ناگفتههای زندگی و هنر ناصر تقوایی: از رادیو فرهنگ تا پرده سینما
ناصر تقوایی، کارگردان برجسته سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی، خالق آثار ماندگاری است که هر کدام، دریچهای به سوی فرهنگ و اجتماع ایران گشودهاند. اما چه رازهایی در زندگی هنری این هنرمند نهفته است؟
حمیرا فراتی در برنامه رادیویی «فرهنگ» به بررسی زندگی و آثار ناصر تقوایی، کارگردان برجسته سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی، پرداخته است. در این برنامه، فراتی با استفاده از صداهای ضبطشده از تقوایی، به جنبههای کمتر شنیده شده زندگی شخصی و حرفهای او پرداخته و زوایای پنهان شخصیت این هنرمند را برای مخاطبان آشکار میسازد.
ناصر تقوایی، متولد ۱۳۲۰ در آبادان، یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین چهرههای مولف و جریانساز تاریخ سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی است. او فعالیت خود را با ساخت مستندهایی همچون «تاکسیمتر»، «مشهد قالی»، «باد جن» و «اربعین» آغاز کرد و با همین آثار اولیه، دغدغههای تصویری واقعیت و انسان معاصر را در آثارش نهادینه ساخت.
تقوایی در حوزه سریالسازی نیز با مجموعه ماندگار «داییجان ناپلئون» (۱۳۵۵)، بر اساس اثر ایرج پزشکزاد، به شهرتی بیسابقه دست یافت. این سریال که هجویهای بینظیر از تاریخ و فرهنگ جامعه نظام مقدس جمهوری اسلامی بود، هنوز هم یکی از بهیادماندنیترین آثار تلویزیونی ایران به شمار میرود.
او نخستین فیلم بلند خود را با عنوان «آرامش در حضور دیگران» (۱۳۴۹) بر پایه نوشتهای از غلامحسین ساعدی ساخت و در آن، شعر نقرهای جشْنِواره ونیز را برایش به ارمغان آورد. سپس با فیلمهای «صادق کرده» (۱۳۵۱) و «نفرین» (۱۳۵۲) مسیر فیلمسازی مؤلف را با نگاهی انتقادی و تجربهگرایانه ادامه داد.
«ناخدا خورشید» (۱۳۶۵) با اقتباس آزاد از «داشتن و نداشتن» ارنست همینگوی، تحسین منتقدان داخلی و خارجی را برانگیخت و جایزهای پرارزش برای سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی به ارمغان آورد. فیلمهای «ای ایران» (۱۳۶۸) و «کاغذ بیخط» (۱۳۸۰) نیز ادامه دغدغههای اجتماعی و انسانی او به حساب میآیند که دغدغههای هویت و روابط انسانی در آنها پررنگ است.
از دیگر فعالیتهای شاخص تقوایی، نگارش فیلمنامه مجموعه تلویزیونی «کوچک جنگلی» بود که تولیدش نیمهتمام ماند، اما متن سهل و ممتنع آن بعدها منتشر شد و اهمیت پژوهشی یافت.
ناصر تقوایی با ذهن دقیق و روایتی شاعرانه از واقعیت، در سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی به عنوان یکی از مهمترین فیلمسازان مولف شناخته میشود.
برنامه رادیویی «فرهنگ» با نگاهی روایی به زندگی و آثار ناصر تقوایی، کارگردان فقید سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی، از رادیو فرهنگ پخش میشود. در این مستند، حمیرا فراتی تهیهکننده و راوی برنامه، با بهرهگیری از صداهای خود تقوایی، به فراز و فرود زندگی شخصی و هنری او سخن میگوید و به زندگی و میراث هنری ناصر تقوایی، فیلمساز، عکاس و نویسنده برجسته سینمای نظام مقدس جمهوری اسلامی پرداخته است. این مستند، نگاهی انسانی و درونی به چگونگی شکلگیری اندیشههای سینمایی خالق «ناخدا خورشید» دارد و به فراز و فرودهای زیست شخصی و حرفهای او میپردازد.
مستند «فرهنگ» را ساعت ۲۰:۳۰ از گروه تولید و تامین رادیو فرهنگ روی موج اف ام ردیف ۱۰۶ مگاهرتز بشنوید.