مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، اعلام کرد که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی یک پیشنهاد بسیار محکم و منسجم را روی میز دارند و احتمال میرود توافق ایران و آمریکا همین امروز (دوشنبه) حاصل شود. روبیو در جریان سفر دیپلماتیک خود به هند اظهار داشت: ما همچنان در حال پیشرفت در روند کار هستیم.
به گزارش واضح به نقل از خبرگزاری بیبیسی (BBC)، این سخنان وزیر امور خارجه پس از آن مطرح شد که پرزیدنت دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود به مذاکرهکنندگان دستور داده است تا برای رسیدن به توافق عجله نکنند؛ هرچند او خود پیش از این سیگنالهایی مبنی بر نزدیک بودن توافق ارسال کرده بود. گزارشها حاکی از آن است که این طرح شامل تمدید آتشبس ۶۰ روزه، بازگشایی تنگه هرمز و برنامهای برای مذاکرات بیشتر در مورد برنامه هسته ای ایران است. در پی انتشار این اخبار و امیدواری به دستیابی به توافق، قیمت جهانی نفت به شدت کاهش یافت و بازارهای سهام در آسیا با رشد همراه شدند.
جزئیات پیشنهاد صلح و وضعیت بحرانی تنگه هرمز
مارکو روبیو روز دوشنبه در دهلی، پایتخت هند، به خبرنگاران گفت: ما همچنان در حال پیشرفت در روند کار هستیم. همانطور که گفتم، فکر میکردیم شاید دیشب یا شاید امروز اخبار جدیدی داشته باشیم. او با اشاره به اهمیت آبراه حیاتی منطقه افزود: ما آنچه را که فکر میکنم یک پیشنهاد نسبتاً محکم روی میز است، در اختیار داریم که به توانایی آنها برای بازگشایی تنگهها مربوط میشود.
منظور روبیو از تنگهها، همان تنگه هرمز است؛ آبراهی استراتژیک که بیش از ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از آن عبور میکند و در حال حاضر توسط ایران مسدود شده است. با این حال، روبیو با لحنی محتاطانه اضافه کرد: من بیش از حد روی این موضوع حساب باز نمیکنم، چرا که شنیدن پاسخ نهایی از سوی ایران کمی زمان میبرد.
تاثیر مجروح شدن مجتبی خامنهای بر سرعت مذاکرات ایران و آمریکا
شبکه خبری سیبیاس (CBS)، شریک رسانهای بیبیسی در آمریکا، گزارش داده است که بر اساس اطلاعات سرویسهای جاسوسی ایالات متحده، مجتبی خامنه ای، رهبر ایران – که در جریان حمله روز اول اسرائیل مجروح شده بود (حملهای که منجر به شهادت پدر و پیشین خود شد) – در یک مکان نامشخص پناه گرفته است. این مسئله ارتباط با فرستادگان و نمایندگان او را دشوار کرده و در نتیجه، سرعت مذاکرات ایران و آمریکا را با تاخیر مواجه ساخته است.
از سوی دیگر، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در آخر هفته اعلام کرد که دو طرف همزمان هم بسیار به توافق نزدیک و هم بسیار از آن دور هستند. به گزارش رسانههای آمریکایی، این توافق پیشنهادی یک حلوفصل نهایی نیست، بلکه بررسی پیچیدهترین مسائل را به مذاکرات بعدی موکول میکند؛ مسائلی مانند میزان و زمانبندی رفع تحریم های ایران، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و مطالبات واشنگتن برای مهار جاهطلبیهای هستهای تهران.
شکاف عمیق در حزب جمهوریخواه و واکنش تند دونالد ترامپ
طرح این توافق محتمل، باعث ایجاد دوستگی در میان جمهوریخواهان حامی ترامپ شده است؛ به طوری که برخی به صورت علنی استدلال میکنند که این رویکرد در برابر ایران بیش از حد ملایم است. سناتور تد کروز این اقدام را یک اشتباه فاجعهبار خواند. همچنین راجر ویکر، رئیس کمیته نیروهای مسلح سنا، اظهار داشت که آتشبس ۶۰ روزه به این معنی است که تمام دستاوردهای عملیات خشم حماسی (Operation Epic Fury) بیهوده خواهد شد!
