چرا مرور خاطرات قدیمی روحمان را جوان میکند؟
مقدمه
همه ما گاهوبیگاه به گذشتهمان سفر میکنیم و خاطراتی را زنده میکنیم که سالهاست در ذهنمان دفن شدهاند. اما آیا تا به حال فکر کردهاید که این بازگشت به گذشته چه تأثیری بر روان و روحیه ما دارد؟ تحقیقات علمی نشان میدهد مرور خاطرات قدیمی نهتنها ما را به خود واقعیمان نزدیکتر میکند، بلکه میتواند اثرات شگفتانگیزی بر سلامت روان داشته باشد.
خاطرات خودزندگینامهای و یادآوری گذشته
اخیراً کتابی با عنوان «زنان در ایالت طلایی: شاعران کالیفرنیایی در ۶۰ سالگی و فراتر از آن» را بههمراه همکارم ویرایش کردم. ایده این پروژه هنگام صرف شام با همکارم به ذهنم رسید. وقتی ایدهها به این شکل طبیعی ظهور میکنند، معمولاً ارزش توجه ویژه را دارند. زمانی که فراخوان مشارکت را منتشر کردیم، از استقبال چشمگیر زنان شگفتزده شدیم. آنها میخواستند داستانهایی درباره عزیزان ازدسترفته، تجربیات نوجوانی و تأثیرات پیری بر زندگیشان به اشتراک بگذارند. آنها میخواستند به تمام تجربیاتی نگاه کنند که زندگیشان را شکل داده و آنها را به فرد امروزی تبدیل کرده است. این اشتیاق هم هیجانانگیز و هم الهامبخش بود و مرا به فکر بررسی هنر جمعآوری خاطرات خودزندگینامهای انداخت.
حافظه خودزندگینامهای به مخزن تجربیات زندگی ما یا بازگویی داستان زندگیمان اشاره دارد. این نوع حافظه هم شامل رویدادهای خاص و هم دانش کلیای است که درباره خود داریم. این حافظه به ما کمک میکند بدانیم چه کسی هستیم و چگونه در جهان حرکت میکنیم.
یادآوری خاطرات (Reminiscence) عمل بهخاطر آوردن تجربیات ماست که معمولاً برای ایجاد پیوند یا ارتباط با دیگران انجام میشود. این کار میتواند منجر به احساس نوستالژی شود و اغلب پادزهری عالی برای تنهایی و محرکی برای رفتارهای اجتماعی مثبت است. بدون داشتن خاطرات خودزندگینامهای، امکان یادآوری گذشته وجود ندارد. گاهی درمانگران از “درمان یادآوری خاطرات” برای بهبود رفاه سالمندان استفاده میکنند. نگاه به گذشته میتواند تنهایی و انزوا را کاهش دهد.
یادآوری خاطرات مثبت
بهخاطر آوردن خاطرات مثبت میتواند خلقوخو را بهبود بخشد. مطالعهای توسط اسپیر و همکاران (۲۰۲۰) نشان داد وقتی درباره رویدادهای مثبت گذشته فکر میکنیم، بیشتر احتمال دارد تجربیاتی را به یاد آوریم که با دیگران به اشتراک گذاشتهایم تا تجربیات تنهایی. این مطالعه همچنین نشان داد یادآوری رویدادهای اجتماعی سطح کورتیزول را کاهش میدهد، بهویژه پس از قرار گرفتن در معرض استرس.
یادآوری خاطرات شاد بهخودیخود ارزشمند است. این مطالعه نتیجه گرفت ارزشی که برای گذشته قائل میشویم نهتنها به مثبت یا منفی بودن رویدادها، بلکه به حضور دیگران در آن تجربیات بستگی دارد. خاطرات اجتماعی یادآور این هستند که همه ما به هم متصلیم و حس جامعهگرایی را تقویت میکنند.
یادآوری خاطرات در سالمندان
مطالعه جالبی توسط وبستر (۲۰۰۷) نشان داد سالمندان تمایل دارند درباره داستانهایی فکر کنند که دیگران در آن نقش داشتهاند، درحالیکه جوانترها بیشتر تجربیات تنهاییشان را مرور میکنند. علاوهبراین، سالمندان بیشتر احتمال دارد خاطرات کمتر شخصی را به یاد آورند که منجر به یادآوریهای واضحتر میشود.
یادآوری خاطرات و ارتباطات
بهاشتراک گذاشتن تجربیات با دیگران یا یادآوری اجتماعی، حس گرمی و ارتباط ایجاد میکند و میتواند روابط را تقویت کند.
در طول سالها متوجه شدم برخی مادران بیشتر تمایل دارند داستانهای گذشته را با فرزندانشان در میان بگذارند، درحالیکه برخی دیگر به دلایلی کمتر به یادآوری خاطرات میپردازند. من در خانوادهای بزرگ شدم که مادرم بهندرت درباره گذشتهاش صحبت میکرد و اگر هم چنین میکرد، فقط اشارهای کوتاه بود. متوجه شدم او تاریخنگار یا قصهگوی خوبی نبود و این مسئله همراه با حافظه ضعیفش باعث شد اطلاعات کمی درباره مادرم داشته باشم.
فرزندانم که حالا چهلساله هستند، گاهی درباره او سوال میپرسند و من پاسخی ندارم. جالب اینجاست که مطالعهای خواندم که نشان میداد مادرانی که با فرزندان خردسال خود بهصورت مفصل و ارزیابانه خاطرات را مرور میکنند، فرزندانی با خاطرات خودزندگینامهای دقیقتر و منسجمتر پرورش میدهند (فیواش، ۲۰۱۱). خانواده همسرم همیشه در حال تعریف داستان بودند و در نتیجه او قصهگوی فوقالعادهای است. این در تضاد با خانواده من است که در قصهگویی کمحرف بودند و شاید همین دلیل عدم مهارت من در قصهگویی باشد.
شروع یادآوری خاطرات مثبت
برخی از ما در گذشته زندگی میکنیم، برخی در حال و برخی در آینده. بدونشک بهترین کار یافتن تعادل بین این سه است. درعینحال، هیچکس با فکر کردن یا صحبت درباره رویدادهای شادیبخش مخالفتی ندارد. بیشتر ما عادت به این کار نداریم، اما شاید این همان کلید رفاه ما باشد. برک (۲۰۲۳) در مقاله خود با عنوان «قدرت یادآوری خاطرات» سه راهکار برای ارتباط با گذشته ارائه میدهد:
۱. لیستی از خاطرات مثبت تهیه کنید و یکی را برای یادآوری انتخاب کنید. اجازه دهید تصاویر و احساسات به سطح بیایند و آنها را بنویسید.
۲. یکی از شادترین لحظات زندگیتان را از دوران کودکی تاکنون انتخاب کنید. یا با کسی درباره آن صحبت کنید یا در دفتر خاطرات بنویسید.
۳. داستان مثبتی از زندگیتان تعریف کنید؛ اینکه چه چیزهایی خوب پیش رفته و چه احساسی داشتید. باز هم میتوانید این تجربه را با کسی در میان بگذارید یا یادداشت کنید.
فکر کردن به گذشته ما را در زمان حال مستقر میکند. بهطورکلی، خاطرات ما را به خود واقعیمان بازمیگردانند. خاطرات مثبت بهویژه گرمی و شادی را منتشر میکنند و این چه اشکالی میتواند داشته باشد؟
