بر اساس یافتههای یک مطالعه اولیه، استفاده از «قرصهای مدفوع» یا همان روش پیوند میکروبیوتای مدفوع خوراکی (FMT) توانسته است میزان تحمل نسبت به بادامزمینی را در برخی از بزرگسالان مبتلا به آلرژی شدید به بادامزمینی افزایش دهد. محققان به نتایج مشابهی در مدلهای آزمایشگاهی موش نیز دست یافتهاند که نشان میدهد گونه خاصی از باکتریهای روده نقش کلیدی در تعدیل این واکنش آلرژیک ایفا میکنند. با وجود نویدبخش بودن این یافتهها برای کارآزماییهای بالینی آینده، پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز برای استفاده از روش FMT به عنوان یک درمان استاندارد زود است.
به گزارش واضح به نقل از هلثلاین (Healthline)، این کارآزمایی بالینی محدود که نتایج آن در ژورنال معتبر Science Translational Medicine منتشر شده است، به بررسی این فرضیه پرداخته که آیا دریافت پیوند مدفوع از یک اهداکننده سالم میتواند از شدت حساسیت به بادامزمینی بکاهد یا خیر.
در این تحقیق، تحمل برخی از داوطلبان نسبت به پروتئین بادامزمینی به شکل محسوسی افزایش یافت. همچنین در مدلهای حیوانی، موشهایی که پیوند FMT را از شرکتکنندگان انسانی دریافت کرده بودند نیز در برابر این آلرژی محافظت شدند.
دکتر ریما راشد (Rima Rachid)، نویسنده اصلی این مطالعه، در یک بیانیه خبری اعلام کرد: «این مطالعه پیشگامانه، نخستین پژوهشی است که نشان میدهد درمان مبتنی بر میکروبیوم روده میتواند آلرژی غذایی را در انسان بهبود ببخشد؛ علاوه بر این، پژوهش ما نحوه تعامل باکتریهای روده، متابولیتهای آنها و سیستم ایمنی بدن را برای ایجاد پاسخ درمانی مناسب آشکار ساخته است.»
افزایش تحمل به بادامزمینی در نیمی از بیماران
از میان ۱۵ شرکتکننده حاضر در این پژوهش، ۶ نفر افزایش سطح تحمل نسبت به بادامزمینی را تجربه کردند. این کارآزمایی بالینی انسانی در دو مرحله مجزا به اجرا درآمد:
- مرحله اول: ۱۰ داوطلب کپسولهای منجمد FMT را از اهداکنندگانی با میکروبیوم روده کاملاً سالم دریافت کردند. آنها ۳۶ قرص را در طول ۱ الی ۲ روز مصرف کردند. پس از ۴ ماه، ۳ نفر از هر ۱۰ نفر با افزایش تحمل در برابر بادامزمینی مواجه شدند.
- مرحله دوم: شامل ۵ بیمار بود که پیش از شروع درمان FMT، دوره مصرف آنتیبیوتیک را گذرانده بودند. نتایج نشان داد که ۳ نفر از هر ۵ داوطلب (۶۰ درصد) افزایش تحمل نسبت به آلرژن را تجربه کردند.
در میان افرادی که بهبود یافتند، درمان FMT باعث افزایش سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای T تنظیمکننده +RORγt شد؛ سلولهایی که نقشی اساسی در کنترل و تنظیم سیستم ایمنی ایفا میکنند.
دکتر راشد در مصاحبه با هلثلاین توضیح داد: «هدف نخست ما، ارزیابی ایمنی این رویکرد در افراد مبتلا به آلرژی غذایی بود و خوشبختانه هیچکدام از بیماران عوارض جانبی جدی را تجربه نکردند. هدف دوم نیز بررسی این موضوع بود که آیا FMT میتواند آستانه دوز تحملی بیماران را ارتقا دهد یا خیر. مشاهده اینکه برخی افراد پس از یک دوز FMT قادر به تحمل پروتئین بادامزمینی بیشتری بودند، بسیار دلگرمکننده است.»
دکتر محمد بختیار (Mohammad Bakhtiar)، پزشک و سرپرست بالینی در Medical Express Clinic که در این تحقیق مشارکت نداشته، دیدگاه خود را اینگونه بیان کرد: «میکروبیوم روده اثرات شگرفی بر بسیاری از عملکردهای فیزیولوژیک انسان دارد، بنابراین اضافه شدن آلرژیهای غذایی به این فهرست کاملاً منطقی است.»
