قدیمیترین دهانه برخوردی زمین: کشف جدیدی که تاریخ سیارهمان را بازنویسی میکند!
در بیابانهای خشک شمال غرب استرالیا، داستانی زمینشناختی شکل گرفته که همه چیز را تغییر داده است. کشف دهانه برخوردی “پیلبارا” با قدمتی بیش از ۲.۴ میلیارد سال، نهتنها قدیمیترین اثر برخوردی روی زمین محسوب میشود، بلکه ممکن است کلیدی برای درک تحولات اولیه سیارهمان باشد.
کشفی که همه چیز را زیر سوال برد
در مارس ۲۰۲۱، گروهی از دانشمندان وجود دهانهای عظیم با قطری بیش از ۱۰۰ کیلومتر را در منطقه پیلبارا تأیید کردند. این ساختار زمینشناختی، نشاندهنده برخوردی انقلابی است که در اثر آن، شهابسنگها به وجود آمده و قدمت آن به ۲.۴ میلیارد سال پیش بازمیگردد.
اما موضوعی که موجی از شور و هیجان را برانگیخت، این بود که این کشف، نظریههای قبلی درباره تاریخ زمین را به چالش کشید. مطالعات جدید هم سن و هم اندازه این دهانه را زیر سوال برده و روایتی متفاوت از تاریخ زمین ارائه دادهاند.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
تا پیش از کشف ساختار پیلبارا، قدیمیترین دهانه برخوردی تأییدشده، ساختار یارابوبا در غرب استرالیا با قدمت ۲.۲ میلیارد سال بود. اگرچه محققان سالها در تلاش بودند تا نمونهای کهنتر کشف کنند، اما اغلب با شکست مواجه میشدند؛ زیرا دهانههای بسیار قدیمی ممکن است در طول زمان بر اثر فرسایش، دفنشدگی یا دیگر فرآیندهای زمینساختی ناپدید شده باشند.
تغییر شکل پوسته اولیه زمین
گزارشها حاکی از آن است که این دهانه بیش از ۱۰۰ کیلومتر قطر دارد و احتمالاً برخوردی که آن را ایجاد کرده، در شکلگیری اولین پوسته قارهای زمین نقش کلیدی داشته است. به گفته پژوهشگران، این برخورد نهتنها همه چیز را تغییر داد، بلکه خودش زیر ذرهبین رفت.
نظریههای جدید و چالشهای پیشرو
اما مدت زیادی گذشت تا گروهی دیگر از زمینشناسان با یافتههای تازه، ادعاهای مربوط به دهانه پیلبارا را زیر سوال بردند و قدمت واقعی آن را بسیار جوانتر تخمین زدند. به گفته آنها، این دهانه تنها حدود ۱.۲ میلیارد سال قدمت دارد؛ یعنی حدود ۱۲۰۰ میلیون سال جوانتر از تخمین اولیه. همچنین، قطر واقعی آن احتمالاً حدود ۷۰ کیلومتر است، نه بیش از ۱۰۰ کیلومتر.
آرون جی. کاوسی، استاد علوم زمین و سیارهای در دانشگاه کرتین و آلبرتا برنر، پژوهشگر پسادکتری در بخش علوم زمین دانشگاه ییل، در یادداشت منتشرشده در کنفرانس علمی نوشتند:
“مخروطهای پاشیدهشده را نهتنها در همان سنگهای بسیار قدیمی یافتیم، بلکه در لایههای آتشفشانی جوانتری هم مشاهده کردیم که حدود ۱.۲ میلیارد سال قدمت دارند. این نشان میدهد که برخورد شهابسنگ نمیتواند پیش از ۱.۲ میلیارد سال پیش رخ داده باشد.”
تأثیر این کشف بر درک ما از تاریخ زمین
بر اساس تحلیل کاوسی و برنر، وجود ساختارهای مخروطمانند در لایههای جوانتر نشان میدهد که برخورد شهابسنگ نمیتواند پیش از ۱.۲ میلیارد سال پیش اتفاق افتاده باشد. اگر این محاسبه صحیح باشد، چنین دهانهای نمیتواند تأثیر قابلتوجهی بر تغییر شکل پوسته قارهای اولیه داشته باشد.
گروه پژوهشی در حال انجام بررسیهای ایزوتوپی در محل هستند تا سن دقیق ساختار را مشخص کنند.
یافتههای این مطالعه در نشریه ساینس ادونسز منتشر شده است.