یک شیرینکننده مصنوعی پرکاربرد که در محصولاتی نظیر آدامس، خمیردندان، مربا، ماست و بستنی استفاده میشود، با افزایش خطر ابتلا به سکته مغزی، حمله قلبی و مرگ زودرس مرتبط شناخته شده است.
به گزارش واضح به نقل از روزنامه گاردین، زایلیتول (Xylitol) یک نوع الکل قند است که به میزان بسیار اندک در برخی مواد غذایی طبیعی یافت میشود. با این حال، این ماده اغلب با مقادیری تا ۱۰۰۰ برابر بیشتر به عنوان یک شیرینکننده مصنوعی به مواد غذایی، نوشیدنیها و محصولات بهداشت دهان و دندان اضافه میشود.
با وجود افزایش روزافزون استفاده از این ماده، تأثیرات طولانیمدت زایلیتول بر سلامت انسان تاکنون بهطور گسترده و جامع مورد مطالعه قرار نگرفته بود.
یافتههای بزرگترین پژوهش جهان درباره خطرات زایلیتول بر قلب
در بزرگترین مطالعهای که تاکنون در این زمینه انجام شده است، پژوهشگران دریافتند که سطوح بالای زایلیتول در خون با افزایش ریسک عوارض شدید قلبی و عروقی همراه است. این یافتهها در شهر مونیخ و در جریان کنگره سالانه انجمن قلب و عروق اروپا (ESC)، که بزرگترین کنفرانس تخصصی قلب در جهان است، ارائه شد.
محققان وضعیت ۱۷,۷۱۰ نفر را بررسی کرده و ۲۵ درصد از افرادی که بالاترین سطح زایلیتول در خون را داشتند با ۲۵ درصدی که کمترین میزان را دارا بودند، مقایسه کردند.
بر اساس این بررسی، افرادی که بیشترین میزان زایلیتول را در خون داشتند، ظرف مدت ۶ سال، ۵۷ درصد بیشتر از افرادی که کمترین سطح را داشتند، در معرض خطر مرگ، سکته قلبی یا سکته مغزی قرار گرفتند. حتی پس از گذشت ۳۰ سال، احتمال وقوع یکی از این حوادث قلبی عروقی در این افراد همچنان ۱۸ درصد بالاتر بود.
رابطه مستقیم سطح زایلیتول خون با افزایش ریسک بیماریهای قلبی
با احتساب دادههای مربوط به چارکهای میانی، نتایج هر دو گروه نشاندهنده یک رابطه وابسته به دوز بود؛ به این معنی که هرچه سطح زایلیتول در خون بالاتر باشد، نرخ بروز حوادث قلبی و عروقی نیز بیشتر خواهد بود.
علاوه بر این، محققان نشان دادند که این افزایش در حوادث قلبی عروقی صرفنظر از ویژگیهای پایهای افراد، مانند سن و جنسیت، بهصورت مداوم وجود دارد.
پژوهشگران همچنین تأکید کردند که این ارتباط مستقل از عوامل زمینهای مانند شاخص توده بدنی (BMI)، فشار خون بالا، دیابت و سطح چربی خون است؛ عواملی که ممکن است افراد را به سمت استفاده از محصولات رژیمی و کمکالری سوق دهند.
سازوکار تأثیر زایلیتول؛ تشکیل لخته خون و خطرات عروقی
دکتر مارکو ویتکوفسکی (Dr. Marco Witkowski)، نویسنده این پژوهش از بیمارستان دانشگاهی شاریته (Charité) در برلین، اظهار داشت که این نتایج بر پایه تحقیقات پیشینی استوار است که پیشتر موجب نگرانیهایی درباره زایلیتول شده بود.
وی گفت: «ما در مطالعات قبلی نشان دادیم که زایلیتول میتواند توانایی پلاکتهای خون را در تشکیل لخته تقویت کند.» دکتر ویتکوفسکی و همکارانش همچنین پی برده بودند که سطوح بالای زایلیتول در خون با وقوع حوادث ناگوار قلبی در افراد پرخطر طی یک دوره سه ساله در ارتباط است.
وی افزود: «شیرینکنندههای مصنوعی توسط افرادی مصرف میشوند که تصور میکنند این مواد سالمتر از قند و شکر معمولی هستند و نهادهای نظارتی نیز عموماً آنها را بیخطر تشخیص دادهاند. اما یافتههای طولانیمدت ما در جمعیت عمومی نشان میدهد که ما اطلاعات بسیار کمی درباره ایمنی قلبی عروقی زایلیتول داریم و این امر انجام پژوهشهای بیشتری را ضروری میسازد، بهویژه در شرایطی که میزان استفاده از زایلیتول در محصولات مختلف رو به افزایش است.»
دیدگاه متخصصان و کارشناسان بنیاد قلب بریتانیا
پروفسور دن آتار (Prof. Dan Atar)، عضو متخصص در کمیته ارتباطات انجمن قلب و عروق اروپا (ESC) که در این مطالعه نقشی نداشته است، بیان کرد: «شیرینکنندههای مصنوعی بهطور گسترده در جامعه مدرن مورد استقبال قرار گرفتهاند و تاییدیههای ایمنی آنها نیز توسط مراجع نظارتی صادر شده است. با این وجود، در این پژوهش مشاهدهای مشخص شد که زایلیتول تأثیر منفی و طولانیمدتی بر حوادث قلبی عروقی در جمعیت عمومی دارد. گرچه همانند تمامی مطالعات مشاهدهای، استنباط دقیق رابطه علت و معلولی دشوار است، اما این یافتهها نشان میدهد که تحقیقات بیشتری درباره این موضوع مهم اجتماعی الزامی است.»
همچنین دل استنفورد (Dell Stanford)، متخصص ارشد تغذیه در بنیاد قلب بریتانیا (BHF) اظهار داشت که خطرات متوجه سلامت قلب به مرور زمان شکل میگیرند و اطمینان از اینکه افزودنیهای غذایی در ایجاد این خطرات نقشی ندارند، امری حیاتی است.
استنفورد گفت: «شیرینکنندههای مصنوعی مانند زایلیتول در بسیاری از غذاها و نوشیدنیها یافت میشوند و ممکن است مردم تصور کنند این گزینهها سالمتر هستند و در نتیجه مقادیری فراتر از حد تصور مصرف کنند. این پژوهش شواهد فزایندهای را ارائه میدهد مبنی بر اینکه شیرینکنندههای مصنوعی میتوانند بر سلامت ما تأثیر منفی بگذارند.»
وی در ادامه خاطرنشان کرد: «باید توجه داشت که این یک مطالعه مشاهدهای بوده است؛ به این معنی که صرفاً وجود ارتباط میان سطوح بالاتر زایلیتول و حوادث قلبی عروقی را نشان میدهد و اثبات نمیکند که زایلیتول مستقیماً عامل بروز آنها بوده است، لذا تحقیقات بیشتری مورد نیاز است. با این حال، این موضوع به معنای مجوزی برای مصرف بیشتر شکر نیست، زیرا ما همچنان باید مصرف قندهای آزاد را کاهش دهیم. این مطالعه هشداری است که همگی باید مصرف غذاها و نوشیدنیهای فرآوریشده را که اغلب سرشار از قند، نمک یا شیرینکنندهها هستند کاهش داده و برای محافظت از سلامت قلب خود بر روی یک رژیم غذایی متعادل تمرکز کنیم.»