چرا برخی کودکان در جمع همسالان خود پذیرفته نمیشوند؟
مهارت زبان غیرکلامی در رشد روابط بین فردی بسیار حیاتی است. مشکلات در برقراری ارتباط غیرکلامی میتواند تلاشهای کودکان برای ارتباط با دیگران و تشکیل دوستیها را مختل کند و آنها را منزوی و تنها باقی بگذارد.
وابستگی به صفحهنمایشها و انزوای اجباری ناشی از همهگیری، روشهای معمول و غیرمستقیم یادگیری زبان غیرکلامی را تحت تأثیر قرار داده و بسیاری از کودکان را با کمبودهای غیرکلامی مواجه کرده است. برای مقابله با این آسیب، والدین و معلمان باید نقش فعالی در آموزش مستقیم هفت کانال زبان غیرکلامی به کودکان ایفا کنند: حالات چهره، حالتهای بدن، حرکات و اشارات، فضای شخصی، لمس، ریتم، و اشیاء یا آنچه کودک میپوشد.
با بازگشت کودکان به مدرسه، کاستیهای ارتباط غیرکلامی ممکن است مشکلات اجتماعی را که در طول تعطیلات تابستانی پنهان بودند، آشکار کند. قبل از این که چنین کمبودهایی عمیقتر شوند، اکنون زمان آن است که به کودکان بیاموزیم برای دوستیابی به چه چیزهایی نیاز دارند. در ادامه آنچه باید درباره حالات چهره، اولین نوع از هفت نوع زبان غیرکلامی بدانند، آورده شده است.
لبخند
از میان تمام رویدادهای شگفتانگیزی که در طول سال اول زندگی یک نوزاد رخ میدهد، هیچکدام برای رشد اجتماعی مهمتر از ظهور اولین لبخند واقعی نیست! شما میدانید که واقعی است زیرا شما را به یک رابطه مادامالعمر دعوت میکند.
لبخند زدن و تماس چشمی مناسب دو مورد از بهترین پیشبینهای سازگاری اجتماعی و شادی کودکان هستند. در واقع، نوزادان و کودکان خردسال بیشتر از افراد هر گروه سنی دیگر لبخند میزنند، تقریباً حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ بار در روز. خبر ناراحتکننده این است که با افزایش سن، کمتر لبخند میزنیم و در بزرگسالی به حدود ۲۰ بار در روز کاهش مییابیم.
چهره چه احساسات دیگری را بیان میکند؟
چهره میتواند طیف شگفتانگیزی از بیانها را از طریق ۴۳ عضله خود تولید کند. حتی یک لبخند ساده نیز آنقدرها ساده نیست؛ تاکنون ۱۹ نوع لبخند مختلف شناسایی شده است!
رشد بیانهای پیچیدهتر هیجانی چهره به تسلط بر احساسات اصلی شادی، غم، خشم، ترس، انزجار و تعجب بستگی دارد. برای کودکان ضروری است که استفاده مناسب از بیانهای هیجانی چهره اصلی را در تعامل با دیگران بیاموزند.
در ادامه روشهایی برای ارزیابی مهارت کودکان در بیان احساسات و کمک به یادگیری آنچه ممکن است فاقد آن باشند، ارائه شده است.
۱. زمانی که کودک احساسی را با چهره خود نشان میدهد، آن را تشخیص داده و با نام مشخص کنید. چیزی بگویید مانند: “اوه، چه چهره شادی!” یا “چیزی تو را خیلی عصبانی کرد، نه؟ میتوانم بگویم”. با کودکان بزرگتر میتوانید آنچه را در بیان چهره کودک مشاهده کردید، توضیح دهید.
۲. چیزی بگویید مانند: “تو همین حالا هدیهای را که همیشه میخواستی دریافت کردی. میتوانی با چهرهات به من نشان دهی چه احساسی داری؟” به طور مشابه سایر احساسات، هم آنهایی که شدیدتر هستند و هم آنهایی که کمتر هستند را برانگیزید.
۳. با کودک خود روبروی آینه بنشینید. یک چهره شاد، غمگین، عصبانی یا ترسوار بسازید و از کودک خود بخواهید از شما تقلید کند. (با کودکان بزرگتر میتوانید اشاره کنید که کدام بخش از بیان چهره به خوبی یا نه تقلید شده است)
نکتهای درباره چهره در حالت استراحت
چهره در حالت استراحت، بیان چهرهای است که زمانی که هیچ احساسی نداریم، از خود نشان میدهیم. حتی زمانی که چهره ما در حالت استراحت است، ممکن است احساسی را که نداریم، منتقل کند.
مطالعات نشان میدهند که حدود یک چهارم کودکان دارای چهره استراحتی هستند که توسط دیگران به عنوان بیان احساسات منفی مانند خشم، ترس و غم دیده میشود. تأثیری که این امر میتواند بر تصمیم سایر کودکان برای نزدیک شدن به آنها داشته باشد را تصور کنید! (به هر حال، احتمال داشتن یک بیان چهرهای منفی در حالت استراحت با افزایش سن به دلیل تغییرات در ساختار چهره افزایش مییابد.)
خوانش احساسات در چهره دیگران
دقت در بیان احساسات از طریق چهرههایمان تنها نیمی از ماجرا است. کودکان همچنین باید یاد بگیرند که احساسات را در بیان چهره دیگران بخوانند. مدتی طول میکشد تا بینایی نوزادان به اندازه کافی بهبود یابد تا بتوانند بیان چهرهها را تشخیص دهند و وظیفه مادامالعمر شناسایی اطلاعات هیجانی که دارا هستند را آغاز کنند.
نکات مفید
۱. از آنجایی که کودکان خردسال قرار است شناسایی احساسات در چهرهها را از شما یاد بگیرند، مهم است که توانایی خود را در بیان دقیق احساسات اصلی بررسی کنید.
۲. به مجلات یا کتابهایی که حاوی عکسهایی از بیان چهره هستند، مراجعه کنید. از کودک خود بخواهید احساسات نشان داده شده را شناسایی کند. (از کودکان بزرگتر بخواهید بیان چهرههای یک احساس خاص را پیدا کرده و برش دهند.) این تمرین میتواند هم به عنوان ارزیابی میزان دقت آنها و هم به عنوان تمرین برای تمرکز بر یک احساس عمل کند.
۳. صدای ویدیویی از یوتیوب یا ضبطای از یک برنامه تلویزیونی که شامل انواع بیان چهره است را قطع کنید و ببینید کودک شما چقدر میتواند احساسات را به درستی شناسایی کند.
توانایی ارسال دقیق بیان چهره خود و خواندن بیان چهره دیگران برای ایجاد و حفظ روابط اجتماعی محوری است. این امر آنقدر با شادی کودکان گره خورده است که از والدین خواسته میشود به کودکان در یادگیری این مهارتها کمک کنند.
