سنجش قدرت گرفتن دست، تستهای تعادل و بلند شدن از حالت نشسته روی زمین؛ این چالشهای فیزیکی امروزه به عنوان معیارهایی برای سالمندی سالم و حتی ابزاری برای پیشبینی طول عمر و سن بیولوژیکی معرفی میشوند.
به گزارش واضح به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP)، این ارزیابیهای جسمانی میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره استقامت بدنی و قدرت عضلانی فرد ارائه دهند. همچنین این آزمونها قادرند خطر زمین خوردن سالمندان را که یکی از عوامل اصلی افزایش ریسک مرگومیر در سنین بالا است، تخمین بزنند. به همین دلیل، ابزاری بسیار کاربردی برای پزشکان فعال در حوزه درمان کهنسالی و توانبخشی آسیبدیدگان محسوب میشوند.
با این حال، این تستها عملکردی مشابه یک گوی جادویی برای پیشگویی آینده ندارند. اوریل ویلت (Auriel Willette)، متخصص پیری مغز در دانشگاه راتگرز، در این زمینه تأکید میکند: «کسب یک نتیجه ضعیف یا روندی رو به افول در این آزمونها، دلیلی است تا کادر درمان به بررسی علل افت عملکردهای حرکتی بدن بپردازند، نه اینکه صرفاً از آن برای تخمین میزان سالهای باقیمانده از عمر افراد استفاده شود.»
در ادامه به بررسی ابعاد مختلف تستهای حرکتی (Mobility Tests) و نحوه بهکارگیری نتایج آنها در پایش سلامت فردی میپردازیم.
وایرال شدن تست «نشستن و برخاستن»؛ این چالش فیزیکی چه چیزی را نشان میدهد؟
تستهای نشستن و برخاستن (Sit-to-Stand) به روشهای گوناگونی انجام میشوند. برای مثال، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) یک آزمون ۳۰ ثانیهای برخاستن از صندلی را برای افراد بالای ۶۰ سال طراحی کرده است تا مشخص شود فرد در این بازه زمانی چه تعداد بار میتواند بدون کمک بایستد و بنشیند.
مدل دیگری از این آزمون که در شبکههای اجتماعی بسیار محبوب و وایرال شده است، از فرد میخواهد که از حالت ایستاده، بدون کمک دستها به صورت چهارزانو روی زمین بنشیند و سپس دوباره بایستد. نشستن روی زمین ۵ امتیاز و برخاستن نیز ۵ امتیاز دارد که مجموعاً نمره ۱۰ را تشکیل میدهند. در ازای هر بار استفاده از تکیهگاه (مانند تکیه دادن دست یا زانو) ۱ امتیاز و در صورت عدم تعادل ۰.۵ امتیاز کسر میشود. اگر فرد بدون کمک دیگران نتواند بنشیند یا بایستد، نمره صفر دریافت میکند.
اگرچه پزشکان آمریکایی این تست سختگیرانه را برای افراد مسن اجرا نمیکنند، اما پژوهشگران در برزیل با انتشار مطالعاتی در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ به این نتیجه رسیدند که افراد میانسالی که امتیاز بالاتری در این تست کسب کردهاند، نرخ مرگومیر کمتری طی یک دهه بعد داشتهاند.
تست ارزیابی حرکتی TUG چیست؟
بسیاری از متخصصان از آزمونی تحت عنوان آزمون زماندار برخاستن و حرکت (Timed Up and Go یا TUG) استفاده میکنند. در این ارزیابی، بیمار از روی یک صندلی برمیخیزد، مسافتی به طول ۱۰ فوت (حدود ۳ متر) را طی کرده و سپس بازگشته و مینشیند. این متد به پزشک اجازه میدهد تعادل حرکتی، تحرکپذیری و قدرت اندامهای تحتانی فرد را به صورت همزمان ارزیابی کند.
دکتر جرج هناوی (Dr. George Hennawi)، متخصص طب سالمندان در مرکز درمانی مدستار بالتیمور، خاطرنشان میکند هدف تمام این ارزیابیها شناسایی دقیق ضعفهای بدنی و ریشهیابی علل پنهان آنهاست؛ خواه این مشکل ناشی از درد زانو، کاهش سرعت واکنشها، ضعف تعادل یا تنگی نفس و سرگیجه به دلیل مشکلات قلبی عروقی باشد. او میگوید: «کلید واکنش درست به این تستها، درک این مسئله است که در کدام بخش عملکرد بدنی ما دچار افت شده است.»
