رهبری چند وجهی: کلید موفقیت در دنیای پیچیده امروز

آیا به دنبال راهی برای درک بهتر رهبری در دنیای پر پیچ و خم امروز هستید؟ این مقاله به بررسی مفهوم رهبری چند وجهی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه ترکیب منابع مختلف، کلید موفقیت در نقش رهبری است.

در نگاه اول، تصویری که از یک رهبر در ذهن تداعی می‌شود، می‌تواند متنوع باشد. شاید شخصیتی سیاسی مانند دونالد ترامپ یا شخصیتی معنوی مانند پاپ فرانسیس را تصور کنید. در مراکش، من به پادشاه محمد ششم فکر می‌کنم که ترکیبی از هر دو ویژگی را در خود دارد. یا شاید نوآوران مانند استیو جابز، اندیشمندانی مانند جین گودال، یا فعالانی مانند ملاله یوسف‌زی به ذهن برسند. حتی یک رئیس یا والدین می‌توانند به عنوان نمونه به ذهن بیایند، زیرا در اصل، رهبری، نفوذ نامتناسب بر اهداف و نتایج گروه است.

همه رهبران یک ویژگی مشترک دارند: ظرفیت نفوذ. البته روش‌هایی که آنها از طریق آن به این نفوذ دست می‌یابند و از آن استفاده می‌کنند، می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

کاپیتان پیکارد یا سرسی لنیستر؟

ما اغلب رهبران را در قالب دوگانه‌هایی می‌بینیم: یک مرد قدرتمند و مستبد در برابر یک پادشاه فیلسوف خردمند. سنت‌های فرهنگی مملو از این تضادها هستند. در ایلیاد هومر، آگاممنون از طریق تکبر و زور حکومت می‌کند، در حالی که ادیسه به حیله گری و متقاعدسازی متکی است. در جنگ و صلح، تولستوی، تسلط مبتنی بر خودخواهی ناپلئون را در مقابل اقتدار صبور و جمعی کوتوزوف قرار می‌دهد. تولکین این مضمون را در دنیای فانتزی بازسازی می‌کند، با سائورون و سارومان که با ترس حکومت می‌کنند، و آراگون و گندالف که با خرد و احترام. طی قرن‌ها، داستان‌های ما تمایل به دیدن رهبری را به عنوان یک رقابت بین سلطه و اعتبار، زور و اقناع، خیر و شر تقویت کرده‌اند.

علم رهبری نیز اغلب همین کار را انجام داده است، با مقایسه رهبری با مدیریت، رهبری تحول‌آمیز با رهبری معاملاتی، سلطه با اعتبار، یا سبک‌های مردانه با سبک‌های زنانه. این چارچوب‌ها تفکر ما را تیزتر کرده‌اند، اما با هزینه‌ای همراه هستند: پیچیدگی رهبری را به دوگانگی‌های ساده و مرتب تقلیل می‌دهند. در داستان‌ها، دوگانگی‌ها درام جذابی را ایجاد می‌کنند. در علم، آنها دسته بندی‌های روشنی برای مطالعه ارائه می‌دهند. اما در واقعیت، ظهور رهبری به ندرت تا این اندازه منظم است.

آنچه یافته‌های مردم‌شناسی نشان می‌دهند

سوابق مردم‌شناسی نشان می‌دهد که رهبری در دنیای واقعی، به ویژه در خارج از زمینه‌های غربی و صنعتی، به ندرت در قالب دوگانگی‌های داستان‌ها یا نظریه‌های ما قرار می‌گیرد. در میان هوکین‌های روستایی تایوان، زمین‌داران ثروتمند، منابع، ارتباطات اجتماعی و مهارت‌های میانجیگری خود را با هم ترکیب می‌کردند تا به رهبران رسمی و غیررسمی تبدیل شوند. در دشت‌های آمریکای شمالی، رهبران حمله قبیله بلک‌فوت نه تنها به شجاعت، بلکه به اسب، سلاح و حمایت خویشاوندی برای جمع‌آوری پیروان خود نیاز داشتند. به طور مشابه، در میان جزیره‌نشینان آندامان، رهبران محترم کمتر به خاطر ثروت یا زور و بیشتر به خاطر سخاوت، مهارت‌های شکار و حتی خلق و خوی خود انتخاب می‌شدند – ویژگی‌هایی که پیروان را به خود جذب می‌کرد. در جوامع مختلف، نفوذ نه از یک ویژگی واحد یا از یکی از دو استراتژی جایگزین، بلکه از مخلوطی متمایز از منابع و توانایی‌ها ناشی می‌شود. این موارد به الگوی گسترده‌تری اشاره دارند: رهبران از طریق “مجموعه” منحصر به فردی از منابع به نفوذ دست می‌یابند، نه از طریق یکی از دو روش مخالف.

دیدگاه چند سرمایه‌ای به رهبری

ظهور رهبری را می‌توان از نظر اشکال مختلف “سرمایه” درک کرد. سرمایه اجتماعی از روابط و شبکه‌هایی ناشی می‌شود که اعتماد و همکاری را تقویت می‌کنند. سرمایه فکری بر دانش، مهارت‌ها و بینشی استوار است که مشکلات را حل می‌کنند. سرمایه مادی به منابع (پول، زمین یا کالا) اشاره دارد که رهبران می‌توانند به آن کمک کنند یا آن را دوباره توزیع کنند. و سرمایه فیزیکی از قدرت یا سلامتی ناشی می‌شود که می‌تواند احترام را به همراه داشته باشد و انطباق را اعمال کند.

