ماهی ژوراسیکی با آخرین لقمهاش جان باخت: پرده از راز خفگی باستانی برداشته شد!
کشف شگفتانگیزی از فسیلهای باستانی ماهیها، الگوی تکاندهنده و غیرمعمولی را آشکار کرده است: تارسیس (Tharsis)، یک سرده منقرضشده از ماهیهای شعاعباله، احتمالاً به شکلی غمانگیز به پایان راه خود رسیده است. تجزیه و تحلیل نمونههای فسیلشده نشان داده که این ماهیهای گوشتخوار، که در دوره ژوراسیک زندگی میکردند، اغلب با بلمنیتها (belemnites) – نوعی از سرپایان بزرگ – که در گلوی آنها گیر کرده بود، میمردند. این پدیده عجیب و مرگبار، سوالات جالبی را درباره عادات غذایی و خطراتی که این ماهیها میلیونها سال پیش با آن مواجه بودند، مطرح کرده است.
سرنوشت مرگبار ماهی تارسیس
ماهی تارسیس، که در سازند زولن هوفن پلاتنکالک (Solnhofen Plattenkalk formation) متعلق به ۱۵۲ میلیون سال پیش در آلمان یافت شده، به طور مفصل توسط دیرینهشناسان، مارتین اِبرت (Martin Ebert) و مارتینا کوئِلبِل-اِبرت (Martina Kölbl-Ebert)، مورد مطالعه قرار گرفته است. تجزیه و تحلیل آنها، چندین نمونه را نشان داد که بلمنیتها در دهان ماهی گیر کرده بودند. در برخی موارد، رُستوم (rostrum) بلمنیت -که معادل منقار در این جانوران است- از طریق آبششهای ماهی بیرون زده بود، در حالی که فراگموکون (phragmocone) – پوسته داخلی – این سرپایان، محکم در گلوی ماهی گیر کرده بود. این مرگهای غمانگیز، موارد جداگانهای نبودند – بسیاری از نمونهها الگوی مشابهی را نشان میدهند.
یک عادت غذایی عجیب که به اشتباه رفت
محققان بر این باورند که ماهیهای تارسیس، میکرو-گوشتخوار بودند، به این معنی که از حیوانات بسیار کوچک مانند لاروها و زئوپلانکتونها تغذیه میکردند. این ماهیها در استفاده از مکش برای بلعیدن غذای خود مهارت داشتند و فسیلهای تارسیس نسبتاً فراوان هستند. با این حال، تلاش آنها برای تغذیه، آنها را به یک اشتباه مرگبار سوق داد.
احتمالاً ماهیها به طور عمدی بلمنیتها را مصرف نمیکردند؛ بلکه ممکن است بافت نرم (soft tissue) پوسیده، جلبک (algae) یا باکتری (bacteria) را از آوارهای شناور میمکیدند. اما در برخی موارد، رُستوم ساده و باریک بلمنیت به طور تصادفی وارد دهان آنها میشد و به یک خطر خفگی غیرقابل برگشت منجر میشد.
چرا بلمنیتها تهدیدی برای ماهی تارسیس بودند؟
جالب اینجاست که بلمنیتهای یافت شده در حوضههای زولن هوفن (Solnhofen) و آیشتت (Eichstätt) اغلب نشانههایی از رشد بیش از حد توسط دوکفهایها (bivalves) را نشان میدهند. این نشان میدهد که بلمنیتها قبل از مواجهه ماهیها با آنها، از قبل مرده بودند. پوستههای داخلی پر از گاز این سرپایان، به آنها اجازه میداد تا در ستون آب شناور بمانند و به طور بالقوه به صورت غیرفعال شناور شوند. با شناور شدن این بلمنیتهای مرده، آنها در برابر لاشخورهایی مانند ماهی تارسیس آسیبپذیر میشدند. وقتی ماهی به اشتباه رُستوم بلمنیت را میمکید، قادر به بیرون انداختن آن نبود و در حین تلاش برای عبور دادن مانع از طریق آبششهای خود، دچار خفگی میشد.
رفتار تغذیهای ماهی تارسیس، همراه با حضور نامطلوب بلمنیتهای مرده، شرایط طوفانی کاملی را ایجاد کرد تا این حیوانات به شکلی از بین بروند که به ندرت در سوابق فسیلی دیده میشود. سرنوشت آنها یادآور چالشهای غیرقابل پیشبینی است که حیوانات در طبیعت با آن روبرو هستند، جایی که حتی ماهرترین شکارچیان نیز میتوانند قربانی شرایط غیرمنتظره شوند.