راز خطوط مرموز مریخ فاش شد: خبری از آب نیست! باد و غبار عامل اصلیاند؟
برای دههها، دانشمندان بر این باور بودند که خطوط تیره و طویل روی سطح مریخ، نشانهای از یک پدیده حیاتی است: آب جاری. این خطوط، که اولین بار توسط ماموریت وایکینگ ناسا در سال 1976 مشاهده شدند، امیدها را برای یافتن شواهدی از آب مایع باستانی که در سراسر سیاره سرخ جریان داشته، برانگیختند. با این حال، یک تحلیل جدید مبتنی بر هوش مصنوعی (AI) این نظریه را زیر و رو کرده است. به نظر میرسد این خطوط، اصلاً ناشی از آب نباشند.
تحلیلی جدید، یافتههایی شگفتانگیز را آشکار میکند
دانشمندان مدتها بر این باور بودند که این ” خطوط شیبدار” میتوانند بقایای جریانهای آب باستانی باشند و شاید ردی از حیات یا قابلیت سکونتپذیری گذشته مریخ را نشان دهند. این خطوط تیره که در سطح مریخ پیچ و تاب میخورند، معمولاً در کنارههای صخرهها و دیوارههای دهانهها ظاهر میشوند. برخی از دانشمندان حتی فکر میکردند که نوسانات فصلی دما ممکن است باعث ذوب شدن یخ یا سفرههای آب زیرزمینی یخزده شود و منجر به جاری شدن جریانهای آب شور در دهانههای سیاره گردد.
با این وجود، مطالعهای جدید که در تاریخ 19 مه در نشریه Nature Communications منتشر شد، تردیدهای جدی در مورد این ایده ایجاد کرده است. محققان از یک الگوریتم هوش مصنوعی پیشرفته برای تجزیه و تحلیل مجموعه بزرگی از دادهها از سطح مریخ استفاده کردند. این هوش مصنوعی با استفاده از تصاویر خطوط شناخته شده آموزش داده شد و سپس بیش از 86000 تصویر ماهوارهای را اسکن کرد و بیش از 500000 خط را در سراسر مریخ نقشهبرداری نمود. نتایج بسیار قابل توجه بودند.
نقش باد و غبار در شکلگیری خطوط مریخی
به گفته آدوماس والانتایناس، دانشمند سیارهای از دانشگاه براون و یکی از نویسندگان این مطالعه، این رویکرد مبتنی بر داده به محققان این امکان را داد تا به نتایجی برسند که قبلاً با روشهای سنتی امکانپذیر نبود. وی میگوید: “مطالعه ما این ویژگیها را بررسی کرد، اما هیچ مدرکی دال بر وجود آب پیدا نکردیم. مدل ما فرآیندهای شکلگیری خشک را ترجیح میدهد.”
با بررسی ارتباط بین خطوط و عواملی مانند سرعت باد، رسوب گرد و غبار و سایر فعالیتهای زمینشناسی، تیم تحقیقاتی دریافت که این خطوط بیشتر در مناطقی تشکیل میشوند که غبار و باد نقش مهمی ایفا میکنند.
یافتههای جدید نشان میدهد که این خطوط احتمالاً زمانی ایجاد میشوند که گرد و غبار ریز از دامنههای شیبدار مریخ به پایین میلغزد. این فرآیند در درجه اول توسط باد و رسوب گرد و غبار هدایت میشود، نه حرکت آب. در حالی که تحقیقات قبلی پیشنهاد کرده بودند که تغییرات دما میتواند باعث جریان آب شور شود، تجزیه و تحلیل هوش مصنوعی ارتباط بسیار قویتری با عوامل محیطی مانند باد نشان داد.
Dark Slope Streaks Split on Mars | What is creating these dark streaks on Mars? No one is sure. Candidates include dust avalanches,evaporating dry ice sleds, and liquid water flows. What is clear is that the streaks occur through light surface dust and expose a deeper dark layer. pic.twitter.com/odPnoGX9YA
— Domenico (@AvatarDomy) September 30, 2023
بازنویسی جستجو برای تاریخ باستانی مریخ
نتایج این مطالعه میتواند پیامدهای قابل توجهی برای ماموریتهای آینده به مریخ، به ویژه آنهایی که بر جستجوی حیات یا نشانههایی از آب گذشته تمرکز دارند، داشته باشد. اگر خطوط تیره واقعاً ناشی از غبار باشند، ممکن است محل تمرکز دانشمندان را هنگام بررسی سطح مریخ تغییر دهد. به گفته والانتایناس: “مزیت این رویکرد کلان داده این است که به ما کمک میکند تا برخی از فرضیهها را از مدار حذف کنیم، قبل از اینکه فضاپیماها را برای اکتشاف بفرستیم.”
این پیشرفت مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند از هدر رفتن منابع دانشمندان در بررسی مناطقی که زمانی تصور میشد غنی از آب هستند، جلوگیری کند و در نتیجه درک ما از محل جستجوی شواهد حیات باستانی مریخی را اصلاح نماید. با توجه به تعداد زیاد خطوط در سراسر مریخ، این دانش به برنامهریزان ماموریت کمک میکند تا تصمیم بگیرند که نسل بعدی اکتشافات فضایی را به کجا هدایت کنند.
مریخ مدتهاست که مورد توجه دانشمندانی است که به دنبال درک این موضوع هستند که آیا این سیاره زمانی از حیات پشتیبانی میکرده است یا خیر. از شواهد جالبتوجه مواد معدنی تشکیلشده توسط آب گرفته تا کشفهای اخیر مبنی بر وجود دریاچههای باستانی در مریخ، این یافتههای جدید دیدگاه تازهای را ارائه میدهند. اگر این خطوط ناشی از آب نباشند، دانشمندان باید استراتژیهای جستجوی خود را بر این اساس تنظیم کرده و تمرکز خود را به مناطقی معطوف کنند که میتوانند برای نشانههای حیات مساعدتر باشند.
