرضروری مانند در آغوش گرفتن را متوقف کنند و از دست زدن به حیوانات مرده بپرهیزند. دکتر موارابو هوگو گفت: «هر فرد باید یک رویکرد پیشگیرانه برای قطع این زنجیره عفونت اتخاذ کند.»
یووری موسونی، رئیسجمهور اوگاندا، از شهروندان خواسته است از دست دادن خودداری کنند، اگرچه او خاطرنشان کرد که اکثریت قریب به اتفاق موارد در کشور کنگو است. روز جمعه، سازمان جهانی بهداشت وضعیت اوگاندا را «پایدار» توصیف کرد.
در همین حال، رئیس مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آفریقا (Africa CDC) که وظیفه هماهنگی امور بهداشتی را در سراسر کشورهای اتحادیه آفریقا بر عهده دارد، گفت که مقامات در حال افزایش تلاشها برای اطمینان از در دسترس بودن داروها برای درمان مردم هستند و در عین حال فرآیند توسعه واکسن ابولا را با جدیت دنبال میکنند.
دکتر ژان کاسیا، دبیرکل آفریکا سیدیسی به خبرنگاران گفت: «چند ماه طول میکشد تا واکسن را تکمیل کنیم. هر کسی که تعداد ماههای مشخصی را به شما بگوید، حقیقت را نمیگوید؛ این کار ممکن است زمان زیادی ببرد.»
آلین کیتامبالا ماسیکا، یکی از ساکنان بونیا که در اصل اهل استان کیووی شمالی است، گفت امیدوار است مردم در مورد استفاده از تجهیزات حفاظت فردی به خود بیایند. او با اندوه گفت: «ابولا تمام خانواده من را نابود کرد.»