رازهای پنهان اجدادمان: کشف نخستین همهگیریهای تاریخ در اعماق خاک؟ (شناسایی ۲۱۴ عامل بیماریزا در DNA باستانی!)
پژوهشگران در مطالعهای پیشگامانه، شواهدی از ۲۱۴ عامل بیماریزای باستانی را در DNA انسانهای ماقبل تاریخ کشف کردهاند. این یافتهها، دریچهای نو به سوی شناخت منشاء و نحوه انتشار بیماریهای عفونی میگشایند. این تحقیق که توسط پروفسور اسکه ویلرسلف (Eske Willerslev) از دانشگاه کپنهاگ و دانشگاه کمبریج رهبری شده است، به بررسی دنیای باستانی بیماریهای زئونوتیک (بیماریهایی که از حیوانات به انسان منتقل میشوند) میپردازد.
کشف منشاء باستانی بیماریهای زئونوتیک
محققان برای نخستین بار، موفق به تجزیه و تحلیل DNA بیش از ۱۳۰۰ فرد ماقبل تاریخ شدهاند که قدمت برخی از آنها به ۳۷۰۰۰ سال قبل باز میگردد. نتایج این پژوهش گسترده، نگاهی بیسابقه به تاریخچه بیماریهای ناشی از باکتریها، ویروسها و انگلها ارائه داده است. یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه، این است که ارتباط نزدیک بین انسانها و حیوانات اهلی نقش مهمی در گسترش این بیماریها ایفا کرده است.
انتقال به کشاورزی و دامداری، همراه با مهاجرتهای گسترده گروههای دامدار از استپ پونتیک (Pontic Steppe)، احتمالاً باعث افزایش این عوامل بیماریزای باستانی شده است. به گفته پروفسور ویلرسلف: “ما مدتهاست گمان میکردیم که انتقال به کشاورزی و دامداری، دریچهای به روی عصر جدیدی از بیماریها گشوده است – اکنون DNA به ما نشان میدهد که این اتفاق حداقل ۶۵۰۰ سال پیش رخ داده است.”
این بیماریها، در حالی که باعث بیماری میشوند، ممکن است به فروپاشی جمعیتها، مهاجرتها و حتی سازگاریهای ژنتیکی کمک کرده باشند. این زمینه تاریخی بیماریها میتواند نحوه درک ما از چالشهای بهداشتی گذشته و حال را شکل دهد.
قدیمیترین رد ژنتیکی طاعون
از جمله قابل توجهترین اکتشافات، شناسایی قدیمیترین رد ژنتیکی باکتری طاعون، Yersinia pestis، در جهان است. این عامل بیماریزای باستانی در یک نمونه ۵۵۰۰ ساله یافت شد که قدمت آن به قبل از همهگیریهای بدنام قرون وسطی میرسد که میلیونها نفر را در سراسر اروپا کشت. این مطالعه همچنین نشان میدهد که طاعون بسیار زودتر از آنچه قبلاً تصور میشد، وجود داشته است و اثر ژنتیکی آن برای هزارهها باقی مانده است.
عصر جدیدی در واکسنها
پیامدهای این یافتهها فراتر از درک عوامل بیماریزای باستانی است. این تحقیق همچنین نشان میدهد که چگونه بیماریها در طول زمان به وجود میآیند و جهش مییابند و این موضوع میتواند کاربردهایی در تولید واکسن داشته باشد.
به گفته پروفسور مارتین سیکورا (Martin Sikora)، نویسنده اول این مطالعه: “اگر بفهمیم در گذشته چه اتفاقی افتاده است، میتواند به ما کمک کند تا برای آینده آماده شویم، جایی که پیشبینی میشود بسیاری از بیماریهای عفونی نوظهور از حیوانات منشأ بگیرند.” این دانش برای استراتژیهای واکسن آینده بسیار مهم است، زیرا به دانشمندان اجازه میدهد تا پیشبینی کنند که چگونه عوامل بیماریزا ممکن است تکامل یابند و آیا واکسنهای فعلی محافظت کافی را ارائه میدهند یا خیر.
پروفسور ویلرسلف اضافه میکند: “جهشهایی که در گذشته موفق بودهاند، احتمالاً دوباره ظاهر میشوند. این دانش برای واکسنهای آینده مهم است، زیرا به ما امکان میدهد آزمایش کنیم که آیا واکسنهای فعلی پوشش کافی را ارائه میدهند یا خیر و یا اینکه آیا واکسنهای جدیدی به دلیل جهشها باید تولید شوند.” با ادامه تکامل بیماریها، درک تاریخچه باستانی آنها میتواند کلید تولید واکسنهای مؤثرتر برای مقابله با شیوع بیماریها در آینده باشد.
