دانشمندان موفق به کشف فسیلی از یک خزنده دریایی گردندراز متعلق به ۲۴۵ میلیون سال پیش در چین شدهاند که به قدری فوقالعاده و سالم حفظ شده است که معده، کبد و رودههای جانور را به نمایش میگذارد و دیدگاهی بینظیر و کمنظیر از آناتومی داخلی خزندگان پیش از عصر دیناسورها ارائه میدهد.
به گزارش واضح به نقل از خبرگزاری رویترز (Reuters)، پژوهشگران اعلام کردند که فسیل این موجود متعلق به دوره تریاس (Triassic Period) با نام Austronaga minuta در استان یوننان در جنوب چین یافت شده است؛ منطقهای که فسیلهای فوقالعاده سالمی از دوران نوآوریهای تکاملی شگفتانگیز پس از شدیدترین انقراض دستهجمعی تاریخ زمین را در خود جای داده است.
مشخصات آناتومیک و ویژگیهای زیستی خزنده دریایی Austronaga minuta
این سنگواره پیشاتاریخی نشان میدهد که طول این نمونه از Austronaga حدود ۲ پا (۶۰ سانتیمتر) بوده و دارای سری نسبتاً کوچک، پوزهای باریک پر از دندانهای نیشمانند (مناسب برای به دام انداختن ماهیهای لغزنده)، گردن و تنه بلند، دمی حتی بلندتر، و همچنین بالههای جلویی بزرگ و بالههای عقبی کوچک بوده است.
این جانور که از خزندگان خشکیزی تکامل یافته بود، به نظر میرسد شناگری بسیار چابک بوده که عمدتاً از دم خود برای ایجاد نیروی محرکه، از بالههای جلویی برای هدایت مسیر و از گردن بلند خود برای شکار ماهی استفاده میکرده است.
گونه Austronaga ارتباط تکاملی نزدیکی با دودمان خزندگانی موسوم به آرکوسورها (Archosaurs) داشته است؛ گروهی که شامل کروکودیلها، دیناسورها، خزندگان پرنده (پتروسورها) و پرندگان میشود. تعداد بسیار کمی از جانوران مرتبط با این دودمان سبک زندگی دریایی را اتخاذ کردند—و Austronaga بالاترین درجه سازگاری آبزی را در میان همه آنها نشان میدهد—اگرچه انواع مختلف دیگری از خزندگان دریایی نیز در آن دوران وجود داشتند.
کشف سالمترین دستگاه گوارش تاریخ خزندگان و اندامهای داخلی ۲۴۵ میلیون ساله
بخش اعظم اسکلت این موجود با استخوانهایی در همان وضعیتی که در زمان حیات قرار داشتند، حفظ شده است. اما آنچه این فسیل نایاب را تا این حد افشاگر و منحصربهفرد میکند، حفظ اندامهای داخلی—رویدادی بسیار نادر در علم دیرینهشناسی—است که دستگاه گوارش کامل حیوان را به نمایش میگذارد.
استفان اسپیکمن (Stephan Spiekman)، دیرینهشناس موزه دولتی تاریخ طبیعی اشتوتگارت و دانشگاه هوهنهایم آلمان و یکی از نویسندگان این مطالعه که در مجله معتبر Science Advances منتشر شده است، گفت: «تا جایی که ما میدانیم، این سالمترین و قدیمیترین دستگاه گوارش حفظشده در میان تمام خزندگان تاریخ است.»
این فسیل نشان داد که Austronaga دارای یک معده کیسهایشکل تکحفرهای بوده است؛ بر خلاف معدههای دوحفرهای که در پرندگان، کروکودیلها و برخی دیناسورها دیده میشود. این بدان معناست که Austronaga ساختار سادهتری با یک بخش مجزا برای هضم غذا داشته است.
اسپیکمن افزود: «این کشف به ما میگوید که معده دوحفرهای احتمالاً در آغاز تکامل آرکوسورهای اولیه شکل نگرفته، بلکه در مراحل بعدی و نزدیکتر به پیدایش پرندگان و کروکودیلها به وجود آمده است.»
