چرا رشد مغزی کودکان تیزهوش گاهی از سن تقویمی عقب میماند؟ رازهای شگفتانگیز رشد ناموزون ذهن
«اگر همیشه سعی کنی عادی باشی، ممکن است هرگز نفهمی چقدر میتوانی شگفتانگیز باشی.» — مایا آنجلو
شواهد گستردهای در علوم اعصاب نشان میدهد که تفرد و ویژگیهای منحصربهفرد هر انسان ریشه در ساختار بینظیر مغز او دارد. مطالعات اخیر تأیید میکنند که مغز هر فرد مانند اثر انگشت منحصربهفرد است. با پیشرفتهای فناوری در تصویربرداری و نقشهبرداری مغزی، امروزه میدانیم هیچ دو مغزی کاملاً شبیه هم نیستند.
معمای رشد نامتقارن مغز در کودکان تیزهوش
در سال ۲۰۰۶، مطالعهای پایهای توسط شاو و همکارانش در مؤسسه تصویربرداری UCLA روی بیش از ۳۰۰ کودک به مدت ۱۲ سال انجام شد. محققان با تهیه نقشههای سهبعدی مغز و اندازهگیری ماده خاکستری و سفید از سنین ۷ تا ۱۹ سال، دریافتند رشد مغزی در این کودکان بهصورت ناهمزمان (آسنکرون) اتفاق میافتد.
نکته جالب این بود که کودکان با هوش بالاتر (سوپریر)، رشد چشمگیرتری در قشر پیشانی از شروع بلوغ تا ۱۵ سالگی نشان دادند. قشر پیشانی که تا دهه سوم زندگی به رشد خود ادامه میدهد، مرکز اصلی عملکردهای اجرایی، حل مسئله، ارتباطات و پردازش هیجانی محسوب میشود.
چالشهای کودکان دوستاره (2e)
کودکان تیزهوش اغلب با چالشهای منحصربهفردی روبهرو هستند که ممکن است پنهان بماند یا نادیده گرفته شود. آزمونهای استاندارد هوش مانند تستهای IQ برای دانشآموزان «دوباره استثنایی» (2e) مشکلاتی ایجاد میکنند، زیرا ضعفهایشان ممکن است مانع بروز تواناییهای واقعی آنها شود.
رشد ناهمزمان مغز میتواند توضیحدهنده این پدیده باشد: برخی مناطق مغز بهطور چشمگیری توسعه یافتهاند درحالیکه سایر بخشها از نظر رشدی عقبتر هستند. این عدم تعادل میتواند منجر به مشکلاتی در پردازش شناختی و مهارتهای عملکرد اجرایی شود.
راهکارهای حمایت از یادگیرندگان آسنکرون
پشتیبانی از کودکان تیزهوش با رشد ناموزون مغزی نیازمند راهکارهای هوشمندانه و فردمحور است:
- شناسایی ریشه تفاوتهای یادگیری
- اجرای سازگاریهای آموزشی مناسب
- امکان یادگیری با سرعت شخصی
- پرورش همزمان نقاط قوت و چالشها
- تشویق تفکر واگرا
- کشف علایق و فراهم کردن بستر رشد آنها
- ایجاد ارتباط با همفکران برای احساس تعلق اجتماعی
همانطور که مری الیور گفته است: «در کار خلاقانه—هر نوع کار خلاقانهای—هنرمندان جهان نه برای چرخاندن جهان، که برای پیش بردن آن تلاش میکنند.» وظیفه ما به عنوان جامعه این است که راهحلهای خلاقانهای بیابیم تا این کودکان بتوانند در جهانی با تنوع عصبی بینظیر رشد کنند و شکوفا شوند.
