درخشش بینظیر لعیا زنگنه: از معصومیت «در پناه تو» تا معمای «جرم» (نگاهی متفاوت به کارنامه هنری)
لعیا زنگنه، بازیگر توانمند و باسابقه ایرانی، در طول دوران فعالیت هنری خود، نقشهای به یادماندنی بسیاری را در سینما و تلویزیون ایفا کرده است. از نقش معصومانه مریم در سریال محبوب «در پناه تو» گرفته تا نقشهای پیچیده و مرموز در فیلمهایی چون «جرم»، زنگنه همواره توانسته است با بازیهای درخشان خود، مخاطبان را مجذوب کند. در این مقاله، نگاهی متفاوت خواهیم داشت به کارنامه هنری این بازیگر برجسته و نقشهای کلیدی که او را به جایگاه فعلی رساندهاند.
آغاز درخشش در تلویزیون با «در پناه تو»
سال ۱۳۷۴، سریال «در پناه تو» به کارگردانی حمید لبخنده، نام لعیا زنگنه را در تلویزیون بر سر زبانها انداخت. این سریال با چهرههای جوان و تازهای که تا پیش از آن در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بیسابقه بود، موج جدیدی از مخاطبان را به تلویزیون جذب کرد. دهه هفتاد، دهه سازندگی در ایران بعد از جنگ بود که در نیمه و با آمدن دوره اصلاحات، به شکوفایی فرهنگی و اقتصادی رسید. مطبوعات و سینما به آزادیهای بیشتری دست یافتند و در نهایت ناباوری، تلویزیون هم که سیاستهایش از ابتدا در مقایسه با مدیوم سینما سختگیرانهتر بود، به این موج پیوست. نتیجه، ساخت چندین سریال جوانانه با موضوعات مرتبط با جوانان بود؛ سریالهایی که از جمله از دغدغههای ازدواج، اختلاف عقیدتی نسلها و مشکلات اقتصادی سخن میگفتند و سریال «در پناه تو» سردمدارشان بود. لعیا زنگنه در نقش مریم افشار، عروس این سریال و محبوبترین چهره تلویزیونی در آن سالها شد؛ نقشی که چند سال بعد نسخه مشابهاش در سریال جوانانه دیگری از حمید لبخنده، یعنی «در قلب من»، تکرار شد. تقریبا با همان گروه بازیگران، تصور زنگنه را در قالب دختری چادری از خانواده سنتی اما آگاه و تحصیلکرده در ذهن مخاطبان حک کرد.
لعیا زنگنه؛ عروس سریالهای جوانانه تلویزیون در نیمه دهه هفتاد
«در پناه تو» و «در قلب من» با وجود شباهتهای تقریبا مشابهشان به فاصله چند سال از شبکه دو پخش شدند و مخاطبان زیادی را به خود جذب کردند. این محبوبیت در زمانی که بیشتر سریالهای تلویزیون از کلیشههای درامها یا ملودرامهای خانوادگی فراتر نمیرفتند، طبیعی بود. تصویر جوانانی خوشتیپ و بلندپرواز در دانشگاه هنر این قابلیت را داشت که دو طیف متفاوت مخاطبان را به خود جذب کند؛ قشری که دو طیف متفاوت مخاطبان را به خود جلب کند؛ ظاهرسنتی این جوانان با افکار مدرن. در «در پناه تو» با وجود سانسورهای فراوانش (که تقریبا منجر به حذف کامل پارسا پیروزفر از سریال شد) به چنان محبوبیتی رسید که چند سال بعد حمید لبخنده «در قلب من» را با لعیا زنگنه و این بار پارسا پیروزفر در نقشهای اول ساخت؛ سریالی که همچون همتای پیشینش به محبوبیت فراوانی دست یافت. لعیا زنگنه در سریال دوم تقریبا همان لیلا افشار را دوباره زنده کرد؛ حتی گریم و طراحی لباسش هم همان بود. اما پارسا پیروزفر با چهره زیبا و غیرمتعارفش برای مدیوم تلویزیون، یکشبه به محبوب دلها تبدیل شد و این سرآغاز مسیر ستارهگی او بود.
(تصویر لعیا زنگنه در سریال “در قلب من”)
به طرز عجیبی از میان بازیگران «در پناه تو» که مسعود کیمیایی هوشمندانه آنها (البته مردانش را، ازجمله مردانی چون پارسا پیروزفر و شهاب حسینی، انتخاب کرد) برای فیلم جنجالیاش «ضیافت» انتخاب کرد، فقط پارسا پیروزفر بود که به ستاره تبدیل شد. حسن جوهرچی به عنوان جوان با ظاهر مذهبی اما افکار مدرن اگرچه به سینما راه یافت اما پرسونای محمد منصوری بر او سایه انداخت و به گزینه اول مذهبی سریالهای تلویزیون تبدیل کرد. رامین پرچمی و سایرین هرگز نتوانستند چه در سینما و چه در تلویزیون جا پای خود را محکم کنند و به مرور زمان از هر دو مدیوم حذف شدند یا نهایتاً به نقش مکمل دست یافتند. لعیا زنگنه که قانون مثلث عشقی (حتی مربع عشقی اگر پارسا پیروزفر را حذف نشدنی فرض کنیم) «در پناه تو» بود، در ظاهر با بخشی از دختران دوران کمی آزادشده اصلاحات تفاوت زیادی داشت اما موضوع سریال، جذابیت انکارناپذیری را به وجود آورد که آن قشر را هم با خود همراه میکرد. هرچه باشد تصویر اگزاتیک مثلث یا مربع عشقی در قاب تلویزیون، کمچیزی نبود. تا پیش از آن امکان نداشت یک دختر جوان در چنین موقعیتی بر صفحه تلویزیون به نمایش گذاشته شود.
ورود به سینما با فیلمهای پلیسی و معمایی
بدیهی بود که بعد از موفقیت چشمگیر سریال «در پناه تو» لعیا زنگنه به سینما راه پیدا کند. اساساً در آن سالها، بازیگران جوانی که تازه کار خود را آغاز کرده بودند، به همین شکل وارد سینما میشدند. با یک سریال به شهرت عمومی دست مییافتند و بعد این شهرت را با خود به سینما میبردند. لعیا زنگنه که در دانشکده هنر تهران تحصیل کرده بود، سال ۱۳۷۱ در نمایشی به کارگردانی علی رفیعی اولین تجربههای حرفهای روی صحنه را پشت سر گذاشت. همان سال این تاریخ استعداد هنری او را کشف کرد و بعد با هدایت هنری و مشاوره محمدعلی کشاورز و ثریا قاسمی وارد عرصه تلویزیون و سینما شد. زنگنه بلافاصله بعد از «در پناه تو» در فیلم «راز مینا» به کارگردانی عباس ر
