جهنم سوزان سیاره بیگانه HIP 67522b: رقص مرگبار با ستاره، سرآغاز نابودی!
سیارهای به نام HIP 67522b در فاصلهی حدود 408 سال نوری از زمین، در حال رقم زدن یک فاجعهی کیهانی است. این سیاره که به دور ستارهی میزبان خود، HIP 67522، میچرخد، نه تنها از آن انرژی میگیرد، بلکه با ایجاد شرارههای عظیم مغناطیسی، باعث نابودی تدریجی جو خود میشود. در یک مطالعهی بیسابقه، دانشمندان به درک جدیدی از نحوهی تاثیر سیارات بر ستارههای میزبان خود دست یافتهاند. این یافتهها بر اساس تحقیقات گستردهای در زمینهی برهمکنشهای بین ستارگان و سیارات پیرامونشان بنا شده است. این پژوهش که در تاریخ 2 خرداد 1404 در مجلهی Nature با شناسه [DOI: 10.1038/s41586-025-09236-z] منتشر شد، رابطهی پویای بین HIP 67522b و ستارهاش، HIP 67522 را به تصویر میکشد و میتواند دیدگاه ما را نسبت به سامانههای ستارهای و سیارهای تغییر دهد.
کشف اینکه HIP 67522b میدان مغناطیسی ستارهی میزبان خود را مختل کرده و باعث فورانهای خشونتآمیز میشود، فرصتی هیجانانگیز برای بررسی برهمکنشهای ناشناخته در روابط ستاره-سیارهای فراهم میکند. این نوع تعامل که زمانی نامحتمل تلقی میشد، اکنون در طول چند سال مشاهده شده و درک عمیقتری از مکانیسمهای موجود در کیهان ارائه میدهد.
مدار نزدیک و پیامدهای آن برای HIP 67522b
نقطهی کانونی این کشف، مدار بسیار نزدیک HIP 67522b به دور ستارهاش است. این سیارهی فراخورشیدی که تقریباً اندازهی مشتری است، هر 6.95 روز یکبار به دور ستارهاش میچرخد و این نزدیکی، آن را در معرض تشعشعات شدید قرار میدهد. چرخش سریع این سیاره باعث میشود که میدان مغناطیسی آن با میدان مغناطیسی ستاره در تعامل باشد و امواجی را ایجاد کند که باعث فورانهای عظیم تشعشعی میشوند. این شرارهها صرفاً یک کنجکاوی نیستند؛ آنها نیرویی قدرتمند هستند که اتمسفر سیاره را از بین میبرند و به آرامی پوشش گازی نازکی که آن را احاطه کرده، تهی میکنند.
دانشمندان برای اولین بار اثرات واضح یک سیاره بر رفتار ستارهی میزبان خود را به این شکل مشاهده کردهاند. اکاترینا ایلین، اخترفیزیکدان در موسسهی رادیو نجوم هلند، توضیح میدهد: “ما اولین شواهد واضح از برهمکنش مغناطیسی ستاره-سیاره را یافتهایم، جایی که یک سیاره باعث فورانهای پرانرژی در ستارهی میزبان خود میشود.” او ادامه میدهد: “چیزی که بهویژه هیجانانگیز است این است که این تعامل حداقل سه سال است که ادامه داشته و به ما امکان میدهد آن را با جزئیات مطالعه کنیم.”
نزدیکی این سیارهی فراخورشیدی به ستاره منجر به افزایش سطح تشعشعاتی میشود که به سمت آن هدایت میشوند. این صرفاً یک مسئلهی بادهای خورشیدی نیست؛ تعامل سیاره با میدان مغناطیسی ستاره باعث تشدید این شرارهها میشود، اتمسفر سیاره را گرم میکند و به تدریج باعث نشت آن به بیرون میشود. این یک فرایند دراماتیک و جذاب است که در آن سیارهی فراخورشیدی با سرعتی بیشتر از سایر سیارات فراخورشیدی شناخته شده، جرم خود را از دست میدهد.
نقش شرارههای مغناطیسی در از بین بردن اتمسفر
شرارههای مغناطیسی ناشی از HIP 67522b به طور ویژهای قدرتمند و پرانرژی هستند. محققان 15 شراره را تنها در 5 سال رصد این سیستم ستاره-سیارهای ثبت کردهاند. این شرارهها ناشی از امواجی هستند که در امتداد خطوط میدان مغناطیسی ستاره حرکت میکنند و توسط تعامل با سیاره ایجاد میشوند. ایلین میگوید: “به نظر میرسد این سیاره باعث ایجاد شرارههای بسیار پرانرژی میشود.” او اضافه میکند: “امواجی که از طریق خطوط میدان مغناطیسی ستاره ارسال میکند، در لحظات خاصی شرارهها را ایجاد میکنند. اما انرژی شرارهها بسیار بیشتر از انرژی امواج است. ما فکر میکنیم که این امواج باعث انفجارهایی میشوند که منتظر وقوع هستند.”
این تعامل شدید، اثرات فاجعهباری بر اتمسفر سیاره دارد. بمباران مداوم تشعشعات پرانرژی به تدریج باعث میشود که سیاره اتمسفر خود را از دست بدهد، درست مانند یک بادکنک در حال خالی شدن. اتمسفر HIP 67522b به دلیل ماهیت “نازک” خود به طور ویژهای آسیبپذیر است و دانشمندان پیشبینی میکنند که اگر این روند ادامه یابد، در عرض 100 میلیون سال به اندازهی نپتون کوچک شود. تخلیهی سریع اتمسفر در نهایت میتواند سیاره را غیرقابل سکونت کند و نشاندهندهی زوال تدریجی آن باشد.
این کشف برای تحقیقات آینده در مورد سیارات فراخورشیدی چه معنایی دارد؟
کشف چنین برهمکنش دراماتیک ستاره-سیاره، راههای جدید و هیجانانگیزی را برای تحقیق باز میکند. برای ستارهشناسان، HIP 67522b فرصتی نادر را برای مطالعهی سیستمی فراهم میکند که در آن یک سیاره به طور فعال باعث ایجاد شراره در ستارهی میزبان خود میشود، تعاملی که ممکن است از نظر تئوری مطرح شده باشد، اما هرگز قبل از این با چنین جزئیاتی مشاهده نشده بود. این مطالعه امکان بررسی عمیق اینکه چگونه مدارهای نزدیک بر رابطهی ستاره-سیاره، به ویژه اثرات آن بر اتمسفر سیارهای، تأثیر میگذارند را فراهم میکند.
در سالهای آینده، محققان قصد دارند سیستمهای سیارهای فراخورشیدی بیشتری را بررسی کنند تا ببینند آیا برهمکنشهای مغناطیسی مشابه در جاهای دیگر کهکشان راه شیری وجود دارد یا خیر. یافتن سیستمهای بیشتری مانند HIP 67522b میتواند به ما کمک کند تا بفهمیم که چگونه این پدیدهها ممکن است بر قابلیت سکونت سیارات تأثیر بگذارند و آیا این نوع تعامل در بین ستارگان جوان رایج است یا خیر.
