وضعیت حقوقی و تحقیقاتی هوش مصنوعی در رواندرمانی: فرصتها، چالشها و آینده
مقدمه: واکنش قانونی به هوش مصنوعی در رواندرمانی
در دنیای سریعالتغییر هوش مصنوعی، بحث استفاده از این فناوری در رواندرمانی به موضوعی داغ تبدیل شده است. اخیراً خبری در واشنگتن پست منتشر شد با این عنوان که “ایلینوی استفاده از هوش مصنوعی در درمان را ممنوع کرد در حالی که برخی ایالتها شروع به بررسی چتباتها کردهاند”. این خبر در نگاه اول ممکن است غیرواقعی به نظر برسد، اما حقیقت دارد و نشاندهنده نگرانیهای جدی در این حوزه است.
قوانین جدید ایالتی: محدودیتهای استفاده از هوش مصنوعی
ایالت ایلینوی با تصویب قانون HB1806 که با نام “قانون تندرستی و نظارت بر منابع روانشناختی” شناخته میشود، استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمگیریهای رواندرمانی و ارائه رواندرمانی را برای متخصصان دارای مجوز ممنوع کرده است. این قانون البته استفاده از هوش مصنوعی در امور اداری را مجاز میداند. ایالتهای نوادا و یوتا نیز قوانین مشابهی را تصویب کردهاند، اگرچه برخی معتقدند سازوکارهای اجرایی این قوانین کافی نیست.
دلایل پشت این ممنوعیتها
دلایل اصلی این ممنوعیتها عبارتند از:
- ضرورت حضور انسان برای درک اطلاعات غیرکلامی
- لزوم اعمال اولویتهای اخلاقی توسط درمانگران انسانی
- خطر پاسخدهی نامناسب هوش مصنوعی
- نگرانی از به خطر افتادن محرمانگی اطلاعات مراجعان
تحقیقات علمی: مقایسه عملکرد درمانگران انسانی و هوش مصنوعی
همزمان با این تحولات قانونی، انجمن روانپزشکی آمریکا در ۱۸ اوت ۲۰۲۵ در خبرنامه هشدار روانپزشکی خود عنوان کرد: “درمانگران انسانی در ارائه CBT از هوش مصنوعی بهتر عمل میکنند”. این گزارش که در مجله آمریکایی رواندرمانی منتشر شده، نتایج جالبی را نشان میدهد.
یافتههای کلیدی تحقیق
مطالعه مقایسهای بین درمانگران انسانی و ChatGPT-3.5 در زمینه درمان شناختی-رفتاری نشان داد:
- حدود ۲۹٪ از شرکتکنندگان درمانگر انسانی را بسیار مؤثر ارزیابی کردند، در حالی که تنها ۹٪ ChatGPT-3.5 را به همین میزان مؤثر دانستند.
- بیش از ۵۰٪ برنامه درمانگر انسانی را بالاترین رتبه دادند که دو برابر امتیاز هوش مصنوعی بود.
- هوش مصنوعی کمتر شخصیسازی شده و انعطافناپذیرتر ارزیابی شد.
آینده درمان: همکاری انسان و هوش مصنوعی
با وجود برتری نسبی درمانگران انسانی، حتی موفقیت آنها نیز جای بهبود زیادی دارد. شاید نوعی مشارکت بین هوش مصنوعی و انسان در طول زمان بتواند این بهبود را فراهم کند. این همکاری میتواند نقاط قوت هر دو را ترکیب کرده و کیفیت خدمات رواندرمانی را ارتقا دهد.
درباره دکتر مافیک
دکتر مافیک روانپزشکی awarded-winning است که در زمینه جنبههای فرهنگی و اخلاقی روانپزشکی تخصص دارد و اکنون بازنشسته شده و به عنوان روانپزشک جامعه pro bono فعالیت میکند. او نویسنده و سخنران پرکاری است و از زمان همهگیری COVID-19، ستون روزانهای با عنوان “دیدگاههای روانپزشکی درباره اخبار روز” و یک ویدیوی هفتگی با عنوان “روانپزشکی و جامعه” تولید میکند.
او جایزه بشردوستانه ۲۰۲۴ آبراهام هالپرن را از انجمن آمریکایی روانپزشکی اجتماعی دریافت کرده است. پیش از این، او جایزه اداری ۲۰۱۶ را از انجمن روانپزشکی آمریکا، عنوان قهرمان روانپزشکی عمومی از سخنگوی مجمع APA در سال ۲۰۰۲ و جایزه روانپزشک نمونه از اتحادیه ملی برای بیماران روانی در سال ۱۹۹۱ دریافت کرده است.
او در ۱۹ می ۲۰۲۴ سومین سخنرانی خاخام جفری بی استیفمن را در کنگره Shaare Emeth در سنت لوئیس ارائه داد. او مدافع و فعال مسائل سلامت روان مرتبط با بیثباتی آب و هوا، فرسودگی شغلی پزشکان و بیگانههراسی است. او در حال حاضر آخرین کتاب از مجموعه ۴ جلدی درباره ادیان و روانپزشکی را برای Springer ویرایش میکند: اسلامهراسی، یهودستیزی، مسیحیت، و ادیان شرقی و معنویت. او در هیئت تحریریه Psychiatric Times خدمت میکند.
منابع
Wu D. Illinois bars AI therapy as some states begin to scrutinize chatbots. Washington Post. August 12, 2025. Accessed August 22, 2025. https://www.washingtonpost.com/nation/2025/08/12/illinois-ai-therapy-ban/
- Acevedo S, Aneja E, Opler DJ, et al. Evaluating the efficacy of ChatGPT-3.5 versus human-delivered text-based cognitive-behavioral therapy: a comparative pilot study. Am J Psychotherapy. 2025. Online ahead of print.
