ماهیگیری کفروب: بمب ساعتی اقلیمی در اعماق اقیانوس
آیا میدانید صید ماهی با روش کفروب، علاوه بر تخریب اکوسیستمهای دریایی، میتواند عاملی برای گرمایش زمین باشد؟ در این مقاله به بررسی این روش مخرب ماهیگیری و تأثیر آن بر اقلیم جهانی میپردازیم.
روش کفروب (Bottom trawling)، روشی بحثبرانگیز در صید ماهی است که از تورهای فلزی سنگین استفاده میکند. این تورها با سرعت بسیار زیاد بر روی بستر دریا کشیده میشوند و هر آنچه در مسیر خود قرار دارد، از جمله موجودات زنده و رسوبات کف دریا، را به دام میاندازند. تصاویری بیسابقه از این روش، برای اولین بار در مستند جدید دیوید آتنبرو، “اقیانوس” (Ocean)، با وضوح بالا به نمایش درآمده و چهرهای هولناک از این شیوهی صید را به عموم نشان داده است.
این روش، رُبعی از نیاز جهانی به غذاهای دریایی را تأمین میکند. با این حال، کشیدن تورهای سنگین و وزنهدار بهطور کورکورانه بر روی مناطق وسیعی از بستر دریا، اغلب برای صید یک یا دو گونهی تجاری باارزش انجام میشود. در این روند، تعداد بیشماری از موجودات دیگر به دام میافتند و زیستگاههای شکننده از بین میروند. صخرههای مرجانی چند صد ساله، باغهای صدف و بستر علفهای دریایی، همگی قربانی این شیوهی مخرب صید هستند. همانطور که آتنبرو در مستند خود با لحنی غمگین میگوید: “تصور روشی هدر دهندهتر از این برای صید ماهی، دشوار است.” بینندگان این مستند، انبوهی از کوسهها و سفرهماهیهای جوانی را میبینند که مرده بر روی عرشهی کشتی ماهیگیری رها شدهاند.
اما تخریب محیط زیست تنها نگرانی نیست. تحقیقات جدید نشان میدهند که کفروب میتواند با آزادسازی گازهای گلخانهای از رسوبات بستر دریا، به گرمایش زمین دامن بزند.
اقیانوسها بزرگترین منبع جذب کربن در جهان هستند و حدود 30 درصد از دیاکسید کربنی را که فعالیتهای انسانی به اتمسفر میفرستد، جذب میکنند. فیتوپلانکتونها (گیاهان و جلبکهای میکروسکوپی که در نزدیکی سطح اقیانوس شناور هستند)، در فرایند فتوسنتز، CO₂ را جذب میکنند و آن را به کربن آلی تبدیل میکنند که در بافتهای آنها ذخیره میشود. بسیاری از این فیتوپلانکتونها پس از مرگ به کف دریا فرو میروند؛ رسوبات بهمرور آنها و کربن موجود در بافتشان را دفن میکنند و در واقع آن را از چرخهی کربن خارج میکنند.
کفروب ابرهای عظیمی از این رسوبات غنی از کربن را به ستون آب برمیگرداند. در آنجا، مواد آلی در معرض اکسیژن و فعالیتهای میکروبی قرار میگیرند که بخشی از کربن را به اشکال شیمیایی دیگر تبدیل میکند. این اشکال جدید میتوانند اسیدی شدن اقیانوسها را تشدید کنند یا به شکل CO₂ به اتمسفر بازگردند.
اما اینکه چه مقدار از این کربن حفر شده در واقع توسط کفروب به اتمسفر رها میشود و با چه سرعتی، هنوز محل بحث و مناقشه است.
برخی از دانشمندان معتقدند که بخش قابل توجهی از کربن آزاد شده از طریق کفروب وارد اتمسفر میشود، به طوری که با میزان انتشار برخی از بزرگترین آلایندههای جهان برابری میکند. تریشا اتوود، بومشناس دانشگاه ایالتی یوتا، که در مطالعهای در سال 2021 و پیگیری آن در سال 2024 مشارکت داشته است، میگوید: “اگر تمام کربن آشفته وارد اتمسفر شود، با میزان انتشارات صنعت هوانوردی برابری میکند. تحقیقات اخیر ما نشان میدهد که 55 تا 60 درصد از کربن معلق در طول هفت تا نه سال به اتمسفر رها میشود، که حدود 340 تا 370 میلیون تن CO₂ در سال است.” این رقم بیشتر از کل انتشار سالانه کشورهایی مانند ایتالیا یا اسپانیا است.
