رنگهای شگفتانگیز غروب خورشید در مریخ: تصویری که ناسا ثبت کرد
در تاریخ ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۴ (۱۹ می ۲۰۰۵)، مریخنورد «اسپیریت» (Spirit) متعلق به ناسا، تصویری تماشایی از غروب خورشید در فراسوی دهانه گِیل (Gusev) در مریخ ثبت کرد. این نمای پانوراما که در چهارصد و هشتاد و نهمین روز مریخی مریخنورد – که «سُل» (sol) نیز نامیده میشود – گرفته شده، هم از نظر بصری خیرهکننده است و هم دریچهای ارزشمند به سوی درک علمی از گرگ و میش مریخی میگشاید.
نگاهی دقیقتر به پانورامای غروب مریخ
این تصویر با استفاده از دوربین پانورامیک (Pancam) مریخنورد اسپیریت و ترکیبی از فیلترهای رنگی در طول موجهای ۷۵۰، ۵۳۰ و ۴۳۰ نانومتر ایجاد شده است. این فیلترها امکان تولید یک موزاییک رنگی کاذب را فراهم کردند که شباهت زیادی به آنچه چشمان انسان در صورت حضور در مریخ میدید، دارد، اگرچه رنگها کمی اغراقآمیز به نظر میرسند. نکته قابل توجه، درخشش آبیرنگ در نزدیکی خورشید در آسمان، بازتابی از چیزی است که برای یک فرد ایستاده روی مریخ قابل مشاهده خواهد بود.
با این حال، بخشهای دورتر آسمان، قرمزی عمیقتری را نشان میدهند، که ناشی از قابلیتهای تصویربرداری فروسرخ دوربین پانورامیک است. از آنجا که مریخ در فاصلهای دورتر از زمین به دور خورشید میچرخد، خورشید تقریباً دو سوم اندازهای که از سیاره ما دیده میشود، به نظر میرسد. در پیش زمینه تصویر، برونزدگی سنگی به نام «جیبشیت» (Jibsheet) قرار دارد، که اسپیریت چندین هفته در حال بررسی آن بود.
کف دهانه گیل تا دوردست امتداد دارد و خورشید در پشت دیواره دهانه، در فاصله تقریباً ۸۰ کیلومتری غروب میکند.
چرا غروبهای مریخ با غروبهای زمین متفاوت است؟
غروبهای مریخ به دلایل مختلفی با غروبهای زمین متفاوت است. در مریخ، گرگ و میش بسیار طولانیتر از زمین است، گاهی اوقات تا دو ساعت قبل از طلوع خورشید یا بعد از غروب خورشید. این گرگ و میش طولانی ناشی از پراکندگی نور خورشید به سمت شب سیاره توسط گرد و غبار فراوان در ارتفاعات بالا معلق در جو رقیق مریخ است.
این پدیده تا حدودی قابل مقایسه با طلوع و غروبهای رنگارنگ و زندهای است که گهگاه در زمین دیده میشوند و زمانی رخ میدهند که ذرات ریز گرد و غبار آتشفشانی نور خورشید را در ارتفاعات بالا در جو پراکنده میکنند. با این حال، در سیاره سرخ، حضور مداوم گرد و غبار باعث ایجاد درخشش گرگ و میش طولانیمدت میشود.
چرا دانشمندان مجذوب گرگ و میش طولانی مریخ شدهاند؟
تیم مریخنورد گاه به گاه به مریخنورد دستور میدهد تا صحنههای غروب و گرگ و میش را ثبت کند تا بررسی کند که ذرات گرد و غبار تا چه ارتفاعی در جو مریخ امتداد دارند. این مشاهدات همچنین به دانشمندان کمک میکند تا ابرهای گرد و غبار یا یخ را که میتوانند بر الگوهای آب و هوایی در مریخ تأثیر بگذارند، شناسایی کنند.
محققان با تجزیه و تحلیل رنگ و روشنایی درخشش گرگ و میش، دادههای ارزشمندی در مورد خواص جو مریخ، از جمله اندازه و توزیع ذرات گرد و غبار به دست میآورند. چنین اطلاعاتی برای درک پویایی جو و برنامهریزی ماموریتهای آینده بسیار مهم است.
به مریخنورد اسپیریت دستور داده شده بود که پس از ارسال دادههای روزانه به مدارگرد مارس ادیسی (Mars Odyssey)، مدت کوتاهی بیدار بماند تا این تصویر منحصربهفرد درست در لحظهای که خورشید در زیر افق دهانه فرو میرود، گرفته شود. این موزاییک به مجموعه صحنههای عالی مریخی که توسط اسپیریت گرفته شده، اضافه میشود.