چرا اطمینانخواهی مداوم میتواند رابطه عاطفی شما را تخریب کند؟
اختلال وسواس فکری-عملی رابطهای (ROCD) یکی از انواع اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) است که در آن فرد به صورت مداوم درگیر تردیدها و نگرانیهای وسواسی درباره رابطه عاطفی خود میشود. افراد مبتلا به ROCD معمولاً با افکار تکرارشونده و مزاحمی درباره “درستی” رابطه یا ویژگیهای شریک عاطفی خود دستوپنجه نرم میکنند. این تردیدها اغلب با اضطراب شدید، احساس شرم یا فوریت برای رفع ابهام همراه است.
چرخه معیوب وسواس در روابط
در اختلال OCD، رفتارهای وسواسی (اعم از آشکار یا پنهان) با هدف خنثیسازی افکار مزاحم و احساسات ناخوشایند انجام میشوند. اگرچه این رفتارها ممکن است تسکین موقتی ایجاد کنند، اما در واقع مانند سوختی هستند که چرخه وسواس را زنده نگه میدارند. آرامش کوتاهمدت ناشی از این رفتارها، این باور غلط را تقویت میکند که برای ادامه زندگی باید بلافاصله هرگونه اضطراب یا تردید را از بین برد. این چرخه معیوب، مبتلایان به ROCD را در حلقههای بیپایان ذهنی درباره رابطه خود گرفتار میکند و آنها را از حضور در لحظه و ارتباط عمیق محروم میسازد.
اطمینانخواهی به عنوان یک رفتار وسواسی
یکی از شایعترین رفتارهای وسواسی در ROCD، تمایل مداوم به اطمینانخواهی است. در این حالت، فرد به طور مکرر به دیگران (شریک عاطفی، دوستان، خانواده یا درمانگران) مراجعه میکند و از آنها میخواهد تا تردیدهایش را درباره رابطه برطرف کنند.
نمونههایی از این اطمینانخواهیها:
- از شریک عاطفی: “آیا واقعاً من را دوست داری؟”، “آیا با من خوشحال هستی؟”، “فکر میکنی ما برای هم مناسبیم؟”
- از دوستان و خانواده: “فکر میکنی شریکم گزینه مناسبی برای من است؟”، “به نظرت اشتباه میکنم که با او میمانم؟”
- از درمانگر: “شما که روابط زیادی دیدهاید، به نظرتان رابطه من سالم است؟”، “فکر میکنید باید بمانم یا رابطه را تمام کنم؟”
چرا پاسخهای دلسوزانه نتیجه معکوس دارند؟
در ظاهر، این سوالات ممکن است شبیه درخواستی برای ارتباط یا حل مسئله به نظر برسند. برای طرف مقابل، پاسخ اطمینانبخش دادن اغلب واکنشی طبیعی و حتی دلسوزانه احساس میشود. در مورد افراد بدون ROCD، بیان نظر شخصی میتواند حمایتکننده باشد. اما همانطور که دادن مشروب یا مواد به یک معتاد ممکن است ناراحتی او را موقتاً تسکین دهد اما بهبودی او را تضعیف کند، ارائه اطمینانخواهی به فرد مبتلا به ROCD نیز ممکن است اضطراب او را در کوتاهمدت کاهش دهد اما در بلندمدت مشکل را تشدید میکند.
اطمینانخواهی به عنوان رفتاری برای کاهش اضطراب عمل میکند که فرد را از تمرین مهارت ضروری تحمل ابهام بازمیدارد. با پاسخ مستقیم به سوال، کمککننده ناخواسته از OCD حمایت میکند نه از فرد، و این باور را تقویت میکند که برای احساس امنیت باید بلافاصله هر تردیدی برطرف شود.
این همان مفهوم “نیت خوب با نتیجه معکوس” است. انگیزه کمک کردن صادقانه است، اما شکل آن – پاسخ دادن به محتوای وسواس – به جای حمایت از فرد برای رهایی، چرخه معیوب را تقویت میکند.
حمایت از فرد، نه از ROCD
به عنوان شریک عاطفی، دوست یا درمانگر، هدف ما باید پاسخ دادن به درخواستهای اطمینانخواهی به شیوهای باشد که ناراحتی فرد را تصدیق کند بدون اینکه رفتار وسواسی را تغذیه کند. به عبارت دیگر، میخواهیم تجربه فرد را تأیید کنیم اما از پاسخ دادن مستقیم به درخواست اطمینانخواهی خودداری کنیم. این روش، پذیرش ناراحتی را مدل میکند، توانایی فرد برای تحمل تردید را تقویت میکند و حمایت عاطفی واقعی را ارائه میدهد.
یک پاسخ مفید ممکن است اینگونه باشد:
“میشنوم که این سوال درباره مناسب بودن رابطهات الان واقعاً آزارت میدهد. میبینم که این وضعیت برایت بسیار سخت است و درگیر هستی. فکر نمیکنم پاسخ دادن به این سوال واقعاً در بلندمدت به تو کمک کند، اما من اینجا کنار تو هستم. بگذار با تو بنشینم، شاید دستت را بگیرم یا در آغوشت بگیرم، تا در مواجهه با این لحظه احساس تنهایی نکنی.”
این پاسخ این پیام را منتقل میکند: تو را میبینم. به تو اهمیت میدهم. به توانایی تو برای تحمل این ابهام باور دارم.
چنین پاسخی میتواند به فرد کمک کند تا ارتباط بین وسواس فکری و رفتار وسواسی را قطع کند. این روش از مهارت پذیرش افکار و احساسات ناخواسته حمایت میکند به جای عمل کردن بر اساس میل به حذف ناراحتی. با گذشت زمان، پاسخدهی مداوم به این روش به فرد مبتلا به ROCD کمک میکند یاد بگیرد که ابهام و تردید قابل تحمل هستند، که اضطراب میتواند بدون اقدام وسواسی کاهش یابد، و که حمایت عاطفی لزوماً از طریق حل یا رفع محتوای ترسآور به دست نمیآید.
نقش حیاتی درمانگران
درمانگران به ویژه باید در این زمینه هوشیار باشند. مراجعان بدون ROCD اغلب میتوانند از بررسی سوالات رابطهای، در نظر گرفتن مزایا و معایب رابطه، و کاوش عمیق در تردیدها و تأملات خود در درمان بهره ببرند. اما در مورد ROCD، حتی درمانگران باتجربه نیز ممکن است ناخواسته با به کارگیری همین روشها، چرخههای اطمینانخواهی را تقویت کنند. تا زمانی که مراجعان تجربه کافی در قطع چرخههای وسواسی خود به دست نیاوردهاند، تمرکز درمان ROCD باید بر فرآیند باشد نه محتوا: اینکه مراجع چگونه به افکار خود پاسخ میدهد، نه بر درستی یا انصاف خود افکار.
