قاتل خاموش در کمین کارگران: بیماریهای ناشی از کار، سایهای بر سلامت
بیماریهای ناشی از کار، بهتدریج و خاموش، سلامت کارگران را تهدید میکنند و متاسفانه، سازوکارهای پیشگیری از این آسیبها هنوز آنچنان که باید، فراگیر نشدهاند.
بنا بر گزارش سازمان تأمین اجتماعی در سال ۱۳۸۸، بیش از ۴۰ درصد از معاینات شغلی انجام شده، مربوط به بیماریهای ناشی از شرایط نامناسب کار بوده است، نه حوادث ناگهانی. حتی طبق برآوردهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سالانه بین ۵ تا ۹ هزار نفر در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به دلیل بیماریهای مرتبط با محیط کار جان خود را از دست میدهند.
کارشناسان حوزه کار معتقدند، “متاسفانه فعلبهجای پیشگیری، صرفا جنبه حمایتی پس از وقوع بیماری را شاهد هستیم. در حالی که هیچ قانون یا برنامه ویژهای برای ارتقای سلامت جسمی و روانی کارگران وجود ندارد.” در واقع، وزارت بهداشت تنها نقش درمانی خود را ایفا میکند و فاقد نقش پیشگیرانه در این زمینه است.
آمار تکاندهنده بیماریهای شغلی
بیماریهای شغلی برخلاف حوادث ناگهانی، بهتدریج و تدریجی جان کارگران را میگیرند. بسیاری از افراد سالها بعد، متوجه میشوند که در معرض خطر بودهاند و شرایط نامناسب کار، بدنشان را فرسوده کرده است. از انواع سرطانها تا بیماریهای اسکلتی-عضلانی ناشی از حرکات تکراری، اختلالات روانی و حتی بیماریهای قلبی، مجموعهای از مشکلات تنها با پایش هوشمندانه قابل شناسایی هستند.
بهطور کلی، اختلالات روانی سهم بسزایی در بیماریهای سلامت روان دارند. طبق گزارشهای سازمان بینالمللی کار و سازمان جهانی بهداشت، استرس شغلی یکی از رایجترین مشکلات در بحث سلامت روان و استرس شغلی در محیط کار است.
آمار Gallup در سال ۲۰۲۲ نشان میدهد، ۴۴ درصد کارگران جهان در بیشتر روزهای کاری استرس بالایی را تجربه میکنند. در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، با توجه به وجود چالشهای اقتصادی، این آمار میتواند حتی بیشتر باشد و آمارهایی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد را نشان میدهد.
بر اساس آمارهای داخلی، در برخی گروهها مانند کادر درمان، استرس بالا به دلیل حجم کاری و ایمنی کار، به ۵۹ درصد میرسد که بخش مهم آن به مشکلات اقتصادی و شرایط کاری در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران برمیگردد.
حتی در شغل معلمی نیز – که تصور میشود مشکلات کمتری داشته باشد – نیز این آمار قابل توجه است. در سال ۱۳۹۲، مجله علوم رفتاری در گزارشی استرس شغلی معلمان را ۵۵ درصد اعلام کرد که با توجه به افزایش فشارهای اقتصادی و بحرانهای اجتماعی، احتمالاً افزایش پیدا کرده است.
مشکلات اسکلتی، سهم معلمان، پرستاران و کارگران صنایع
مطالعات داخلی و آمارهای جهانی نشان میدهد، مشکلات روحی و روانی تنها بخشی از بیماریهای شغلی هستند. انواع بیماریهای شغلی برحسب نوع هر شغل متفاوت است.
همچنین بیماریهای اسکلتی و عضلانی، تنفسی، پوستی، بینایی و شنوایی، قلبی، سرطان و انواع دیگر که طبق گزارشهای سازمان جهانی کار، سالانه حدود ۲.۳۴ میلیون نفر در جهان به علت بیماریها و حوادث شغلی جان خود را از دست میدهند. از این تعداد، ۲.۰۲ میلیون مرگ ناشی از بیماریهای شغلی و ۳۲۰ هزار مرگ ناشی از حوادث کاری هستند. همچنین حدود ۳۶۰ میلیون مورد ابتلا به بیماری و آسیبهای شغلی غیرمرگبار هم در سال به ثبت میرسد.
در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران هم با وجود نبودن آمارهای جامع، با اعداد قابل توجهی روبهرو هستیم. حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از پرسنل پرستاران، معلمان و کارگران صنایع، مشکلاتی مثل کمردرد و گردن درد دارند.
در مطالعهای که سال ۱۳۹۳ بر روی کارگران نساجی اصفهان انجام شد، بیش از ۶۱ درصد آنها با مشکلات اسکلتی و عضلانی روبهرو بودند.
در صنایع تولیدی همچون کارخانههای تولیدی، پتروشیمی و نفت نیز احتمال کاهش شنوایی وجود دارد. بر همین اساس، در سال ۱۳۹۱ بر روی کارگران یک پالایشگاه تحقیق صورت گرفت و مشخص شد بیش از ۳۰ درصد آنها به دلیل سر و صدای ناشی از محیط، با کاهش شنوایی مواجه شدهاند. در مورد بیماریهای پوستی و تنفسی نیز آمار چندانی در کشور نداریم؛ اما همین میزان اندک هم نشان میدهد که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کارگران صنایع شیمیایی به مشکلات پوستی دچار میشوند و ۴ تا ۱۱ درصد کارگران معادن درگیر بیماری تنفسی هستند که البته آمارهای واقعی بیشتر از آن چیزی است که منتشر میشود.