کشف بقایای هموگلوبین و ساختار کبد و رودهها در فسیل چین
در پشت معده، کبد جانور قرار داشت؛ عضوی که مواد مغذی را پردازش میکند، انرژی را متعادل میسازد و مواد زائد را فیلتر میکند. جالب اینجاست که این عضو هنوز رنگ قرمز خود را حفظ کرده است.
اسپیکمن گفت: «قرارگیری آن در پشت معده جای شگفتی ندارد. شگفتانگیزترین بخش برای من، جنبه حفظشدگی آن بود—این واقعیت که بقایای هموگلوبین با محتوای آهن بالا هنوز هم پس از ۲۴۵ میلیون سال در یک فسیل قابل تشخیص است.»
هموگلوبین پروتئینی در گلبولهای قرمز خون است که اکسیژن را از ریهها به سراسر بدن میبرد و دیاکسید کربن را بازمیگرداند. وجود عنصر آهن در این پروتئین، علت اصلی رنگ قرمز خون است.
در پشت کبد، لولهای طولانی قرار داشت که رودههای کوچک و بزرگ را تشکیل میداد و نشان میداد که دستگاه گوارش این موجود از نظر ساختاری بسیار ساده بوده است.
اسپیکمن توضیح داد: «شکل روده به طور خاص با آنچه از یک خزنده گوشتخوار و شکارچی انتظار داریم مطابقت دارد؛ جانورانی که روده بسیار سادهتری نسبت به گیاهخواران دارند، زیرا هضم گوشت—از جمله ماهی—بسیار آسانتر از گیاهان است. ما رودههای پیچیدهتر، طولانیتر و پیچخوردهتر را در آرکوسورهای بعدی از جمله دیناسورها میبینیم، در حالی که در Austronaga عمدتاً یک لوله مستقیم را مشاهده میکنیم.»
شایان ذکر است که دیناسورها برای نخستین بار حدود ۲۳۰ میلیون سال پیش روی زمین پدیدار شدند.
وعده غذایی متشکل از ماهی؛ بررسی رژیم غذایی و محیط زیست خزندگان تریاس
در دستگاه گوارش این نمونه از Austronaga، بقایای قابل شناسایی غذا شامل فلسهای ماهی به طور سالم حفظ شده بود.
پس از انقراض دستهجمعی بزرگی که پایان دوره پرمین (Permian Period) را در حدود ۲۵۲ میلیون سال پیش رقم زد، حیات با قدرتی شگفتانگیز دوباره رونق گرفت و دودمانهای متعددی از خزندگان خشکیزی خود را با زندگی در دریاها تطبیق دادند. چندین مورد از این خزندگان، مانند Austronaga، دارای گردنهای بلندی بودند که نشان میدهد این ویژگی یک سازگاری تکاملی موثر برای شکار ماهی بوده است.
گونه Austronaga در یک دریای استوایی گرم و کمعمق زندگی میکرد که سرشار از حیات، ماهیهای متنوع و سایر خزندگان دریایی بود. در میان شکارچیان رأس هرم غذایی در این زیستگاه، نوتوسورها (Nothosaurs) قرار داشتند که به خاطر آروارههای رعبانگیز خود شناخته میشدند و طول آنها به ۵ متر (۱۶ پا) میرسید.
با این حال، محققان هنوز مطمئن نیستند که آیا این نمونه کشفشده از Austronaga یک فرد کاملاً بالغ بوده است یا خیر.
اسپیکمن در پایان اشاره کرد: «ما مطمئن نیستیم که این جانور در زمان مرگ کاملاً رشد کرده بوده یا خیر، بنابراین ممکن است این گونه به اندازههای بزرگتری هم میرسیده است. اما به احتمال زیاد، این جانور یک خزنده دریایی کوچک بوده و به طول چندین متر رشد نمیکرده است.»
آگهی فردا