وی در ادامه افزود: «با این حال، این مطالعه نمیتواند اثربخشی قطعی روش را در دنیای واقعی تضمین کند؛ مطالعه روی ۱۵ نفر شروع خوبی است اما نمیتوان آن را به کل جامعه تعمیم داد. ۶ نفر بهبود یافتند اما ۹ نفر تغییری نشان ندادند. این پروژه یک مطالعه کوچک فاز ۱ و بدون کورسازی (Open-label) است و باید آن را یک سیگنال مثبت اولیه دانست، نه تغییری فوری در پروتکلهای درمانی.»
نقش کلیدی باکتریهای روده در مهار آلرژی غذایی
در ادامه این پروژه تحقیقاتی، دانشمندان نمونههای میکروبیوم داوطلبانی را که بهبود یافته بودند استخراج کرده و به موشها پیوند زدند. در نتیجه، موشها نیز به لطف افزایش سلولهای تنظیمی +RORγt در برابر آلرژی محافظت شدند.
نویسندگان مقاله متوجه شدند که محافظت ایجاد شده توسط FMT، با افزایش متابولیتهای اسید صفراوی (Bile Acid Metabolites) در بدن انسان و موش همبستگی مستقیمی دارد.
هنگامی که محققان آنزیم هیدرولاز نمک صفراوی (Bile Salt Hydrolase) — آنزیمی حیاتی در متابولیسم اسیدهای صفراوی — را از باکتریهای باکتروئیدس (Bacteroides) در بدن موشها حذف کردند، اثر درمانی و تحمل به بادامزمینی از بین رفت.
این یافتهها در مدلهای جانوری نشان میدهد که آنزیم هیدرولاز نمک صفراویِ تولید شده توسط باکتریهای باکتروئیدس نقشی تعیینکننده در کاهش حساسیت به بادامزمینی دارد؛ اگرچه اثبات قطعی این مکانیسم نیازمند آزمایشهای دقیقتر روی نمونههای انسانی است.
آیا «قرصهای مدفوع» آینده درمان آلرژی به بادامزمینی خواهند بود؟
در حال حاضر، درمانهای موجود برای حساسیت به بادامزمینی به مواردی چون ایمونوتراپی (ایمنیدرمانی) و داروهای بیولوژیک محدود میشود. همچنین بیماران مبتلا به آلرژی شدید ناچارند همواره یک دستگاه خودتزریق اپینفرین (Epinephrine Auto-injector) همراه داشته باشند تا در صورت بروز شوک آنافیلاکسی از آن استفاده کنند.
با وجود امیدوارکننده بودن نتایج، کارشناسان تأکید دارند که هنوز زمان تجویز عمومی FMT برای درمان آلرژی فرا نرسیده است.
دکتر راشد درباره مراحل بعدی این تحقیق تشریح کرد: «ما به دنبال تولید فرم بسیار خالصتری از FMT تحت عنوان درمان پیوند میکروبیوتا (MTT) هستیم که میزان مواد مدفوعی غیرمیکروبی در آن به کمتر از ۱ درصد میرسد.»
وی ادامه داد: «داروی MTT قابلیت نگهداری در یخچالهای خانگی را دارد. هدف ما بررسی اثرات این دارو در مصرف طولانیمدت است تا مشخص شود آیا بیماران دوزهای بالاتری را تحمل میکنند و آیا پایداری درمان افزایش مییابد یا خیر. جذب سرمایه و حمایت مالی برای پیشبرد کارآزماییهای بالینی آینده ضروری است. در صورت تأمین بودجه و اثبات اثربخشی، احتمالاً طی ۱۰ الی ۱۵ سال آینده شاهد کاربردهای تجاری و بالینی آن خواهیم بود.»
دکتر بختیار نیز با این بازه زمانی موافق بوده و معتقد است در صورت موفقیت آزمایشهای بزرگتر، درمان مبتنی بر میکروبیوم میتواند تا ۱۰ سال آینده به واقعیت تبدیل شود:
«ما همچنان به مطالعات گستردهتر، جامعه آماری بزرگتر، محصولی ایمنتر و استانداردتر از کپسولهای فعلی، و مدارکی مبنی بر ماندگاری طولانیمدت اثر درمان نیاز داریم. بیماران در حال حاضر باید اصول ایمنی را کماکان رعایت کنند: پرهیز مطلق از آلرژن، همراه داشتن برنامه اورژانسی و مراجعه منظم به متخصص آلرژی. هر زمان که یک داروی مشخص بر پایه باکتری یا متابولیت خاص از این تحقیقات تولید شود، آن زمان شاهد تحولی اساسی در درمان خواهیم بود.»