مارک کارنی (Mark Carney)، نخستوزیر کانادا، در واکنش به شکست مذاکرات تجاری میان واشنگتن و اتاوا در اواخر جمعه شب، تصمیم دولت آمریکا برای وضع تعرفههای سنگین ۵۰ درصدی بر طیف گستردهای از کالاهای صادراتی کانادا را یک «اشتباه محاسباتی بزرگ» توصیف کرد. این مالیاتهای وارداتی جدید شامل اقلام متنوعی از چوبهای هاکی گرفته تا مصالح ساختمانی، نوشیدنیها و انواع خاصی از پوشاک میشود؛ اقدامی که با واکنش قاطع اتاوا مواجه شده و نخستوزیر کانادا تاکید کرده است که کشورش این تعرفهها را به صورت «دلار در برابر دلار» تلافی خواهد کرد.
به گزارش واضح به نقل از NBC News، این عوارض گمرکی ۵۰ درصدی دقیقاً از نیمهشب گذشته به وقت محلی به مرحله اجرا درآمدهاند. مارک کارنی شکست و فروپاشی مذاکرات را ناشی از مطالبات «غیراقتصادی» و «غیرمنصفانه» دولت دونالد ترامپ دانست و در یک کنفرانس مطبوعاتی به خبرنگاران اعلام کرد: «در روزهای اخیر، ایالات متحده شروط جدیدی را پیشنهاد داد که کاملاً غیراقتصادی و غیرمنصفانه بودند، منافع خالص کانادا را تضعیف میکردند و اعتبار هرگونه توافقی را زیر سوال میبردند. به طور خلاصه، آنها بیش از حد مطالبه کردند و امتیاز بسیار ناچیزی پیشنهاد دادند.»
توقف مذاکرات تجاری و بازگشت تیم مذاکرهکننده کانادا به اتاوا
پس از هفتهها گفتوگوی فشرده، کارنی روز جمعه اعلام کرد اگرچه پیشرفتهای مهمی حاصل شده بود، اما «این پیشرفتها برای تأمین اهداف و منافع مردم کانادا کافی نبوده است.»
نخستوزیر کانادا تنها چند دقیقه پیش از پایان مهلت تعیینشده در بیانیهای رسمی اظهار داشت: «در نتیجه، امشب تصمیم گرفتم مذاکرات تجاری با آمریکا را به حالت تعلیق درآورم و به مذاکرهکنندگان کانادایی دستور دادم تا به اتاوا بازگردند.» او همچنین در روز شنبه با قدردانی از زحمات تیم مذاکرهکننده کشورش افزود: «آنها تا آخرین لحظه با حسن نیت و تمام توان برای دفاع از منافع کاناداییها تلاش کردند، اما در نهایت ناچار شدند یک توافق بد را رد کنند.»
ابعاد ۲۰ میلیارد دلاری تعرفههای جدید آمریکا و واکنش تلافیجویانه کانادا
بر اساس گزارش دفتر نماینده تجاری ایالات متحده (USTR)، این تعرفههای جدید حدود ۲۰ میلیارد دلار از واردات آمریکا از مبدأ کانادا را تحت تأثیر قرار میدهد. این مالیاتهای سنگین گمرکی بخشهای متعددی را در بر میگیرد؛ از تجهیزات ورزشی مانند چوب هاکی گرفته تا مصالح ساختمانی، نوشیدنیها و برخی البسه.
کارنی با تأکید بر موضع متقابل کشورش اعلام کرد که کانادا بلافاصله برای حمایت از کارگران و مشاغل داخلی دست به اقدام متقابل خواهد زد و این تعرفهها را به شکل «دلار در برابر دلار» پاسخ میدهد. به گفته وی، واکنش هدفمند کانادا از تاریخ ۸ سپتامبر اجرایی خواهد شد و بر بخشهای استراتژیک زیر متمرکز است:
- صنایع فولاد و آلومینیوم
- محصولات لبنی
- لوازم خانگی و تجهیزات الکترونیکی
- ماشینآلات و تجهیزات کشاورزی
- صنایع خمیر کاغذ و چوب
هنگامی که در جریان نشست خبری از کارنی سوال شد چرا لحن و رفتار او به گونهای است که گویی «وارد یک جنگ شده است»، وی با قاطعیت پاسخ داد: «چون به ما حمله شده است.» در همین حال، کاخ سفید تاکنون به درخواست رسانهها برای اظهار نظر پاسخی نداده است.
پشتپرده چرخش ناگهانی پس از ادعای ترامپ مبنی بر دستیابی به توافق
شکست مذاکرهکنندگان تجاری دو کشور پس از دو هفته گفتوگوهای فشرده رخ داد؛ اتفاقی که چرخشی چشمگیر نسبت به روز سهشنبه به شمار میرود، زمانی که دونالد ترامپ اجرای تعرفهها را به مدت سه روز متوقف کرده و در شبکههای اجتماعی نوشته بود: «ما به یک توافق رسیدیم!»
تا واپسین لحظات، مقامات هر دو کشور نسبت به حصول توافق خوشبین به نظر میرسیدند. دومینیک لبلانک، وزیر مسئول روابط تجاری با آمریکا در دولت کانادا، روز پنجشنبه چندین ساعت با جیمیسون گریر (Jamieson Greer)، نماینده تجاری ایالات متحده، دیدار کرد و پس از خروج از جلسه اعلام کرده بود که طرفین بسیار به توافق نزدیک هستند. مذاکرات روز جمعه نیز تا پاسی از شب ادامه داشت و دیپلماتها تا ساعت ۲۲:۳۰ شب در دفتر نماینده تجاری آمریکا حضور داشتند، اما در نهایت هیچ سازشی حاصل نشد.
