چرا آمریکا نمیتواند از توافق با ایران فرار کند؟ نگاهی به دلایل تأخیر مذاکرات و موضع قاطع ایران
در سالهای اخیر، موضوع توافق هستهای ایران یا برجام یکی از مسائل مهم و بحثبرانگیز در عرصه بینالمللی شده است. پس از خروج یکجانبه ایالات متحده از این توافق در سال ۲۰۱۸ و احیای تحریمها علیه ایران، روابط بین دو کشور به شدت متزلزل شده و مذاکرات برای احیای این توافق به موانع متعددی برخورد کرده است. اما حالا این سوال مطرح است: چرا آمریکا نمیتواند به راحتی از توافق با ایران فرار کند؟
یکی از دلایلی که آمریکا نمیتواند از این توافق عدول کند، تبعات بینالمللی آن است. برجام، که در سال ۲۰۱۵ و با مشارکت شش کشور (آلمان و پنج کشور دائمی شورای امنیت سازمان ملل) به امضا رسید، زمینهای برای کاهش تنشها و ایجاد دیالوگ میان ایران و کشورهای غربی فراهم کرد. خروج یکجانبه ایالات متحده به شدت انتقادات بینالمللی را برانگیخت و بسیاری از کشورها، بهخصوص کشورهای اتحادیه اروپا، همچنان بر اهمیت حفظ این توافق تأکید دارند. آنها بر این باورند که دیپلماسی برای حل مسائل هستهای ایران باید ادامه یابد و خروج آمریکا تنها به افزایش تنشها و بیثباتی در منطقه منجر خواهد شد.
دلیل دیگر این است که اقتصاد ایران بهطور قابل توجهی تحت تأثیر تحریمها قرار گرفته است. با این وجود، ایران در سالهای اخیر بهطور قابل توجهی توانسته از وابستگی به درآمدهای نفتی خود بکاهد و بر روی تنوع اقتصادی تمرکز کند. تحریمهای جدید و فشار اقتصادی توانسته است عزم و اراده ایران را برای ادامه مذاکره و دستیابی به توافق جدید تقویت کند. مقامات ایرانی تأکید میکنند که این کشور مصمم است که ضمن آمادگی برای مذاکره با قدرتهای جهانی، تحت هیچ شرایطی به حقوق ملی و هستهای خود چشم بپوشد.
از سوی دیگر، تغییرات سیاسی در ایالات متحده نیز بر روی روند مذاکرات تأثیرگذار بوده است. ریاست جمهوری جو بایدن به معنای تغییر رویکرد و سیاستهای این کشور در مورد ایران است. با این حال، هنوز هم مخالفان توافق در کنگره آمریکا و در میان سیاستمداران این کشور حضور دارند. ادامه دیپلماسی در فضایی که مخالفان برجام در حال گسترش نفوذ خود هستند، چالشهای جدی را برای دولت بایدن به وجود آورده است.
نیاز به تأمین امنیت منطقه نیز یکی دیگر از دلایل مهمی است که آمریکا نمیتواند از توافق با ایران فرار کند. کاهش تنشها و ایجاد شرایط آرامتر در خاورمیانه به نفع امنیت ملی ایالات متحده و شرکای آن در منطقه است. ظهور گروههای تروریستی و تنشهای نظامی در حوضه خلیج فارس، آمریکا را به این نتیجه رسانده است که برقراری یک توافق پایدار با ایران میتواند به کاهش تهدیدات امنیتی در این منطقه کمک کند.
در کنار اینها، موضع قاطع ایران در قبال مذاکرات نیز بر روند BA مذاکرات تأثیرگذار بوده است. جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده است که هرگونه توافق باید بهطور کامل به حقوق هستهای این کشور احترام بگذارد. ایران همچنین بر لزوم لغو تحریمها بهعنوان یک پیششرط برای مذاکره تأکید دارد. این مواضع قاطع نشان میدهد که ایران با جدیت به دنبال دستیابی به حقوق خود در عرصه بینالمللی است و از این رو نمیتواند بهراحتی در برابر فشارهای بینالمللی تسلیم شود.
با تمام این تفاسیر، عدم دستیابی به توافق در شرایط کنونی قطعاً برای همه طرفهای درگیر هزینههای سنگینی به دنبال خواهد داشت. از یک سو، ایران ممکن است به برنامه هستهای خود سرعت بیشتری بخشد که این امر میتواند به نگرانیهای امنیتی در سطح بینالمللی دامن بزند. از سوی دیگر، ایالات متحده به عنوان یک قدرت جهانی با افزایش تنشها و از دست دادن اعتبار بینالمللی خود مواجه خواهد شد.
بنابراین، این واقعیت که آمریکا نمیتواند از توافق با ایران فرار کند، بهطور عمده ناشی از تبعات بینالمللی، اراده قوی ایران، تغییرات سیاسی در آمریکا و نیاز به تأمین امنیت در منطقه است. به نظر میرسد که حل و فصل این مسائل تنها از طریق مذاکرات جدی و دیپلماتیک ممکن خواهد بود، بهخصوص در شرایطی که هر دو طرف به دنبال نتایج مشخص و پایدار هستند.