به گزارش واضح، سیاستهای حمایتی دولت در قالب طرح کالابرگ الکترونیک، اگرچه با نیت ترمیم قدرت خرید سفره مردم به اجرا درآمده، اما اکنون از سوی فعالان صنعت طیور به عنوان یک تیغ دو لبه توصیف میشود. گزارشهای میدانی و اظهارات مقامات صنفی نشان میدهد که تمرکز بیسابقه تقاضا بر خریدهای اعتباری و کالابرگی، بازار آزاد را دچار یک رکود عمیق کرده است؛ رکودی که قیمتها را به شکلی غیرطبیعی پایین نگه داشته و زنگ خطر فروپاشی تولید در ماههای آتی را به صدا درآورده است.
سقوط آزاد قیمت مرغ به زیر نرخ تمامشده
یکی از عجیبترین پدیدههای اقتصادی سال ۱۴۰۴ در بازار مرغ رقم خورده است. در حالی که محاسبات کارشناسی نشان میدهد قیمت تمامشده هر کیلوگرم مرغ گرم روی کاغذ دستکم ۲۷۰ هزار تومان است، اما در کف بازار، این محصول با قیمتی کمتر از ۲۰۰ هزار تومان به فروش میرسد.
فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور ایران، در تحلیل این وضعیت به «ایونا نیوز» میگوید که این ارزانفروشی نه از سر فراوانی تولید یا کاهش هزینهها، بلکه ناشی از «تغییر اجباری الگوی مصرف» است. مردم به دلیل تنگناهای مالی، خرید خود را به زمان واریز کالابرگ موکول کردهاند و این موضوع باعث شده در بازههای زمانی دیگر، تقاضا در بازار آزاد به شدت افت کند و مرغداران برای جلوگیری از ضرر بیشتر، محصول خود را زیر قیمت واقعی حراج کنند.
بحران نقدینگی؛ مرغداران در بنبست مالی
حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی که با هدف مبارزه با رانت انجام شد، اکنون تولیدکننده را با یک واقعیت تلخ روبهرو کرده است: نیاز به نقدینگی چند برابری. طلاکش معتقد است که سیستمهای حمایتی نظیر «سامانه بازارگاه» یا اعتبارات بانک کشاورزی نتوانستهاند حفره بزرگ نقدینگی در این صنعت را پر کنند. در نتیجه، بسیاری از تولیدکنندگان ناچارند نهادههای دامی را با قیمتهای گزاف و به صورت توافقی تهیه کنند. این در حالی است که وقتی محصول نهایی (مرغ و تخممرغ) وارد بازار میشود، به دلیل غلبه سیستم کالابرگ، امکان بازگشت سرمایه با سود منطقی وجود ندارد.
تخممرغ؛ تولید مازاد در کنار فشار مالی
وضعیت در بازار تخممرغ کمی متفاوت اما همچنان نگرانکننده است. در حال حاضر هر شانه تخممرغ ۳۰ عددی شناسنامهدار در فروشگاههای زنجیرهای حدود ۳۵۰ هزار تومان قیمتگذاری شده است. دبیرکل فدراسیون طیور ایران هشدار میدهد که اگرچه در تولید تخممرغ با مازاد مواجه هستیم و کمبودی حس نمیشود، اما این سطح قیمتی نمیتواند هزینههای سنگین مرغداران را پوشش دهد. تداوم این روند میتواند منجر به خروج واحدهای تولیدی از چرخه فعالیت شود.
جوجهریزی و دغدغه «مرغ شب عید»
نوسانات شدید در بازار جوجه یکروزه، آینه تمامنمای آشفتگی این صنعت است. قیمت جوجه که تا مرز ۴۰ هزار تومان پیشروی کرده بود، به دلیل نبود کشش در بازار و ناامیدی مرغداران از آینده، دوباره به زیر ۲۰ هزار تومان سقوط کرده است.
این نوسان معنادار یک پیام روشن برای مسئولان تنظیم بازار دارد: کاهش رغبت برای جوجهریزی یعنی کاهش عرضه مرغ در اسفندماه و ایام نوروز. اگر تدبیری برای حمایت از نقدینگی تولیدکنندگان اندیشیده نشود، ارزان بودن فعلی مرغ میتواند به یک جهش قیمتی جبرانناپذیر در پایان سال ختم شود.
کالبدشکافی جراحی ارزی؛ چرا اهداف محقق نشد؟
صنعت طیور از سالها پیش موافق واقعیسازی نرخ ارز بود، اما طلاکش معتقد است این جراحی اقتصادی بدون فراهم کردن پیشنیازها انجام شد. وی دو شرط اصلی برای موفقیت این طرح را اینگونه برمیشمارد:
حذف بازارهای موازی: قیمتگذاری باید تنها بر اساس نرخ واقعی بازار باشد، نه اینکه چندین نرخ و سامانه مخل یکدیگر شوند.
حمایت از کل زنجیره: دولت باید افزایش نیاز به نقدینگی را در تمام بخشها، از واردکننده نهاده تا صنایع بستهبندی و کشتارگاهها، پیشبینی و جبران میکرد.
متاسفانه اجرای این سیاست در مقطعی که تحریمها فشار مضاعفی وارد میکرد، باعث شد انگیزه برای بازگشت ارز حاصل از صادرات کاهش یابد و دولت نتواند به اهداف ارزی خود دست پیدا کند.
دورنمای بازار؛ دو ماه حیاتی در پیش است
فعالان صنعت طیور معتقدند قضاوت نهایی درباره سودمند بودن یا زیانبار بودن سیاستهای فعلی، نیازمند گذشت زمان است. با این حال، آنچه در کوتاه مدت لمس میشود، فشار خردکننده بر تولیدکننده برای تامین مرغ ارزان برای کالابرگهاست.
اگر دولت نتواند تعادلی میان «سفره مردم» و «صنعت تولید» ایجاد کند، بازار پروتئین کشور با یک ناپایداری عمیق مواجه خواهد شد. پایداری عرضه در بهار آینده، در گرو تصمیمات حمایتی است که باید همین امروز برای نقدینگی مرغداران اتخاذ شود.
نتیجهگیری:
طرح کالابرگ اگرچه در ظاهر قیمتها را کنترل کرده است، اما این آرامش ممکن است «آرامش پیش از طوفان» باشد. قیمتهای زیر نرخ تمامشده، انگیزه تولید را میکشد و نتیجه آن در ماههای آتی به شکل کمبود عرضه خود را نشان خواهد داد.
