سد موتوی چین: آیا این پروژه ۱۶۵ میلیارد دلاری میتواند توازن قدرت در آسیا را تغییر دهد؟
چین، در اعماق فلات تبت، ساخت آنچه که میتواند قدرتمندترین نیروگاه برقآبی جهان باشد را آغاز کرده است. این اقدام، که نگرانیهایی را در سراسر جنوب آسیا برانگیخته است، پروژه موتئو نام دارد. پروژه موتئو که به طور رسمی در آگوست تایید شد، انتظار میرود تا 60 گیگاوات برق تولید کند که تقریبا سه برابر خروجی سد «سه دره» است. اما ابعاد این پروژه عظیم چه تاثیری بر منطقه خواهد گذاشت؟
براساس گزارشهای منتشر شده توسط رسانههای دولتی چین و بیبیسی، و ارزیابیهای گروههای دیدهبان مانند کمپین بینالمللی برای تبت (ICT)، مقیاس این سد بسیار بزرگ است. با هزینهای تخمینی بالغ بر 165 میلیارد دلار، خروجی آن با کل ظرفیت هستهای نصب شده فرانسه برابری میکند. اما فراتر از این اعداد و ارقام، این پروژه سوالات عمیقی را در مورد مسائل زیستمحیطی، انسانی و ژئوپلیتیکی مطرح میکند.
ابعاد جاهطلبیهای چین در زمینه انرژی برقآبی
چین در حال حاضر بر ظرفیت جهانی انرژیهای تجدیدپذیر تسلط دارد. این کشور سالانه بیش از مجموع کل کشورهای جهان، انرژی خورشیدی نصب میکند، در حالی که همچنان بزرگترین سازنده نیروگاههای زغالسنگ نیز به شمار میرود. انرژی برقآبی مدتهاست که به عنوان برگ برنده این کشور دیده میشود: پایدار، قابل کنترل و عاری از کربن در نقطه تولید.
سد موتئو بر روی رودخانه یارلونگ تسنگپو (Yarlung Tsangpo River) واقع شده است که از میان تبت عبور میکند و پیش از ورود به هند به نام براهماپوترا (Brahmaputra) و سپس به بنگلادش، به مسیر خود ادامه میدهد. پکن با مهار این بخش بالایی رودخانه، خود را به عنوان دروازهبان یکی از حیاتیترین منابع آبی آسیا قرار میدهد.
مطالعات سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان میدهد که بیش از ۱.۸ میلیارد نفر برای تامین آب آشامیدنی، کشاورزی و معیشت خود به رودخانه براهماپوترا و شاخههای آن وابسته هستند. این وابستگی، سد جدید را به چیزی فراتر از یک پروژه زیرساختی داخلی تبدیل میکند.
جابجایی جمعیت و اکوسیستمهای شکننده
سدهای بزرگ در تبت پیش از این نیز تاثیرات عمیقی برجای گذاشتهاند. تخمینهای ICT نشان میدهد که در دهههای اخیر، حدود 120,000 نفر به دلیل توسعه پروژههای برقآبی جابجا شدهاند، و این احتمال وجود دارد که در صورت پیشرفت پروژههای در حال ساخت، تا یک میلیون نفر دیگر نیز جابجا شوند. بسیاری از افراد آسیبدیده، تبتیهای قومی هستند که به گفته گروههای مدافع حقوق بشر، صدای آنها به ندرت در برنامهریزیها شنیده میشود.
فراتر از جابجایی انسانها، هزینههای اکولوژیکی نیز در حال افزایش است. یک تحلیل جدید که در نشریه Nature Water منتشر شده، هشدار میدهد که تغییرات آب و هوایی جریان رودخانههای هیمالیا را بیثبات میکند، به طوری که ذوب سریع یخچالها با خطر خشکسالیهای ناگهانی همراه است.
ساخت یک سد بزرگ در منطقهای که در حال حاضر در برابر سیل و فعالیتهای لرزهای آسیبپذیر است – این فلات یکی از زلزلهخیزترین مناطق جهان است – یک لایه غیرقابل پیشبینی از خطر را اضافه میکند.
تنشهای منطقهای بر سر امنیت آبی
پکن متعهد شده است که سد موتئو “هیچ اثر منفی در پایین دست نخواهد داشت”، اما در دهلی نو و داکا بدبینی زیادی وجود دارد. مقامات هندی بارها بر اهمیت استراتژیک رودخانه براهماپوترا تاکید کردهاند، به طوری که یکی از مقامات ارشد منابع آبی در مصاحبه با رسانههای محلی گفته است که کشورش “نمیتواند غافلگیری در بالادست را تحمل کند.” آب، مانند انرژی، در حال تبدیل شدن به یک اهرم چانهزنی ژئوپلیتیکی است.
محققان موسسه مطالعات چین در دهلی نو استدلال میکنند که کنترل سیستم رودخانهای میتواند توازن قدرت را در جنوب آسیا تغییر دهد. در حالی که هیچ مدرک مستقیمی مبنی بر برنامهریزی پکن برای محدود کردن جریان آب وجود ندارد، صرف توانایی انجام این کار، به چین اهرمی در اختلافات فراتر از حوزه زیستمحیطی میدهد.