شروط لحظه آخری آمریکا: تهدید حاکمیت ملی و محدودسازی استقلال تجاری کانادا
کارنی در کنفرانس مطبوعاتی خود به تشریح جزئیات «تغییرات لحظه آخری» پیشنهادی از سوی آمریکا پرداخت. به گفته او، یکی از درخواستهای واشنگتن این بود که تخفیفهای تعرفهای تنها به بخش خودروهای سواری محدود شود و شامل کامیونهای سبک، متوسط و سنگین نشود که این تغییری بزرگ و نامطلوب بود.
علاوه بر این، کارنی فاش کرد که طرف آمریکایی در ساعات پایانی تلاش کرد تا توانایی کانادا را برای انعقاد توافقهای تجاری با سایر کشورها محدود کند؛ پیشنهادی که میتوانست توافقهای تجاری و امنیتی اتاوا با سایر شرکای بینالمللی را به خطر بیندازد. وی افزود مذاکرهکنندگان آمریکایی همچنین درصدد محدود کردن حمایتهای قانونی کانادا از زبان، فرهنگ و عملاً حاکمیت ملی این کشور برآمدند.
کارنی در این زمینه تصریح کرد: «ما از ابتدا متوجه شدیم که آمریکا تغییر کرده است و ما هرگز به روابط گذشته بازنخواهیم گشت. کانادا منابع و کالاهایی دارد که جهان خواهان آن است و ما به هیچ کشوری اجازه نخواهیم داد آینده ما را تعیین کند.»
موضعگیری نماینده تجاری آمریکا و پرونده تحریمهای متقابل
در سوی مقابل، جیمیسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، با انتشار بیانیهای مدعی شد که کانادا از نهایی کردن توافقی که پیشتر بر سر آن توافق شده بود سر باز زده است:
«با وجود پیشنهاد سخاوتمندانه آمریکا به کانادا برای دریافت بهترین مزایا نسبت به سایر صادرکنندگان بزرگ، مطالبات جدید و عقبنشینی کانادا از تعهدات قبلی، تعادل دقیق ایجادشده در روزهای گذشته را برهم زد.»
گریر در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که هیچ برنامه جدیدی برای ازسرگیری مذاکرات وجود ندارد و آمریکا تدابیر متقابلی اتخاذ کرده و به هرگونه اقدام تلافیجویانه کانادا پاسخ خواهد داد. او یکی از نقاط اصلی اختلاف را ممنوعیتهای وضعشده از سوی استانهای کانادا بر فروش نوشیدنیهای آمریکایی عنوان کرد که در سال ۲۰۲۵ به تلافی موجهای قبلی تعرفههای ترامپ وضع شده بودند.
واکنش متحد نخستوزیران استانهای کانادا در برابر تعرفههای ترامپ
با وجود برخی تفاوت دیدگاههای داخلی در کانادا پیرامون لغو ممنوعیت فروش کالاهای آمریکایی، رهبران ایالتی حمایت قاطع خود را از موضع دولت فدرال اعلام کردند:
- داگ فورد (نخستوزیر انتاریو): «نخستوزیر حمایت کامل مرا برای یک پاسخ قاطع — تعرفه در برابر تعرفه، دلار در برابر دلار — داراست. کانادا بیش از هر زمان دیگری باید متحد و یکپارچه بایستد.»
- دیوید ابی (نخستوزیر بریتیش کلمبیا): «ما خواهان این درگیری نبودیم، اما تا هر زمانی که لازم باشد ایستادگی و مبارزه خواهیم کرد.»
- دنیل اسمیت (نخستوزیر آلبرتا): «هیچکس از یک جنگ تجاری سود نمیبرد. آلبرتا همچنان خواستار روابط بدون تعرفه میان دو کشور است و دولت فدرال را به ازسرگیری سریع مذاکرات ترغیب میکند.»
- واب کینیو (نخستوزیر مانیتوبا): تأکید کرد که دولت کانادا باید با سیاستهای تعرفهای ترامپ مبارزه کند.
استفاده بیسابقه از بند ۳۳۸ قانون تعرفه ۱۹۳۰ و هشدارهای اقتصادی
تعرفههای جدید آمریکا ذیل بند ۳۳۸ قانون تعرفه ۱۹۳۰ (Section ۳۳۸ of the Tariff Act of ۱۹۳۰) به مرحله اجرا درآمدهاند؛ قانونی تاریخی که تاکنون هرگز مورد استفاده قرار نگرفته بود. این قانون به کاخ سفید اجازه میدهد تا ۵۰ درصد عوارض گمرکی را علیه کشورهایی که رفتار تبعیضآمیز با تجارت آمریکا دارند وضع کند؛ هرچند پیشبینی میشود این اقدام در دادگاههای بینالمللی و فدرال با چالشهای حقوقی جدی روبهرو شود.
این تصمیم با نقدهای تندی از سوی نهادهای اقتصادی روبهرو شده است. اتاق بازرگانی آمریکا هشدار داد که افزایش تعرفهها به هر دو اقتصاد ضربه میزند، هزینههای معیشتی خانوادههای آمریکایی را افزایش میدهد، زنجیره تأمین را مختل میکند و ۱۳ میلیون فرصت شغلی وابسته به توافق تجاری آمریکای شمالی (USMCA) را به خطر میاندازد.
کندیس لینگ، رئیس اتاق بازرگانی کانادا، نیز این اتفاق را یک «ضربه مهلک به رقابتپذیری منطقه آمریکای شمالی در این ماجرای تجاری خودویرانگر» توصیف کرد و گفت: «آمریکاییها شاهد افزایش هزینههای خود خواهند بود و در طرف مقابل، کاناداییها مشتریان، سرمایهگذاریها و کسبوکارهای کوچک خود را از دست خواهند داد.»