گناهکاران: وقتی تاریکی، نقاب از چهره‌ی حقیقت برمی‌دارد”

گناهکاران: وقتی تاریکی، نقاب از چهره‌ی حقیقت برمی‌دارد (بررسی فیلمی در ژانرهای درهم‌تنیده)

فیلم “گناهکاران” (Sinners) اثری در ژانر جنایی و دلهره‌آور است که کار گردان آن، رایان کوگلر (Ryan Coogler)، تصویری پیچیده از تقابل خیر و شر را به نمایش می‌گذارد. این فیلم که به‌سختی می‌توان آن را در یک ژانر مشخص طبقه‌بندی کرد، عناصری از سینمای وحشت گوتیک، فیلم‌های Blaxploitation دهه ۱۹۷۰ و وسترن را در خود جای داده است. اکشن فیلم سرشار از خشونت، خونریزی و موسیقی گیرا است که با نوای بلوز یا کانتری، تماشاگر را همراه می‌کند. “گناهکاران” فیلمی گنگستری است و نشانه‌هایی از سینمای جنایی در خود دارد و از نظر بصری، از طراحی صحنه، نورپردازی و جغرافیای آمریکا، به‌شکل ویژه‌ای بهره می‌برد. در این نقد و بررسی به این فیلم و عناصر آن می پردازیم.

هشدار: این نقد ممکن است حاوی افشای داستان باشد!

فیلم “گناهکاران” با یک اثر ترسناک شروع می‌شود. سیر اتفاقات و محل وقوع آن‌ها، خبری از یک قصه‌ در باب ضدیّت با نجات‌پرستی می‌دهد. حضور همزمان نریشن ابتدایی و گفتن از تمایل، حضور شیطان در کنار نوآزنده‌های چیره‌دست، خبر از پر رنگ بودن المان‌های سینمای وحشت می‌دهد.

داستان فیلم در مورد فرار یک محکوم از دست قانون است. مخاطبان سینمای وحشت به یاد جیمز وودز (James Woods) در نقش اصلی فیلم “خون آشامان” (Vampires) به کارگردانی جان کارپنتر (John Carpenter) می‌افتند؛ نقشی که او به‌خوبی از پس آن برآمد. شخصیتی که در دل چشم‌اندازهای سینمای وسترن و در دل دشت و صحرا به دنبال آشوبگران خون‌آشام می‌گردد و دائم از روزگار آن‌ها در می‌آورد. جان کارپنتر استاد این بود که همواره از المان‌های هر ژانری به نفع تبدیل کردن آن به اثری وسترن استفاده کند. در آن جا هم موفق شده بود اثری خون‌آشامی و ترسناک بسازد که بیش از آنکه ترسناک باشد، وسترن بود و فقط جای قهرمان‌هایش با اشخاص و هیولاهای دیگری عوض شده بود.

دوست‌داران سینمای وسترن می‌دانند که سال‌ها پیش، کار گردانی به نام جان کارپنتر فیلمی به نام “خون‌آشامان” (Vampires) ساخت و جیمز وودز در آن نقش اصلی را بازی می‌کرد. نقشی مردانه که در دل چشم‌اندازهای بی‌رحم سینمای وسترن شکل می‌گرفت. جان کارپنتر استاد این بود که همواره از المان‌های هر ژانری به نفع خود استفاده کند و آن را در خدمت ژانر وسترن قرار دهد. او در آنجا هم موفق شد یک اثر خون‌آشامی و ترسناک بسازد که بیشتر از اینکه ترسناک باشد، وسترن بود و فقط جای قهرمان‌هایش با خون‌آشامان عوض شده بود.

در “گناهکاران”، رایان کوگلر (Ryan Coogler)، خالق آثاری در ژانرهای دیگر، دست به تلفیق المان‌های مختلف زده و آن را در دل چشم‌اندازهای فیلم‌های وسترن به کار می‌گیرد. یکی از این موارد، همان راهی است که جان کارپنتر بزرگ طی کرده؛ یعنی استفاده از المان‌های سینمای وحشت، اما او به این مقدار راضی نیست و خیلی زود پای سینمای جنایی و گنگستری را هم به فیلم باز می‌کند. در اینجاست که با دو برادر دو قلو و کارکشته رو به رو می‌شویم که نقش هر دو را مایکل بی جوردن (Michael B. Jordan) بازی می‌کند.

اما اجازه دهید کمی این خط کشی ها را فراموش کنیم و به تامی شخصیت های حاضر در قاب فیلمساز، فارغ از رنگ پوست آن ها، آدمهایی گرفتار در بند بدیمنی ایم، آدمهایی که تمام سعیشان را می کنند مکان بهتری برای خود دست و پا کنند، اما هجومین این اجازه را به آن ها نمی دهد. نکته اینجاست که این مردم به تمامی سیاه پوست هستند و هجومین سفید پوستانی که تنها به کشتن یا بهره کشی از سیاه پوستان راضی نیستند. آن ها تا خون این مردمان بخت برگشته را نخورند، کنار نمی نشینند. آن ها تا خون این مردمان بخت برگشته را نخورند کنار نمیرند.