تصویر جامع از سلامت فرد؛ ارزیابی «سن فیزیولوژیکی»
تستهای وایرالشده نشستن و برخاستن در واقع ابزارهای غربالگری اولیه هستند. آنها در تشخیص سریع اختلالات مفیدند، اما برای یک تشخیص پزشکی کامل و جامع کافی نخواهند بود.
سایر تستهای پرکاربرد برای سنجش سن فیزیولوژیکی (Physiological Age) یا همان سرعت پیری بیولوژیکی بدن عبارتند از:
- سنجش قدرت گرفتن دست (Grip Strength): اندازهگیری میزان نیروی فشاری دست به اجسام.
- تست سرعت و تعادل راه رفتن (Gait Steadiness): بررسی تقارن گامها و عدم تمایل بدن به یک سمت هنگام حرکت.
- تست ایستادن روی یک پا: سنجش میزان پایداری و مدت زمان حفظ تعادل بر روی یک عضو.
- تست دسترسی به جلو (Reach Test): سنجش میزان خم شدن به جلو بدون برهم خوردن تعادل.
پزشکان از این چالشها برای ارزیابی ریسک سستی و تحلیلرفتگی جسمانی (Frailty) استفاده میکنند؛ وضعیتی بالینی که نشان میدهد بدن فرد در برابر فشارهای ناشی از بیماری یا جراحت، توانایی کمتری برای بهبود دارد.
یکی دیگر از چکلیستهای تخصصی، ارزیابی ۱۰ دقیقهای مجموعه عملکرد فیزیکی کوتاهمدت (SPPB) است که توسط مؤسسه ملی پیری آمریکا توسعه یافته است. کارآزماییهای بالینی گسترده نشان دادهاند که این آزمون ترکیبی از راه رفتن، تعادل و قدرت، پیشبینیکننده دقیقی برای میزان ناتوانی و مرگومیر محسوب میشود.
دکتر دیوید لی (Dr. David Lee) از کلینیک چندتخصصی پیشگیری از سقوط دانشگاه کالیفرنیا (UCLA)، تأکید میکند که باید نتایج چندین تست به صورت ترکیبی بررسی شوند. به عنوان مثال، قدرت عضلانی دست شاخصی بسیار مهم است، اما عواملی مانند آرتروز، سابقه سکته مغزی یا حتی تمرین ندادن عضلات دست میتوانند نتیجه آن را تغییر دهند. دکتر لی میگوید: «این تست تنها یکی از دهها معیار سنجش سلامت است.»
سلامت پایدار، فراتر از یک نمره در آزمونهای فیزیکی است
کارشناسان سلامت تأکید دارند که قدرت و تحرک بدنی، تنها یک بخش از پازل سالمندی سالم هستند. شاخصهایی نظیر سلامت شناختی، قدرت حافظه، وضعیت شنوایی و بینایی نیز در تعیین سن واقعی بدن نقشی اساسی دارند.
پزشکان توصیه میکنند به جای تمرین مکرر صرفاً برای قبولی در یک تست فیزیکی خاص، سبک زندگی سالمی را در پیش بگیرید که شامل موارد زیر باشد:
- انجام ورزشهای فولبادی و تمرینات تقویتی کل بدن
- پیروی از رژیم غذایی سالم و مغذی
- مدیریت اصولی استرس و اضطراب روزمره
- اولویت دادن به خواب باکیفیت و منظم
- مراقبت ویژه از سلامت سیستم قلبی و عروقی
علاوه بر این، درک بستر علمی تستها اهمیت دارد؛ اگر تستی برای یک رده سنی خاص طراحی شده باشد، استانداردهای آن لزوماً برای سایر ردههای سنی صادق نیست.
اگر در تستهای حرکتی عملکرد پایینی دارید یا اخیراً دچار لغزش و سقوط شدهاید، حتماً با پزشک مشورت کنید. امیلی نیبورز (Emily Nabors)، کارشناس پیشگیری از سقوط در شورای ملی سالمندی آمریکا، اشاره میکند که سالانه بیش از یکچهارم سالمندان دچار زمینخوردگی میشوند، اما بیشتر آنها این اتفاق را به پزشک خود گزارش نمیکنند. او هشدار میدهد: «حتی اگر بعد از زمین خوردن احساس خوبی دارید، باز هم ممکن است وضعیت بدنتان از نظر بالینی مساعد نباشد؛ نتایج تستها نقطه شروعی برای فیزیوتراپی، تنظیم داروها یا استفاده از وسایل کمکی حرکتی هستند.»