درمان جای پیشگیری را گرفته است
بسیاری از این آمارهای داخلی طی سالهای اخیر بهروزرسانی نشدهاند و همین موضوع، برنامهریزی دقیق و پیشگیری را دشوار میکند. حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد کارگران به ویژه پرستاران، معلمان و کارگران صنایع، با مشکلاتی مثل کمردرد و گردن درد مواجه هستند. برای همین، باید به آمار قابل توجه رو به رو میشویم. در مطالعهای که سال ۱۳۹۳ بر روی کارگران نساجی اصفهان انجام شد، بیش از ۶۱ درصد آنها با مشکلات اسکلتی و عضلانی روبرو بودند.
“فرشاد اسماعیلی”، پژوهشگر حقوق کار، با تأکید بر بحران “فقر آماری” در حوزه روابط کار توضیح میدهد: “متاسفانه ما در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران با پدیده فقر آماری در حوزه کار مواجهیم. این مسئله در برخی مقاطع بهصورت عمدی دنبال شده و نوعی اجماع نانوشته در دولتهای مختلف وجود داشته تا آمار واقعی منتشر نشود. علت آن روشن است؛ اگر آمار شفاف در دسترس باشد، امکان تحلیل درست فراهم میشود و این میتواند در حوزههای مانند تعیین دستمزد اثر جدی بگذارد؛ موضوعی که ممکن است با منافع کارفرمایان بزرگ دولتی و خصوصی در تضاد باشد.”
یکی از بخشهایی که این فقر آماری به خوبی دیده میشود، حوزه بیماریهای ناشی از کار است. برخلاف حوادث ناشی از کار که تا حدی آمارهای آن ثبت میشوند، در مورد بیماریها دادههای کافی در دسترس نیست. طبق ماده ۹۵ قانون تأمین اجتماعی، کارفرما موظف است پیش از استخدام، کارگر را به طب کار معرفی کند تا وضعیت سلامت او بررسی شود. اما بسیاری از کارفرمایان از این تکلیف استنکاف میکنند؛ یا به دلایل هزینهها و یا به دلیل ابهامات قانونی در این که مشخص نیست هزینه آن بر عهده کارگر است یا کارفرما.
این موارد به اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر کارگری پس از استخدام دچار بیماری شود، اثبات ارتباط بیماری با کار بدون آن سوابق سخت خواهد بود. طبق گفتههای این پژوهشگر کار، دو عامل مانع از ثبت بیماری ناشی از کار میشود: بسیاری از کارگران به دلیل قراردادهای موقت و نبود امنیت شغلی، از مراجعه به کمیسیونها و ثبت بیماری خودداری میکنند که دلیل آن ترس از دست دادن شغل است و مورد دیگر، در اغلب موارد تشخیص و نحوه رسیدگی روشن نیست و این سردرگمی باعث میشود بسیاری از بیمهشدگان برای بیماری خود حتی اقدام نکنند.
با این حال، “ساختار فعلی بهجای پیشگیری، صرفاً جنبه حمایتی پس از وقوع بیماری دارد.” در حالی که هیچ قانون یا برنامه ویژهای برای ارتقای سلامت جسمی و روانی کارگران وجود ندارد. فقدان آمار و نبود سیاستهای پیشگیرانه، تا حدودی به این دلیل است که وزارت بهداشت نقشی در پیشگیری ندارد. فقدان آمار و نبود سیاستهای پیشگیرانه، تا حدودی به این دلیل است که وزارت بهداشت به خوبی میتواند از بیماری را به خوبی ایفا کند. هرچند که در این زمینه محدودیتهایی بیشماری از جمله کمبود بودجه و نبود هماهنگی بین نهادها و جود دارد.
گزاش: نسترن فرخه
راهکارهای فوری برای نجات کارگران از “قاتل خاموش”
با وجود این چالشها، میتوان با استفاده از زیرساختهای موجود و برنامهریزی دقیق، گامهای موثری در جهت پیشگیری از بیماریهای شغلی برداشت. وزارت بهداشت میتواند با استفاده از ظرفیت دانشکدههای علوم پزشکی، اطلاعات دقیقتری از مناطق مختلف جمعآوری کند و همین موضوع در بررسی و ایجاد سیاستهای پیشگیرانه تاثیر گذار خواهد بود، همچنین نقش درمان گری خود را به درستی ایفا کند. در این شرایط دیگر وزارت بهداشت تنها نقش درمانی خود را ایفا نمیکند.
برخی دیگر از راهکارها به شرح زیر هستند :
- تدوین برنامههای ملی پایش سلامت: دولت باید با تدوین برنامههای ملی و با استفاده از ظرفیتهای موجود، پایش دقیق و مستمری از سلامت کارگران انجام دهد.
- بهبود شرایط کار: دولت با ایجاد و اجرای قوانین کارآمد در زمینه ایمنی و بهداشت محیط کار، میتواند از بروز بسیاری از بیماریها پیشگیری کند.
- آموزش و آگاهیرسانی: با ارائه آموزشهای لازم به کارفرمایان و کارگران، میتوان آگاهی آنها را نسبت به خطرات محیط کار و راههای پیشگیری از آن افزایش داد.
- حمایت از حقوق کارگران: با حمایت از حقوق کارگران و ایجاد امنیت شغلی، میتوان آنها را تشویق کرد تا در صورت بروز هرگونه مشکل، به مراکز درمانی مراجعه کنند و از خدمات حمایتی بهرهمند شوند.
متخصص سئو: تقی مولوی
منبع :
ایلنا