احتمال دارد که مخاطب از همین نقطه کمی از فیلم فاصله بگیرد و آن را شعاری تلقی کند. این خط کشی واضح بین سفیدپوستان و سیاهان و عدم نمایش هیچ یک از سفیدی ها در لباس یک انسان مهربان و دلسوز، یکی از همان سفیدپوستهای در استخدام قطاع تویی ذوق می زند. به ویجه که پای سره پپرها هم جای در فیلم باز می شود و فیلمساز روی خیالات جنسی گانگوری از دل سینمای گانگستری بیرون می آید و خون آشانها به پیش از تبدیل شدن به چنین هیولاهایی چنگ میزنند.

اما اجازه دهید این خط‌کشی‌ها را فراموش کنیم و به تمامی شخصیت‌های حاضر در قاب فیلمساز –چه سفیدپوست و چه سیاه‌پوست– به چشم آدم‌هایی گرفتار در بند بدیمنی نگاه کنیم؛ آدم‌هایی که تمام تلاششان را می‌کنند تا مکان بهتری برای خود دست و پا کنند، اما هجوم بی‌امان پلیدی، این اجازه را به آن‌ها نمی‌دهد.

حالا رایان کوگلر، خالق “گناهکاران”، از مولفه‌های ژانرهای دیگر بهره برده و آن را در دل چشم‌اندازهای فیلم‌های وسترن به کار می‌برد. یکی از آنها همان راهی است که جان کارپنتر (John Carpenter) بزرگ طی کرده؛ استفاده از المان‌های سینمای وحشت، اما او به این مقدار راضی نیست و خیلی زود پای سینمای جنایی و گنگستری را هم به فیلم باز می‌کند.

شاید مهم‌ترین دستاورد فیلم پس از آن، جنون در هم آمیختن ژانرهای سینمایی مختلف باشد. در واقع، بهترین سکانس‌های فیلم هم زمانی رقم می‌خورند که کسی سازی در دست گرفته و در آن سالن نمور و نیمه‌تاریک، قطعه‌هایی می‌نوازد و از درد رفته بر خود و هم‌نژادهایش می‌گوید. اما نکات وجود دارد که باز هم توی ذوق می زنند و اجازه نمیدهند که «گناهکاران» را یکی از شگفتی های بزرگ سال بدانیم؛ این موضوع به روایت نه چندان منسجم کنش و کنش گری های شخصییت ها باز می گردد.

در پایان اشاره شد که فیلم “گناهکاران” چیزهایی هم از سینمای Blaxploitation دهه 1970 دارد. Blaxploitation نوعی از سینمای ارزان قیمت و به اصطلاح low budget در دهه 1970 بود که داستان‌هایی لاغر داشت و شخصیت‌هایش عموماً سیاه‌پوستانی انتقام‌جو بودند که در راه انداختن خون و خونریزی، چیزی کم نمی‌گذاشتند. فیلمساز هم آن میانه‌ها سکانس‌هایی از رقص و آواز و تمایلات جنسی قرار می‌داد و روی نورپردازی و رنگ‌بندی قاب‌ها هم بسیار اغراق می‌شد و با تاکید بر رنگ‌های گرم و تند بود. داستان هم خشن و به‌اصطلاح چیپ بود و انگیزه‌های شخصیت‌ها هم کاملا عیان بود. می‌شود نشانه‌هایی از هر کدام را در این جا هم دید؛ حضور غالب شخصیت‌های سیاه‌پوست در کنار بهره‌گیری از رقص و نور و آواز و استفاده از المان‌های عامه‌پسند در قصه‌گویی.

این شاید مهم‌ترین دستاورد فیلم، پس از آن جنون درهم‌آمیختن ژانرهای سینمایی باشد. قطعاً بهترین سکانس‌های فیلم هم زمانی رقم می‌خورند که کسی سازی به دست گرفته و در آن سالن نمور و نیمه‌تاریک، قطعه‌هایی را که از درد رفته بر خود و همنژادهایش خبر می‌دهد، می‌نوازد تا ثابت شود که فیلم‌سازان امروزی فراموش نکرده‌اند که باید قصه‌ی خود را چه زمانی تمام کنند و فقط دوست دارند مدام حرف بزنند و مدام حرف بزنند.

شناسنامه فیلم گناهکاران (Sinners)

• کارگردان: رایان کوگلر
• بازیگران: مایکل بی جوردن، هیلی استنفیلد، مایز کاتن، جیک او کانل و دلو روی لیندون
• محل ساخت: آمریکا، ۲۰۲۵
• امتیاز سایت IMDb به فیلم: ۸ از ۱۰
• امتیاز فیلم در سایت راتن تومیتوز: ۹۷٪
• خلاصه داستان: دو برادر دوقلو و سیاه پوست در سال ۱۹۳۲ به دلتای می‌سی‌سی‌پی بازمی‌گردند تا سالنی برای سیاه‌پوستان محل زندگی خود راه بیاندازند. سالن مد نظر آن‌ها قرار است محلی برای خوش‌گذرانی و شنیدن موسیقی باشد و مردم پس از یک روز کار سخت از آن لذت ببرند. اما خطری، این تفریح را نشانه گرفته است…

با این حال، این اثر در دسته‌بندی‌ منتقدان “دیجی‌کالا مگ” قرار نمی‌گیرد!

منبع: دیجی‌کالا مگ