گنجینه آزتکها پس از قرنها دوری به مکزیک بازگشت: افبیآی سکوت را شکست!
پس از گذشت قرنها، یک دستنوشته ارزشمند متعلق به تمدن آزتکها که امضای «هرنان کورتس» (Hernán Cortés)، فاتح اسپانیایی و رهبر سقوط امپراتوری آزتک را بر خود دارد، با تلاش «افبیآی» (FBI) به مکزیک بازگردانده شد. مقامات این اقدام را گامی مهم در راستای «بازگرداندن میراث فرهنگی» میدانند. این سند که تاریخ ۲۰ فوریه ۱۵۲۷ (1 اسفند ۹۰۵ شمسی) را بر خود دارد، در اواخر قرن بیستم از «آرشیو جنرال د لا ناسیون» (Archivo General de la Nación)، آرشیو ملی مکزیک، ناپدید شده بود و سالها مفقودالاثر بود.
بر اساس بیانیه رسمی افبیآی، این دستنوشته پس از سالها گردش در میان مجموعهداران خصوصی، در ایالات متحده آمریکا پیدا شد. این بازگشت، دومین مورد موفقیتآمیز در بازگرداندن یک سند امضا شده توسط کورتس توسط افبیآی در طول دو سال اخیر است و در بحبوحه تلاشهای بینالمللی فزاینده برای بازیابی آثار تاریخی به سرقترفته، اهمیت ویژهای دارد.
امضا شده در یک نقطه عطف حیاتی در اسپانیای نو
این دستنوشته تکصفحهای فراتر از یک اثر تاریخی صرف است؛ این سند، لحظهای مهم در اداره مستعمراتی اولیه را به تصویر میکشد. این دستنوشته که شش سال پس از فتح «تنوشتیتلان» (Tenochtitlán) توسط کورتس امضا شده است، مجوز پرداخت «وزنههای طلای رایج برای هزینهها» را صادر میکند که احتمالاً مربوط به تدارکات یک سفر اکتشافی است؛ سفری که احتمالاً با تلاشهای اسپانیا برای رسیدن به «جزایر ادویه» یا گسترش به سرزمینهای جدید مرتبط بوده است. مامور ویژه «جسیکا دیتمر» (Jessica Dittmer)، از «تیم جرایم هنری» (Art Crime Team) افبیآی، اظهار داشت که این سند «اطلاعات زیادی در مورد برنامهریزی و آمادهسازی برای سرزمینهای ناشناخته در آن زمان ارائه میدهد.»
این دستنوشته خاص، بخشی از مجموعه بزرگتری از مکاتبات و سوابق اداری اصلی کورتس بود که در آرشیو ملی مکزیک نگهداری میشد. این سند به همراه ۱۴ صفحه دیگر بین سالهای ۱۹۸۵ و ۱۹۹۳ (۱۳۶۳ تا ۱۳۷۲ شمسی) ناپدید شد و این فقدان تنها در طی یک پروژه میکروفیلمبرداری کشف شد. یک سیستم شمارهگذاری با موم که به طور خلاصه در اواسط دهه ۱۹۸۰ (دهه ۱۳۶۰ شمسی) استفاده شد، به آرشیوداران کمک کرد تا بعداً منشأ سند را تأیید کنند.
[تصویر از نمای جلوی دستنوشته بازگردانده شده که توسط افبیآی در مراسمی در ۱۳ آگوست ۲۰۲۵ (۲۲ مرداد ۱۴۰۴ شمسی) به دولت مکزیک تحویل داده شد. اعتبار: افبیآی]
زمان امضای سند نیز قابل توجه است. فوریه ۱۵۲۷ (بهمن/اسفند ۹۰۵ شمسی) دقیقاً چند روز قبل از انتصاب یکی از معاونان کورتس به عنوان «فرماندار مشترک» قلمرو تازه فتحشده است؛ سالی که شاهد شکلگیری چندین مؤسسه سلطنتی و مذهبی بود که تا «جنگ استقلال ۱۸۱۰» (۱۱۸۹ شمسی) مکزیک بر زندگی مکزیکیها مسلط شدند.
