به گزارش واضح؛ با نزدیک شدن به ماه رمضان، جملهای تکراری میان مردم شنیده میشود: «معدهمان در این ماه استراحت میکند.» اما واقعیت علمی فراتر از یک استراحت ساده مکانیکی است. دکتر حسین خدمت، فوق تخصص گوارش و کبد، معتقد است اگر روزهداری با اصول درست همراه شود، نهتنها باری بر دوش دستگاه گوارش نیست، بلکه میتواند یک فرصت طلایی برای ترمیم بافتهای آسیبدیده معده و بهبود بیماریهایی نظیر رفلاکس باشد.
چالش رفلاکس؛ روزه مقصر است یا سفرههای رنگین؟
بسیاری از افراد با شروع ماه رمضان از تشدید برگشت اسید معده (رفلاکس) گلایه میکنند. دکتر خدمت با رد اتهام از خودِ روزهداری، اعلام کرد که در ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد، علت تشدید این علائم، رفتارهای تغذیهای اشتباه در فاصله افطار تا سحر است.
در واقع، حجم زیاد غذا، مصرف خوراکیهای بسیار چرب، تند، شور یا بیش از حد شیرین و از همه مهمتر، سریع غذا خوردن، عوامل اصلی شورش معده هستند. تنها گروه اندکی (حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد) ممکن است به دلیل ماهیت بیماریشان با گرسنگی طولانیمدت دچار مشکل شوند که تشخیص آن بر عهده پزشک است.
فرمول طلایی افطار: پایان دادن به شوک معده
معدهای که حدود ۱۲ تا ۱۴ ساعت خالی بوده، تحمل یک هجوم ناگهانی از غذاهای سنگین را ندارد. دکتر خدمت پیشنهاد میدهد که افطار را با یک «شوک ملایم» آغاز کنید:
شروع سبک: با مایعات گرم و قندهای طبیعی زودجذب مثل چای کمرنگ با عسل، خرما یا یک سوپ بسیار رقیق.
قانون یک ساعت: میان افطار سبک و وعده شام اصلی، حداقل یک ساعت فاصله بگذارید.
پرهیز از عجله: تند غذا خوردن در لحظه افطار، بزرگترین دشمن دریچه معده است و بلافاصله منجر به سوءهاضمه میشود.
سحری هوشمندانه؛ چرا شیرینیجات انتخاب خوبی نیستند؟
یک باور غلط وجود دارد که مصرف مواد شیرین در سحر، انرژی روزانه را تامین میکند. اما دکتر خدمت هشدار میدهد که قندهای ساده به سرعت جذب و سپس از خون حذف میشوند و نتیجه آن، احساس ضعف و گرسنگی شدید تنها چند ساعت پس از شروع روزه است.
سبد غذایی پیشنهادی برای سحر:
فیبر بالا: استفاده از سبزیجات و میوهها برای پیشگیری از یبوست و تشنه نشدن.
حبوبات کمچرب: تامین انرژی پایدار در طول روز.
آب متعادل: نوشیدن آبِ بیش از حد در سحر، نه تنها کمکی به رفع تشنگی نمیکند، بلکه با تحریک کلیهها منجر به دفع سریع آب و خشکی بدن در طول روز میشود.
یک نکته حیاتی برای بیماران گوارشی
بسیاری از بیماران تصور میکنند روزهداری یعنی تعطیل کردن روند درمان. این فوق تخصص گوارش تاکید میکند که روزهداری به معنای قطع دارو نیست. بسیاری از داروهای کنترل اسید معده یا درمان عفونتهای گوارشی را میتوان به بازه زمانی افطار تا سحر منتقل کرد. البته این تغییر زمان حتماً باید تحت نظر پزشک انجام شود.
نشانه خطر: چه زمانی نباید روزه گرفت؟
اگر علائم رفلاکس و سوزش سردل درست قبل از افطار (در اوج گرسنگی) به شدت تشدید شود، نشاندهنده این است که اسید معده در حالت ناشتا به مخاط آسیب میزند و ممکن است روزهداری برای این فرد آسیبزا باشد. اما اگر علائم فقط بعد از خوردن افطار بروز میکند، مشکل از «روزه» نیست، بلکه از «بشقاب غذا» است!
نتیجهگیری
ماه رمضان میتواند یک دوره درمانی برای دستگاه گوارش باشد، به شرطی که «اراده غذایی» جایگزین «پرخوری جبرانی» شود. با رعایت فاصله میان وعدهها و انتخاب آگاهانه مواد غذایی، میتوان نهتنها از بروز سوءهاضمه جلوگیری کرد، بلکه به ترمیم و بازسازی سیستم گوارش نیز کمک نمود.