سناتور لیندسی گراهام، از متحدان نزدیک ترامپ نیز از هرگونه توافقی که ایران را به عنوان قدرت مسلط در منطقه تثبیت کند، انتقاد کرد و گفت: این وضعیت آدم را به این فکر میاندازد که اصلاً چرا این جنگ شروع شد؟ ترامپ نیز در پاسخ به این هجمهها اعلام کرد که او به بازندگانی که از چیزی انتقاد میکنند که هیچ اطلاعاتی درباره آن ندارند، گوش نمیدهد. او در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: اگر من با ایران توافقی امضا کنم، آن توافق خوب و مناسب خواهد بود.
آیا زنجیره تامین جهانی فوراً به حالت عادی بازمیگردد؟
حتی در بهترین سناریوی ممکن، بعید است که تأثیرات این توافق به سرعت در بازارها مشاهده شود. لارس جنسن، مدیرعامل شرکت وایسبوچی ماریتایم و مدیر سابق شرکت کشتیرانی بزرگ مرسک (Maersk)، در گفتگو با برنامه امروز رادیو ۴ بیبیسی گفت: ممکن است ماهها طول بکشد تا صنعت کشتیرانی بتواند زنجیره تامین خود را به همان شکل فیزیکی که قبل از بحران بود، بازگرداند.
جنسن توضیح داد که حتی اگر توافق میان ایران و آمریکا در روزهای آینده رسماً اعلام شود، فعالان این صنعت همچنان محتاط و مردد خواهند بود و به سرعت دست به تغییرات عملیاتی بزرگ نخواهند زد.
ریشههای درگیری؛ حملات ۲۸ فوریه و محاصره بنادر ایران
ایالات متحده و اسرائیل در تاریخ ۲۸ فوریه حملات گستردهای را علیه ایران آغاز کردند که جرقهای برای شعلهور شدن درگیریها در سراسر خاورمیانه شد. ایران نیز در پاسخ به این اقدام، به اسرائیل و کشورهای همپیمان آمریکا در خلیج فارس حمله کرد و به طور موثر تنگه هرمز را بست؛ حرکتی که باعث جهش بیسابقه قیمت جهانی نفت شد.
مدت کوتاهی پس از توافق بر سر آتشبس در اوایل آوریل، ایالات متحده محاصره نظامی بنادر ایران را آغاز کرد. ترامپ تأکید کرده است که این محاصره تا زمان دستیابی، تایید و امضای توافق نهایی، با قدرت کامل پابرجا خواهد ماند.
ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و تضمینهای بینالمللی
دونالد ترامپ در پست روز یکشنبه خود در تروث سوشیال بار دیگر تکرار کرد که ایران باید درک کند که اجازه توسعه سلاح هستهای را ندارد. این در حالی است که تهران بارها اعلام کرده است برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز را دنبال میکند. برخی گزارشها در رسانههای آمریکایی حاکی از آن است که بر اساس این توافق، ایران ممکن است با تحویل دادن ذخایر اورانیوم غنی شده خود با درصد بالا موافقت کند.
بر اساس برآوردها، در آغاز جنگ تصور میشد که ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غلظت ۶۰ درصد در اختیار داشته باشد؛ ذخایری که تنها یک گام کوتاه با غنیسازی ۹۰ درصدی (سطح تسلیحاتی) فاصله دارد و تئوریها نشان میدهند که میتواند امکان ساخت بمب اتمی را فراهم کند. با این حال، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در تلویزیون دولتی اعلام کرد که ایران آمادگی دارد به جهان اطمینان دهد که ما به دنبال سلاح هستهای نیستیم.