اما متخصصان دیگر با این تخمینهای بالا مخالفند و توضیح میدهند که چرخهی کربن اقیانوس توسط فرآیندهای پیچیدهی بیوژئوشیمیایی کنترل میشود که بهطور طبیعی بخش اعظم کربنی را که در ستون آب معلق میشود، جذب، تبدیل یا ذخیره میکنند. وولکر بروچرت، دانشیار بیوژئوشیمی در دانشگاه استکهلم میگوید: “لازم به ذکر است که برخی از CO₂ آزاد شده از معدنی شدن مواد آلی (تجزیه میکروبی) به بی کربنات تبدیل میشود که در آب دریا حل میشود و با اتمسفر تبادل نمیشود.” او میگوید که این ورود بی کربنات به اسیدی شدن کمک میکند و برخی از توانایی اقیانوسها را برای جذب CO₂ اضافی کاهش میدهد، “اما دادههای مربوط به چنین انتشار گستردهی CO₂ از قفسههای اقیانوسی به اتمسفر نشان داده نشده است.”
با این حال، اجماع عمومی بر این است که کفروب مکرر، ماندگاری کربن در رسوبات بستر دریا را دشوارتر میکند. ویلیام آستین، دیرینهاقیانوسشناس دانشگاه سنت اندروز در اسکاتلند و رئیس برنامه دهه اقیانوس سازمان ملل متحد برای کربن آبی میگوید: “اندازهگیری دقیق میزان انتشار گازهای گلخانهای دشوار است، اما میدانیم که کربن بستر دریا در صورت عدم تعلیق مداوم توسط فعالیت کفروب، بیشتر حفظ میشود. شواهد فزایندهای از این موضوع وجود دارد.”
متان، گاز گلخانهای بسیار قویتر از CO₂، متغیری دیگر را اضافه میکند که در اختلال بستر دریا دشوار است. بیشتر متان اقیانوسی به شکل هیدراتهای متان (ترکیبات یخیشکل که در فشار بالا و دمای پایین تشکیل میشوند) ذخیره میشود که بهطور معمول در مناطق بستر دریا که برای کفروب بسیار عمیق هستند، پراکندهاند. اما در مناطقی با ذخایر کمعمق و ساحلی متان (مانند قفسهی سیبری)، کفروب میتواند خطرناک باشد، بهویژه با عقبنشینی یخ دریا که منجر به ایجاد مناطق جدید ماهیگیری در بالای نقاط داغ متان میشود.
این احتمال، توجه زیادی را به خود جلب کرده است، بهویژه با توجه به رویدادهای اقلیمی گذشته. حدود 56 میلیون سال پیش، در دورهای به نام حداکثر گرمایی پالئوسن-ائوسن (PETM)، دمای کره زمین در کمتر از 200000 سال تا هشت درجه سانتیگراد افزایش یافت. این اتفاق در مقیاس زمینشناسی بسیار کوتاه بود و یکی از نزدیکترین مشابههایی است که محققان برای درک تغییرات اقلیمی مدرن دارند. اگرچه علت دقیق این رویداد گرمایش هنوز نامشخص است، اما یک فرضیه این است که گرم شدن آب، هیدراتهای متان بستر دریا را بیثبات و ذوب کرده و باعث رهاسازی بیسابقهی متان به اتمسفر شده است. اینکه آیا گرمایش مدرن ناشی از فعالیت انسان میتواند فرآیندهای مشابهی را حتی در مقیاس بسیار کوچکتر آغاز کند، هنوز مشخص نیست.
آستین میگوید: “اگر قرار است کفروب را در منطقه قطب شمال که به سرعت در حال گرم شدن است، آغاز کنیم، شاید ابتدا باید توقف کنیم و کمی فکر کنیم.”