شبی که آسمان آتش گرفت: تماشای همزمان دو نواختر با چشم غیرمسلح، پدیدهای تکرارنشدنی!
آیا میدانستید که همین حالا میتوانید شاهد یک رویداد فوقالعاده نادر در آسمان نیمکره جنوبی باشید؟ دو نواختر، یا همان انفجارهای ستارهای، با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند! این پدیده شگفتانگیز تنها یک بار دیگر در گذشته، در سال ۱۹۳۶ میلادی (حدود ۱۰۸ سال پیش)، ثبت شده است. معمولاً نواخترها، که در اثر جذب ماده از یک ستاره همدم توسط یک کوتوله سفید و انفجار ناشی از آن رخ میدهند، آنقدر کمنور هستند که بدون تلسکوپ قابل دیدن نیستند. اما در یک بازه زمانی کوتاه، ستارهشناسان آماتور و علاقهمندان به آسمان شب در نیمکره جنوبی فرصت دارند تا این رویداد نادر را به تماشا بنشینند. این دو نواختر، با نامهای V462 Lupi و V572 Velorum، آسمان را روشن کردهاند و فرصتی زودگذر برای دیدن همزمان فوران دو ستاره را فراهم آوردهاند. این اتفاق پس از کشف یک جرم بینستارهای جدید که به سمت خورشید در حرکت بود و هیجانی مشابه در جامعه نجومی ایجاد کرد، رخ میدهد. گزارش این خبر پیشتر توسط وبسایت EarthSky منتشر شده بود. هر دوی این پدیدهها به ما یادآوری میکنند که جهان هستی چقدر پویا و اغلب غیرمنتظره است.
نواختر چیست؟
واژه “نواختر” از کلمه لاتین “نوا” به معنای “جدید” گرفته شده است، اما نواخترها در واقع ستارههای جدید نیستند. آنها زمانی به وجود میآیند که یک کوتوله سفید – بقایای یک ستاره که سوخت هستهای خود را تمام کرده است – مادهای را از یک ستاره همدم جذب میکند. این ماده، که عمدتاً هیدروژن است، روی سطح کوتوله سفید جمع میشود. وقتی مقدار آن به آستانه معینی میرسد، همجوشی آغاز شده و مقدار عظیمی انرژی آزاد میکند. این فرآیند منجر به انفجاری ناگهانی از نور میشود و باعث میشود ستاره به طور چشمگیری درخشان شود و گاهی اوقات با چشم غیرمسلح قابل مشاهده باشد. این انفجار موقتی است و ممکن است چندین هفته طول بکشد تا ستاره کمنور شده و به پسزمینه بازگردد.
ندرت مشاهده همزمان دو نواختر با چشم غیرمسلح
مشاهده همزمان دو نواختر با چشم غیرمسلح یک اتفاق فوقالعاده نادر است. V462 Lupi اولین بار در اواسط ژوئن ۲۰۲۴ (خرداد ۱۴۰۳) مشاهده شد و در ۲۱ ژوئن (۳۱ خرداد) به درخشانترین نقطه خود رسید. این نواختر از آن زمان شروع به محو شدن کرده است، اما همچنان در شرایط مناسب قابل مشاهده است. V572 Velorum بعداً ظاهر شد و در ۲۷ ژوئن (۶ تیر) با قدر ۴.۸ به اوج رسید و قبل از اینکه کمی کمنور شود، به ۵.۸ رسید. اگرچه هیچکدام از این دو نواختر به طور استثنایی درخشان نیستند، اما رویت آنها بدون تلسکوپ همچنان یک منظره نادر است. اکثر نواخترها بسیار دورتر از آن هستند که بدون تجهیزات تخصصی دیده شوند. آخرین باری که چنین رویدادی ثبت شد، در سال ۱۹۳۶ میلادی (حدود ۱۰۸ سال پیش) بود، اما به دلیل مدت کوتاه آن مورد توجه قرار نگرفت. این ندرت این رویداد تأکید میکند که دیدن دو نواختر در آسمان به طور همزمان چقدر قابل توجه است.
چرا این رویداد تاریخی است؟
مشاهده همزمان دو نواختر پدیدهای نیست که اغلب اتفاق بیفتد. استفان او’میره، ستارهشناس مشهور، این اتفاق را “یک رویداد فوقالعاده نادر، اگر نگوییم تاریخی” توصیف کرده است. در سال ۱۹۳۶ میلادی (حدود ۱۰۸ سال پیش)، دو نواختر تقریباً به طور همزمان قابل مشاهده بودند، اما همپوشانی آنها به گونهای نبود که توسط اکثر ناظران قابل تشخیص باشد. اهمیت رویداد کنونی با این واقعیت بیشتر میشود که چنین پدیدههایی معمولاً کوتاه مدت بوده و به سختی قابل رصد هستند. پنجره کوتاهی که در آن هر دو نواختر قابل مشاهده هستند، فرصتی باورنکردنی برای ستارهشناسان و علاقهمندان به آسمان شب است. این رویداد نادر همچنین یادآوری میکند که آسمان چقدر سریع میتواند تغییر کند و چقدر زمان کمی برای مشاهده برخی از رویدادهای کیهانی در اختیار داریم.
رصد آسمان نیمکره جنوبی
هر دو نواختر V462 Lupi و V572 Velorum در عمق آسمان جنوبی قرار دارند، به این معنی که از بیشتر مناطق نیمکره شمالی قابل مشاهده نیستند. با این حال، برای کسانی که در نیمکره جنوبی قرار دارند، این یک فرصت عالی برای دیدن این نواخترها است. این ستارگان در حال حاضر در ارتفاع بالایی در آسمان جنوبی، در نزدیکی صورت فلکی صلیب جنوبی قرار دارند، اما فقط از عرضهای جغرافیایی جنوب حدود ۴۰ درجه قابل مشاهده هستند. حتی از این مکانها نیز، نواخترها برای مشاهده بهینه به آسمانی تاریک و صاف نیاز دارند. اگر به اندازه کافی خوش شانس هستید که در یک مکان ایده آل قرار دارید، می توانید این دو ستاره را با چشم غیرمسلح مشاهده کنید – البته به بینایی قوی و عدم آلودگی نوری نیاز دارید.