هر یک از این انواع سرمایه می‌تواند منبعی برای نفوذ باشد، اما در عمل، رهبران به ترکیبات متمایزی متکی هستند. به عنوان مثال، یک رهبر ممکن است تخصص خاص را با روابط اجتماعی قوی ترکیب کند تا بدون داشتن قدرت فیزیکی قابل توجه، پیروان خود را متحد کند. دیگری ممکن است از قدرت فیزیکی و منابع برای حفظ سلسله مراتب استفاده کند.

بیایید دوباره به چهره‌هایی که اغلب در دوگانگی‌ها قرار می‌دهیم نگاه کنیم. آگاممنون به خاطر تکبر و زور به یاد می‌آید، اما او همچنین منابع مادی و شبکه‌های تعهدی را در اختیار داشت که اقتدار او را تقویت می‌کرد. ادیسه، در مقابل، نفوذ خود را از هوش و سخنرانی متقاعد کننده می‌گرفت، اما همچنین به قدرت نظامی و اتحادها متکی بود. تفاوت‌های آنها نه از سبک‌های متقابلاً انحصاری، بلکه از چگونگی وزن و کاربرد مجموعه منابع آنها ناشی می‌شود. حتی ناپلئون، که به عنوان یک فاتح مستبد به یاد می‌آید، نه تنها به ارتش، بلکه به حمایت، تبلیغات و شبکه‌های حامیان نیز متکی بود. در دنیای تولکین، گندالف و سارومان به طور مشابه به عنوان مخالفان به تصویر کشیده می‌شوند – یکی نیکوکار، دیگری فاسد. با این حال، هر دو دانش نادر و قدرت ماوراء الطبیعه را به اشتراک می‌گذارند. آنچه در نهایت آنها را از هم متمایز می‌کند، سرمایه اجتماعی آنهاست. گندالف اعتماد را در میان هابیت‌ها، انسان‌ها، الف‌ها و کوتوله‌ها ایجاد کرد و یک ائتلاف گسترده را شکل داد. سارومان، در مقابل، خود را منزوی کرد، جناح‌های کوچک را دستکاری کرد، با سائورون اتحاد ایجاد کرد و به طور فزاینده‌ای به او وابسته شد.

با این دیدگاه، رهبری یک سبک واحد نیست، بلکه یک مجموعه است. نفوذ به نحوه ترکیب منابع اجتماعی، مادی، فکری و فیزیکی رهبران برای برآوردن نیازهای گروه بستگی دارد. مجموعه‌ها متفاوت هستند – برخی بر روابط، برخی بر تخصص، ثروت یا قدرت تأکید دارند – اما همه به رهبران اجازه می‌دهند تا تلاش‌ها را بسیج کنند، مشکلات را حل کنند و گاهی اوقات هزینه‌هایی را تحمیل کنند که همکاری را حفظ می‌کند. نتیجه، بازاری از رهبران بالقوه مختلف است، با پیروان که کسانی را انتخاب می‌کنند که توانایی‌هایشان به نظر می‌رسد برای چالش‌های پیش رو مناسب‌تر است.

فراتر از دوگانگی‌ها: رهبری به عنوان مجموعه‌ای از سرمایه‌ها

با این دیدگاه، رهبری به یک یا دو سبک کاهش نمی‌یابد؛ بلکه ترکیبی انعطاف‌پذیر از استراتژی‌های مشتق شده از اشکال مختلف سرمایه است. هیچ ویژگی واحدی ذاتاً خوب یا بد نیست. به عنوان مثال، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند یا متحد یا تقسیم کنند، هوش می‌تواند به اصلاح یا فساد منجر شود، قدرت می‌تواند عدالت یا ستم را ترویج کند و ثروت می‌تواند هم به نفع جامعه و هم به نفع فرد ثروتمند باشد. زمینه بسیار مهم است. رهبران نه تنها بر اساس ویژگی‌های خود، بلکه بر اساس نحوه ادراک آنها و چگونگی همسو بودن منابع آنها با نیازهای گروهشان نیز ظهور می‌کنند.

رهبری از توانایی افراد با مجموعه‌های سرمایه متنوع برای ارائه مزایا یا تحمیل هزینه‌های ضروری بر گروه‌های خود ناشی می‌شود و بدین وسیله نتایج جمعی را شکل می‌دهد. روانشناسی و نهادهای ما ممکن است به گونه‌ای تنظیم شوند که رهبران را نه تنها بر اساس منابعی که در اختیار دارند، بلکه بر اساس نحوه استفاده از این منابع نیز ارزیابی کنند. از نظر عملی، تشخیص اینکه شبکه اجتماعی، دانش، منابع مادی یا حضور فیزیکی شما می‌تواند به گروه شما کمک کند، ممکن است شما را به رهبری سوق دهد. دیگران نیز ممکن است از شما حمایت کنند، زیرا همه ما برای عملکرد و شکوفایی به گروه‌های خود متکی هستیم.

اخیراً، من و همکارانم نظریه رهبری چند سرمایه‌ای را در مجله Human Nature ارائه کردیم، که هدف آن سنتز نظریه‌های موجود رهبری و کاوش در زمینه‌های جدید برای تحقیقات یکپارچه رهبری است.

منبع