چرا افراد مبتلا به ADHD سونامی احساسات را تجربه میکنند؟ (نه فقط خشم!)
مقدمه: طوفان احساسی در مغز ADHD
اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) تنها به مشکلات تمرکز و بیقراری محدود نمیشود. یکی از چالشبرانگیزترین جنبههای این اختلال، تجربه “سیل احساسی” است که میتواند زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. در این مقاله به بررسی علمی این پدیده و راهکارهای مدیریت آن میپردازیم.
ماهیت ADHD و احساس غرقشدگی
ADHD با دشواری در سازماندهی و نظمبندی امور زندگی همراه است. این ویژگی بستری برای احساس مزمن غرقشدگی ایجاد میکند. ذهن فرد مبتلا به ADHD معمولاً در حال مدیریت چندین مسئله به صورت همزمان است، که هر کدام پیامدهای خاص خود را دارند. وقتی در یکی از این زمینهها مشکلی پیش میآید، واکنش عاطفی شدیدی بروز میکند.
یک مثال ملموس: پیتر و چالشهای چندگانه
فرض کنید پیتر یک گزارش مهم کاری دارد که تا پایان هفته باید تحویل دهد و مدتهاست آن را به تعویق انداخته است. همین فکر که ممکن است گزارش را به موقع تحویل ندهد، استرس شدیدی در او ایجاد میکند. حال اگر چراغ هشدار موتور ماشینش هم دو هفته است روشن مانده و پیتر برای بررسی آن اقدامی نکرده باشد، این مسئله نیز ذهن او را مشغول میکند.
از طرف دیگر، پیتر در همان روز موعد گزارش، باید در جلسه اولیا و مربیان مدرسه دخترش حضور یابد. از آنجا که از مادر دخترش جدا شده، حضور در این جلسه برایش اهمیت ویژهای دارد. در همین حال، سرپرستش پروژه جدیدی به او محول کرده در حالی که تصور میکند پروژه قبلی را تمام کرده است. پیتر از این که بگوید حتی کار روی پروژه قبلی را شروع نکرده (چه رسد به تمام کردن آن)، اضطراب دارد چون نگران قضاوت منفی دیگران است.
نقطه اوج: غرقشدگی و سیل احساسی
با توجه به این مثال، پیتر در آستانه یک فروپاشی عاطفی قرار دارد. این فروپاشی ممکن است در صورت عدم تحویل به موقع گزارش، عدم توانایی در گفتگوی صادقانه با سرپرست، خرابی ناگهانی ماشین یا عدم حضور در مدرسه دخترش رخ دهد. این مثال نشان میدهد که ذهن ADHD چگونه عمل میکند. هر اولویتی وزن عاطفی خاص خود را دارد و اگر این اولویتها به درستی سازماندهی و دستهبندی نشوند، وزن عاطفی همه آنها با هم ترکیب شده و موجب غرقشدگی و سیل احساسی در فرد مبتلا میشود.
پایههای عصبی سیل احساسی در ADHD
سیل احساسی در مغز افراد مبتلا به ADHD ریشه در عملکرد و ساختار عصبی خاص این اختلال دارد. دو عامل اصلی در این زمینه عبارتند از: نقص در عملکرد قشر پیشپیشانی و بیشفعالی آمیگدال.
نقص عملکرد در قشر پیشپیشانی
قشر پیشپیشانی مسئول عملکردهای اجرایی مانند کنترل تکانه، برنامهریزی، تنظیم هیجان و جابجایی توجه است. افراد مبتلا به ADHD در این ناحیه از مغز نارسایی قابل توجهی را تجربه میکنند. آنها در کنترل تکانهها، مدیریت هیجانات، به تأخیر انداختن پاداش و پشتکار در مواجهه با مشکلات دچار مشکل هستند. همچنین باید توجه داشت که افراد مبتلا به ADHD معمولاً فراموشکار هستند و قشر پیشپیشانی نقش حافظه کاری را نیز ایفا میکند. در شرایط سیل احساسی، این حافظه کاری به شدت overload میشود.
بیشفعالی آمیگدال
آمیگدال که مرکز پردازش هیجانات در مغز است، در افراد مبتلا به ADHD به محرکهای استرسزای کوچک حساسیت بیش از حد نشان میدهد، به طوری که این محرکها ممکن است مانند موقعیتهای اضطراری بزرگ به نظر برسند. افراد مبتلا به ADHD همچنین ممکن است حساسیت بیشتری به طردشدگی نشان دهند و در نتیجه باورهای ناخودآگاهی درباره ناتوانی خود در مدیریت استرس توسعه داده باشند.
نورپلاستیسیتی: امیدی برای تغییر
خبر خوب این است که مغز توانایی بازسازی خود را دارد. این بازسازی میتواند منجر به بهبود تمرکز و سازماندهی شود – البته اگر فرد مبتلا به ADHD چنین هدفی داشته باشد. مهم است که نسبت به تغییر باورها ذهنی باز داشته باشید و تلاش مستمری به خرج دهید. تجربه نشان داده که با بهبود مهارتهای تمرکز و سازماندهی، توانایی مدیریت هیجانات دشوار نیز افزایش مییابد. بنابراین بله، راهکارهای تنظیم هیجان میتوانند آرامش را پس از طوفان درونی ایجاد کنند، مهم نیست که این طوفان چه مدت ادامه داشته است.
برای یافتن یک درمانگر، میتوانید به دایرکتوری درمانگران Psychology Today مراجعه کنید.
