غولهای گمشده: هیولاهایی که پیش از دایناسورها زمین را تسخیر کردند!
دنیای شگفتانگیز حیوانات ماقبل تاریخ
پل ویگنال، استاد محیطزیستهای باستانی در دانشگاه لیدز انگلستان میگوید: «آب و هوای کلی خشک بود، اما در حاشیهها و بهویژه در نیمکرههای شمالی و جنوبی، مناطق مرطوبتر و پوشش گیاهی زیادی وجود داشت.»
در دوره پرکامبرین، دمای کل کره زمین بهطور ناگهانی حدود ۱۰ درجه سانتیگراد افزایش یافت که تقریباً دو برابر بدترین سناریوی احتمالی امروز در صورت تداوم افزایش گازهای گلخانهای است. این تغییرات زمینساز بزرگترین انقراض دستهجمعی در تاریخ زمین شد و زمین را برای شکوفایی دایناسورها فراهم کرد.
تنوع خارقالعاده حیوانات پیش از دایناسورها
در دوران پرکامبرین، هنوز تیرانوسوروس کامل پدید نیامده بود. درواقع، بیشتر دایناسورهای معروفی که امروز میشناسیم، به اندازهای که ما امروز با دوران آنها فاصله داریم، از دوره پرکامبرین فاصله داشتند. درعوض، بزرگترین حیوانات خشکیزی در آن زمان همکمانیاسیناپسیدها بودند.
سیناپسیدها گروهی عجیب با تنوع گستردهای از شکلها و ویژگیهای بدنی بودند: از کوتیلورینکوس که شبیه سوسمار بود و سری بسیار کوچک داشت ولی به اندازه یک گوزن وزن داشت، تا استمنوسوکوس (تاجدوسوسمار) که مثل اسب آبی بود که کلاه مهمانی کاغذی به سر گذاشته باشد.
شکارچیان ترسناک خشکی و دریا
در دنیای سیناپسیدها موجودات عجیب و غریب دیگری نیز زندگی میکردند. آسمان تحت سلطه حشرات بزرگی شبیه سنجاقک به نام مگانیورا بود که به اندازه اردک بودند. در آبهای شیرین نیز دو زیستان گوشتخواری به طول ۱۰ متر زندگی میکردند که پوزههای بلند و قوی آنها شبیه پوزه تمساح بود.
در همین حال، در اقیانوسها ماهیهای مرموزی به نام گردآرهها (Helicoprion) زندگی میکردند که دندانهای دایرهوار ارّهایشکلی داشتند. تصور میشود گردآرهها از این ابزارهای وحشیانه برای شکافتن آمونیتهها (شاخ قوچیها) و بریدن بدن شکارهای بزرگ و سریع استفاده میکردند.
انقلاب تکاملی حیوانات خشکیزی
اولین بار در دوره پرکامبرین بود که حیوانات چهارپا توانستند بهطور کامل روی خشکی زندگی کنند. قبل از آن دوره، بیشتر حیوانات دوزیست بودند و حداقل بخشی از زندگیشان به آب وابسته بود.
سیناپسیدها نسبت به دوزیستان مزیت بزرگی داشتند. آنها میتوانستند فرزندان خود را داخل بدنشان رشد دهند یا تخمهای بزرگی بگذارند که رطوبت خود را حفظ میکردند. بهعبارتی، آنها برکه خصوصی قابل حملی داشتند و دیگر برای تولیدمثل به دریاچهها یا رودخانهها وابسته نبودند. این گروه همچنین پوششی ضدآب روی بدن خود رشد دادند تا بتوانند در محیطهای مختلف زندگی کنند.
ویژگیهای منحصربهفرد سیناپسیدها
یکی از ویژگیهای برجسته و ممتاز سیناپسیدها دندانهای فراوان و قدرتمندشان بود که به کمک آنها میتوانستند طعمههای خود را له کنند، بجوند یا پاره کنند. برخلاف اجدادشان که دندانهایشان شبیه هم بود، آنها دندانهای متفاوتی داشتند که مثل چاقوی سویسی عمل میکرد.
سوراش سینگ، پژوهشگر مهمان در دانشگاه بریستول انگلستان، میگوید در دوران پرکامبرین گیاهخواران از گیاهان متنوع تغذیه میکردند و این موضوع به آنها امکان بزرگتر شدن داد. بدین ترتیب، کالری بیشتری در اختیار گوشتخواران قرار گرفت و امکان بزرگتر شدن آنها نیز میسر شد. سیناپسیدها خیلی سریع بزرگ شدند و طولی نکشید که پانگهآ مملو از این شکارچیان شد.
غولهای دوران پرکامبرین
دیمترودون در دوره پرکامبرین زندگی میکرد و شبیه اژدهای کومودویی امروزی، اما سه و نیم برابر بزرگتر بود. وزن دیمترودون به حدود ۲۵۰ کیلوگرم میرسید و ظاهرش بسیار بزرگتر و ترسناکتر بود، زیرا صفحهای بادبانیمانند روی پشتش کشیده شده بود. این شکارچیان برجسته و قدرتمند، میلیونها سال در مناطق باتلاقی پانگهآ پرسه میزدند و هر چیزی که میتوانستند شکار میکردند، از خزندگان و دوزیستان کوچک گرفته تا سیناپسیدهای عظیمالجثه مثل کوتیلورینکوس را میخوردند.
در منطقهای در تگزاس، فسیلشناسان دریافتهاند که در دورهای از زمان تعداد دیمترودونها حدود ۷۰ برابر بیشتر از تعداد حیوانات بزرگ قابل شکار بود، یعنی شکارچیان خیلی بیشتر از چیزی که در زنجیره غذایی امروزی انتظار داریم، وجود داشتند. البته وقتی دندانهای این شکارچیان بادباندار در ترکیب با اسکلت کوسههای شگفتتیغ (Xenacanthus) پیدا شدند، معما «کمبود گوشت» حل شد: دیمترودون رژیم غذایی خود را با شکار ماهیهای بزرگ آب شیرین تکمیل میکرد. گواه در نزدیکی بقایای کوسههای مذکور، محققان استخوانهایی از دیمترودون پیدا کردند که توسط کوسه جویده شده بودند.