کاهش تاریخی ذخایر سدها و ضرورت صرفه جویی 20 درصدی برای دوری از بحران
تهران در حال ورود به ششمین سال متوالی خشکسالی است و بر اساس گزارش های رسمی، پاییز امسال به عنوان خشک ترین پاییز ثبت شده در یک قرن اخیر نام گرفته است. وضعیت بارش ها به حدی بحرانی است که در 55 روز ابتدایی سال ابی جاری، حتی یک قطره باران نیز در پایتخت ثبت نشده است. این کمبود شدید بارش، ذخایر اب سدهای اصلی تامین کننده اب تهران را به پایین ترین سطح خود در 60 سال گذشته رسانده و زنگ خطر را به صدا در اورده است.
مقابله با تهدید زیرزمینی: مسدودسازی 935 حلقه چاه غیرمجاز
در پی تشدید بحران اب، دولت مقابله با برداشت های غیرمجاز را به صورت جدی در دستور کار قرار داده است. امارهای اخیر نشان می دهد که تنها طی شش ماه گذشته، 935 حلقه چاه غیرمجاز در استان تهران مسدود شده اند.
- ابعاد چاه های مسدودی: مجموع عمق این چاه ها به حدود 41 هزار متر می رسد که معادل هشت برابر ارتفاع قله دماوند است. نکته تاسف بار انکه دماوند امسال برای نخستین بار در استانه زمستان، بدون پوشش برف کامل دیده می شود.
- حجم برداشت اب زیرزمینی: این چاه های غیرمجاز سالانه حدود 15 میلیون مترمکعب از اب های زیرزمینی تهران را به طور غیرقانونی برداشت می کردند؛ رقمی که بیشتر از حجم ذخیره فعلی سد کرج است و نشان دهنده عمق اسیب به سفره های ابی است.
قهرمان پنهان: صرفه جویی خانواده ها، راه نجات سدها
با وجود شرایط اضطراری، بررسی ها نشان می دهد که تلاش شهروندان در تابستان گذشته از خروج کامل برخی سدها از مدار جلوگیری کرده است. بر اساس برآوردها، اگر روند مصرف به صورت عادی ادامه می یافت، احتمال داشت برخی از سدهای اصلی تا پایان شهریور ماه از مدار خارج شوند.
- میزان صرفه جویی: کاهش مصرف 10 تا 12 درصدی توسط خانوارهای تهرانی، سناریوی بحرانی خروج سدها را به تعویق انداخت.
- ارزش ذخیره سازی: میزان صرفه جویی محقق شده، معادل 80 میلیون مترمکعب بوده که تقریبا هم اندازه حجم مخزن سد لتیان است. این ذخیره سازی توانست نقش حیاتی در مدیریت منابع اب محدود فعلی ایفا کند.
فاصله بزرگ تا الگوی مطلوب: مصرف سرانه 185 لیتر
با این حال، میانگین مصرف اب هر تهرانی در شبانه روز همچنان در سطح 185 لیتر قرار دارد. این میزان فاصله چشمگیری با الگوی مطلوب 130 لیتری دارد که باید هدف اصلی صرفه جویی باشد.
- مشترکان پرمصرف: تنها 34 درصد از مشترکان به الگوی 12 هزار لیتری ماهانه پایبند هستند. 66 درصد دیگر از این حد فراتر می روند.
- جریمه بدمصرف ها: بیش از 60 درصد مشترکان تا دو برابر الگوی مصرف، اب استفاده می کنند و 5 درصد نیز در گروه بدمصرف ها قرار دارند. سیاست های جدید ابفای تهران برای این گروه ها شامل اخطار، قطع یک روزه اشتراک و در صورت تکرار، تحمیل هزینه های سنگین تر است.
محدودیت منابع جدید و مدیریت فشار شبکه
در ماه های اخیر، خط دوم انتقال اب طالقان با افزایش ظرفیت حدود 5 هزار لیتر بر ثانیه، به شبکه اب تهران اضافه شد. با این حال، این میزان تنها پاسخگوی یک هشتم نیاز مصرف اب شرب شهر است و نمی تواند شکاف کمبود را پر کند. گزینه های پرهزینه ای مانند انتقال یا شیرین سازی اب دریای جنوب (با هزینه حداقل 7 یورو برای هر مترمکعب) نیز در شرایط کنونی برنامه ریزی نشده و قابل اتکا نیستند.
تعدیل فشار شبانه برای جلوگیری از جیره بندی
محسن اردکانی، مدیرعامل شرکت اب و فاضلاب استان تهران، اعلام کرد که سیاست فعلی مدیریت اب بر اجتناب از نوبت بندی (جیره بندی) و توزیع عادلانه منابع موجود متمرکز است. به همین دلیل، **تعدیل شبانه فشار شبکه** به صورت یک شب در میان اجرا می شود تا جریان پایدار اب حفظ شود. وی تاکید کرد که برای عبور کامل از وضعیت بحرانی، **صرفه جویی حداقل 20 درصدی** ضروری است. در ساختمان هایی که مخازن استاندارد (با ظرفیت 75 لیتر برای هر نفر) نصب کرده اند، افت فشار کمتر محسوس خواهد بود.
راهکارهای ساده و حیاتی برای شهروندان
موثرترین راهکار برای نجات تهران از مرز بحران، مدیریت مصرف در بخش خانگی است. شهروندان می توانند با رعایت نکات زیر، به پایداری منابع کمک کنند:
- تجهیزات کاهنده مصرف: نصب تجهیزات کاهنده مصرف روی شیرالات که می تواند تا 30 درصد مصرف اب را کاهش دهد (این تجهیزات با شرایط اقساطی از طریق سامانه 122 قابل تهیه هستند).
- استفاده کامل از ماشین ها: استفاده از ماشین های لباسشویی و ظرفشویی تنها در صورت پر شدن کامل ظرفیت انها.
- اصلاح رفتارهای روزمره: کوتاه کردن زمان استحمام و بستن شیر اب هنگام مسواک زدن یا اصلاح صورت.
تهران امروز در نقطه سرنوشت سازی قرار دارد. امید اصلی برای جلوگیری از تبدیل کم ابی به یک فاجعه، در گروی همکاری شهروندان در مدیریت مصرف و ادامه جدی مقابله با برداشت های غیرمجاز است. اگر تاریکی چاه های غیرقانونی با روشنایی فرهنگ مصرف صحیح همراه شود، پایتخت می تواند به سمت پایداری ابی حرکت کند.
