چرا زنان بیشتر از مردان در معرض آلزایمر قرار دارند؟ کشف تفاوتهای جنسیتی در ابتلا به این بیماری
چکیده: زنان تقریباً دو برابر مردان در معرض خطر ابتلا به بیماری آلزایمر هستند. این تفاوت تنها با طول عمر بیشتر زنان قابل توضیح نیست. محققان در حال بررسی تفاوتهای بیولوژیکی از جمله ژنهای مرتبط با کروموزوم X و تغییرات هورمونی مانند یائسگی هستند.
تفاوتهای جنسیتی در ابتلا به آلزایمر
تحقیقات جدید نشان میدهد که کاهش استروژن در دوران یائسگی ممکن است مغز را در برابر تجمع پروتئین تاو که عامل اصلی زوال شناختی است، آسیبپذیرتر کند. درک این تفاوتهای جنسیتی میتواند به درمانهای شخصیتر و مؤثرتر برای آلزایمر منجر شود.
حقایق کلیدی:
- وجود دو کروموزوم X در زنان و خاموشی ناقص آنها ممکن است بر خطر آلزایمر تأثیر بگذارد
- کاهش استروژن در یائسگی آسیبپذیری مغز به پروتئین تاو را افزایش میدهد
- هورموندرمانی پس از 70 سالگی با افزایش تجمع تاو و زوال شناختی مرتبط است
بررسی عمیقتر تفاوتهای جنسیتی
بخشی از معمای آلزایمر که مدتها نادیده گرفته میشد، اخیراً مورد توجه علمی قرار گرفته است: چرا زنان دو برابر مردان به این بیماری مبتلا میشوند؟
اگرچه ممکن است برخی این تفاوت را به طول عمر بیشتر زنان نسبت دهند، اما محققان معتقدند این توضیح برای چنین اختلاف بزرگی کافی نیست. آنها در حال بررسی دو عامل اصلی هستند که تفاوتهای بیولوژیکی واضحی بین زنان و مردان ایجاد میکنند: کروموزومها و یائسگی.
نقش کروموزومها در خطر آلزایمر
زنان دارای دو کروموزوم X هستند، در حالی که مردان یک کروموزوم X و یک Y دارند. تفاوت در ژنهای موجود بر روی این کروموزومها ممکن است خطر ابتلا به آلزایمر را در زنان افزایش دهد.
آنا بونکوف، محقق و همکار پژوهشی در رشته نورولوژی در دانشکده پزشکی هاروارد و بیمارستان عمومی ماساچوست، توضیح میدهد: «از نظر اپیدمیولوژیک، تقریباً در تمام بیماریهای عصبی تفاوتهایی در میزان ابتلای زنان و مردان مشاهده میشود.»
تفاوتهای کروموزوم X و Y
کروموزوم X غنی از ژن است، در حالی که کروموزوم Y در طول تکامل بشر بسیاری از ژنهای خود را از دست داده است. با این حال، داشتن دو کروموزوم X به معنای دریافت دوز دوبرابری از پروتئینهای تولیدشده توسط این ژنها نیست، زیرا یکی از کروموزومهای X خاموش میشود.
بونکوف خاطرنشان میکند که این خاموشی کامل نیست و برخی ژنها روی کروموزوم X خاموششده فعال باقی میمانند. مطالعات نشان دادهاند که ژنهای موجود روی کروموزوم X با سیستم ایمنی، عملکرد مغز و بیماری آلزایمر مرتبط هستند.
تأثیر هورمونها و یائسگی
تفاوت کلیدی دیگر بین زنان و مردان مربوط به هورمونهای جنسی است. همه انسانها سه هورمون جنسی دارند: استروژن، پروژسترون و تستوسترون. در زنان، استروژن و پروژسترون غالب هستند، در حالی که در مردان تستوسترون غالب است.
یائسگی، که با کاهش تولید استروژن و پروژسترون همراه است، یکی از مهمترین تفاوتهای بین زنان و مردان محسوب میشود. زنان معمولاً بین 45 تا 55 سالگی یائسه میشوند و در این دوران تولید این هورمونها توسط تخمدانها متوقف میشود.
تحقیقات جدید درباره هورموندرمانی
در مارس 2023، راشل باکلی، استاد نورولوژی در دانشکده پزشکی هاروارد، و همکارانش تأثیر هورموندرمانی جایگزین را بر تجمع پروتئین تاو در مغز بررسی کردند. این تحقیق که بخشی از آن توسط مؤسسه ملی پیری تأمین مالی شده بود، در مجله Science Advances منتشر شد.
یافتههای این مطالعه نشان داد زنانی که پس از 70 سالگی هورموندرمانی دریافت میکردند، سطح بالاتری از تجمع تاو و زوال شناختی را تجربه کردند. این نتایج از نظریه «زمانبندی» در هورموندرمانی حمایت میکند که بر اساس آن، هورموندرمانی برای تسکین علائم یائسگی بیخطر است، اما نباید در سنین بالا ادامه یابد.
چالشهای تحقیقاتی و مسیر پیش رو
باکلی اشاره میکند که پایگاه داده مورد استفاده در این مطالعه فاقد اطلاعات مهمی مانند سابقه باروری زنان، زمان شروع هورموندرمانی و مدت استفاده از آن بوده است. او در حال برنامهریزی برای انجام مطالعه جدیدی است که این دادههای حیاتی را جمعآوری کند.
باکلی میگوید: «ما با دادههای ثانویه زیادی کار میکنیم که از قبل وجود دارند، اما محدودیتهایی در استفاده از آنها داریم. هدف ما طراحی مطالعهای جدید است که بتواند تغییرات در دوران یائسگی را دقیقتر بررسی کند.»
چشمانداز آینده درمان آلزایمر
درک تأثیر تفاوتهای جنسیتی بر خطر ابتلا به آلزایمر میتواند به شناخت بهتر این بیماری و توسعه راههای جدید درمان و پیشگیری کمک کند. همانطور که بونکوف اشاره میکند: «هدف نهایی این است که با در نظر گرفتن تفاوتهای جنسیتی، درمانهای بهینهتری برای هر دو جنس توسعه دهیم.»
این تحقیقات نهتنها برای درک بیماری آلزایمر، بلکه برای شناخت بهتر سایر بیماریهای عصبی که تفاوتهای جنسیتی در آنها مشاهده میشود، مانند اماس، میگرن، پارکینسون و صرع، اهمیت دارد.
