به گزارش واضح؛ صنعت انیمیشن ایران که در سالهای اخیر با گامهایی بلند به سمت تثبیت جایگاه خود در سینمای بدنه حرکت کرده، این روزها با یکی از تلخترین اکرانهای خود روبروست. «ژولیت و شاه»، اثری که قرار بود ویترینی از هنر و تکنیک هنرمندان مستقل ایرانی باشد، در طوفانی از حوادث اجتماعی و بیبرنامگیهای مدیریتی، فرصت دیده شدن را از دست داد. اشکان رهگذر، کارگردان این اثر، در گفتوگویی صریح، از دلایل «سوختن» این فیلم و ترجیح انسانیت بر فروش سخن گفته است.
اکرانی در اوج التهاب؛ معجزه یک میلیاردی
انیمیشن «ژولیت و شاه» که نخستین بار در جشنواره فجر چهل و سوم تحسین شد، از ۱۷ دیماه ۱۴۰۴ به روی پرده رفت. اما این زمانبندی، با یکی از ملتهبترین دورانهای اجتماعی (ناآرامیهای دیماه) همزمان شد. رهگذر معتقد است در شرایطی که جامعه در وضعیت اضطرار قرار دارد و اینترنت قطع است، صحبت از اکران یک انیمیشن موزیکال و کمدی، بیهوده به نظر میرسد.
وی با اشاره به فروش نزدیک به یک میلیارد تومانی فیلم، این رقم را در غیاب کامل تبلیغات و در میانه بحران، شبیه به یک «معجزه» توصیف کرد. از نگاه او، فیلم در زمانی اکران شد که عملاً هیچ شانسی برای جذب مخاطب نداشت و پتانسیلهای بالای آن قربانی شرایط زمانی شد.
وقتی انسانیت فراتر از گیشه میایستد
یکی از تاثیرگذارترین بخشهای سخنان رهگذر، موضع او در قبال تبلیغات شخصی فیلمش بود. او اعلام کرد که حتی در صفحات شخصی خود نیز از تبلیغ فیلم خودداری کرده است. او با لحنی دردمندانه گفت:
«شش سال زحمت صدها هنرمند جوان برای این پروژه، فدای یک تار موی جوانانی که جانشان را در این ایام از دست دادند. در شرایطی که مردم عزادارند، ما هم سوگواریم و نمیتوانیم مردم را به تماشای فیلم کمدی دعوت کنیم.»
این اظهارات نشاندهنده شکاف عمیقی است که میان فضای رسمی اکران و واقعیتهای جاری در بدنه هنری و اجتماعی کشور ایجاد شده است.
مثلث ناکامی: بیعدالتی رسانهای، نبود تبلیغات و تصمیمات سرمایهگذار
رهگذر به صراحت از ساختار حاکم بر اکران فیلمش انتقاد کرد. او معتقد است «ژولیت و شاه» از چندین جهت مورد بیمهری قرار گرفت:
بایکوت رسانهای: کارگردان مدعی است که به آنها رسماً اعلام شده هیچ حمایتی از سوی رسانه ملی (صدا و سیما) دریافت نخواهند کرد، در حالی که برخی آثار دیگر از حمایتهای همهجانبه برخوردارند.
خلاء تبلیغاتی: با وجود اختصاص ۲۰۰ سالن سینما، هیچ کمپین تبلیغاتی برای معرفی فیلم شکل نگرفت. به گفته رهگذر، مخاطب اصلاً از وجود چنین فیلمی مطلع نشد.
مدیریت سرمایهگذار: او تاکید کرد که بخش عمده مالکیت متعلق به سرمایهگذار است و تصمیمات مربوط به زمان اکران، علیرغم توصیههای او، توسط آنها اتخاذ شده است.
گل به خودی در عرصه بینالمللی؛ از دست رفتن رویای «انسی»
«ژولیت و شاه» پتانسیل تبدیل شدن به دومین انیمیشن تاریخ ایران (بعد از آخرین داستان) را داشت که به بخش رسمی جشنواره معتبر «انسی» راه یابد. با این حال، اختلافات حقوقی با مدیریت قبلی سرمایهگذار باعث شد این فرصت طلایی در آخرین لحظات لغو شود؛ اتفاقی که رهگذر آن را یک «گل به خودی بزرگ» توصیف کرد. با این حال، فیلم در سایر حضورهای بینالمللی خود موفق به کسب ۶ جایزه جهانی شده است که نشان از کیفیت بالای تکنیکی و محتوایی آن دارد.
پتانسیلهایی که دیده نشد؛ بازسازی استایل دیزنی در ایران
کارگردان تاکید کرد که «ژولیت و شاه» برخلاف انیمیشنهای اخیر، یک اثر صرفاً «مخاطبپسند» یا «بلاکباستر» نیست. این فیلم با:
بهرهگیری از ۸ قطعه ترانه موزیکال.
حضور خوانندگان و صداپیشگان مطرح.
استایل بصری یادآور آثار کلاسیک دیزنی.
درونمایه کمدی و تاریخی.
میتوانست پیوند عمیقی میان نسل قدیم و جدید ایجاد کند، اما تمامی این مؤلفهها در نبود بستر مناسب اجتماعی و تبلیغاتی هدر رفت.
آینده انیمیشن ایران؛ مهاجرت نخبگان و سایه هوش مصنوعی
رهگذر در پایان صحبتهایش به وضعیت کلی این صنعت در ایران اشاره کرد. او معتقد است آنچه امروز در سینمای انیمیشن ایران میبینیم، تنها ۳۰ درصد از توان واقعی این حوزه است. او عامل اصلی این شکاف را مهاجرت گسترده نیروهای نخبه و محدود شدن بخش مستقل انیمیشن دانست.
درباره ورود هوش مصنوعی نیز، او نگاهی واقعبینانه دارد؛ رهگذر معتقد است هوش مصنوعی تولید را سریعتر و ارزانتر میکند، اما در نهایت این «انسان» است که به عنوان قصه گو، سکاندار این صنعت باقی خواهد ماند.