افبیآی چگونه صفحه گمشده را ردیابی کرد؟
بازیابی این سند با درخواست مقامات مکزیکی در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳ شمسی) آغاز شد که سوابق بایگانی دقیق، از جمله «یادداشتهایی در مورد لبههای پاره شده و شماره صفحات دقیق» را ارائه کردند. با استفاده از این اطلاعات، افبیآی تحقیقات جدیدی را آغاز کرد و بر «تحقیقات منبعباز» و کارآگاهی سنتی، به جای نظارت پنهانی یا اطلاعات تکیه کرد.
در نهایت، سند به یک دارنده خصوصی در ایالات متحده قارهای ردیابی شد. از آنجا که این اثر در طول سالها از طریق چندین مالک دست به دست شده بود – هیچ کدام از آنها آگاهانه در قاچاق اموال مسروقه دست نداشتند – هیچ اتهام قانونی مطرح نشد. با این وجود، همه طرفها همکاری کردند و دستنوشته به طور رسمی در مراسمی در ۱۳ آگوست ۲۰۲۵ (۲۲ مرداد ۱۴۰۴ شمسی) به مکزیک «بازگردانده شد».
[تصویر از نمای پشت دستنوشته بازگردانده شده که توسط افبیآی در مراسمی در ۱۳ آگوست ۲۰۲۵ (۲۲ مرداد ۱۴۰۴ شمسی) به دولت مکزیک تحویل داده شد. اعتبار: افبیآی]
کارآگاه «ریگل زلدون» (Rigel Zeledon) از NYPD (اداره پلیس نیویورک)، که در کنار مامور دیتمر کار میکرد، بر اهمیت همکاری بین سازمانی تأکید کرد. او گفت: «این کار بدون منطقه جنوبی نیویورک و شرکای بینالمللی ما امکانپذیر نبود.» کار آنها ارزش «همکاری دیپلماتیک در پروندههای میراث فرهنگی» را برجسته میکند، نکتهای که توسط «سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)» (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)) در دستورالعملهای خود در مورد سرقت اموال فرهنگی تکرار شده است.
الگویی از کشف مجدد – و کارهای ناتمام
این اولین سند کورتس نیست که دوباره ظاهر میشود. در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲ شمسی)، نامهای از سال ۱۵۲۷ (۹۰۵ شمسی) که مجوز پرداخت هزینه برای «شکر گل رز» را میداد، در «کاتالوگ حراجی ماساچوست» توسط مقامات مکزیکی مشاهده شد. این مورد که در RR Auction فهرست شده بود، درست چند روز قبل از بسته شدن پیشنهادها از فروش خارج شد. به گفته نیویورک تایمز، خانه حراج به طور کامل با مأموران فدرال همکاری کرد و داوطلبانه فهرست را پس گرفت. آن دستنوشته در ژوئیه همان سال به مکزیک بازگردانده شد.
[تصویر از سند امضا شده توسط فاتح اسپانیایی، هرنان کورتس که توسط افبیآی بوستون گرفته شده و در ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۳ (۲۸ تیر ۱۴۰۲ شمسی) به دولت مکزیک بازگردانده شد. اعتبار: افبیآی]
در هر دو مورد، موارد بازیابی شده به لطف یادداشتهای بایگانی دقیق که توسط «آرشیو جنرال د لا ناسیون» (Archivo General de la Nación) نگهداری میشد، تأیید شدند. این سازمان در حال تلاش برای تضمین بازگشت «۱۳ صفحه گمشده دیگر» است. افبیآی تأیید کرده است که «تیم جرایم هنری» (Art Crime Team) این سازمان همچنان به طور فعال به دنبال این اسناد است. این تیم «پرونده ملی هنر سرقتشده» (National Stolen Art File) را نگهداری میکند، یک پایگاه داده در دسترس عموم که به ردیابی آثار فرهنگی گمشده یا دزدیده شده از طریق وبسایت افبیآی کمک میکند.
بازار سیاه جهانی برای عتیقهجات و دستنوشتههای کمیاب همچنان گسترده است. طبق گزارش اینترپل در سال ۲۰۱۸، جرایم مربوط به اموال فرهنگی اغلب به دلیل مستندسازی ضعیف و جابجایی مکرر اشیاء در سراسر مرزها، گزارش نمیشوند و پیگرد قانونی آنها دشوار است.
