رئیس دانشگاه صنعتی شریف و یکی از برجسته ترین اساتید حوزه مدیریت منابع آب کشور، با هشدار در مورد تغییرات اقلیمی، آینده منابع آبی ایران را تاریک پیش بینی کرد. بر اساس اظهارات دکتر مسعود تجریشی، باید این باور را کنار گذاشت که بارش ها دوباره به روال گذشته باز خواهند گشت و کشور را برای شرایط “حدی تر” و سال های خشک بیشتر آماده کرد.
خداحافظی با بارش های گذشته؛ شرایط سخت تر در راه است
دکتر مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف و استاد تمام حوزه آب، در گفت و گوی اختصاصی خود با پایگاه خبری «انتخاب»، حقایقی تلخ و هشدار دهنده را در مورد وضعیت منابع آبی کشور مطرح کرد. او با تاکید بر ضرورت تغییر نگرش عمومی و مدیریتی، بیان داشت که مردم و مسئولان باید این تصور را برای همیشه کنار بگذارند که در سال های آتی، بارش ها دقیقا شبیه به گذشته و بر اساس الگوهای قدیمی اتفاق خواهند افتاد.
این اظهارات تجریشی، تاییدی بر هشدارهای مکرر کارشناسان اقلیم شناسی و محیط زیست است که تاکید دارند ایران وارد یک دوره جدید از تغییرات اقلیمی شده است. رئیس دانشگاه شریف صراحتا اعلام کرد: «تصور اینکه در آینده عین گذشته [بارش ها] اتفاق بیفتد این را بگذارید کنار، تمام پیش بینی ها حکایت از این هست که فاصله تعداد سال های خشک مان بیشتر می شود، شرایط حدی تر می شود.» این یعنی نه تنها انتظار کاهش متوسط بارش ها وجود دارد، بلکه نوسانات اقلیمی نیز افزایش یافته و ما شاهد دوره های طولانی تر خشکسالی و کم آبی خواهیم بود. در واقع، الگوهای آب و هوایی از حالت معمول و قابل پیش بینی خارج شده و به سمت مرزهای افراطی و “حدی” میل می کنند. این وضعیت، مدیریت منابع آب را به مراتب پیچیده تر و حیاتی تر می سازد.
مقایسه آماری و پیش بینی فاجعه بار برای سال آینده
دکتر تجریشی با ارائه یک مقایسه آماری ساده اما تکان دهنده، عمق بحران کم آبی را روشن ساخت. وی به ارقام و داده های مربوط به سال آبی گذشته اشاره کرد تا نشان دهد چطور پیش بینی ها به صورت کامل غلط از آب درآمده اند و کشور با کسری شدید منابع آبی مواجه شده است.
او در این باره توضیح داد: «پارسال ما ۶۶ میلیارد متر مکعب آب داشتیم. تمام پیش بینی ها این بود که ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب داریم. پس با ۶۶ تا شروع کردید، ۵۰ درصد منفی بودی.» این اختلاف فاحش میان پیش بینی ها و واقعیت محقق شده، نشان می دهد که سیستم های مدل سازی قدیمی و برآوردهای گذشته، دیگر پاسخگوی شرایط اقلیمی جدید نیستند و این خود یک چالش بزرگ مدیریتی محسوب می شود. اینکه کشور در ابتدای سال آبی، با حجمی ۵۰ درصد کمتر از انتظار و نیاز مواجه بوده، زنگ خطری جدی برای بخش های مختلف از جمله کشاورزی، صنعت و شرب عمومی است.
تجریشی سپس به وضعیت کنونی در سال جاری اشاره کرد و وضعیت را نه تنها بهبود یافته ندانست، بلکه آن را ادامه روندی نزولی خواند: «امسال تا کنون ۴۰ درصد منفی هستیم.» کاهش ۴۰ درصدی میزان منابع آبی نسبت به میانگین های بلند مدت، یک شاخص بسیار نگران کننده است که اثرات آن در تابستان سال آینده به وضوح نمایان خواهد شد.
بر اساس این کاهش های پی در پی و تجمعی در میزان ذخایر آبی، رئیس دانشگاه شریف با قاطعیت پیش بینی کرد: «پس سال آینده بسیار سال بدی خواهد بود.»
آمادگی عمومی برای بدترین سناریو
بر این اساس، مهم ترین پیام این هشدار، لزوم آمادگی و برنامه ریزی در سطح کلان کشور است. وقتی یک استاد تمام حوزه آب و رئیس یکی از معتبرترین دانشگاه های کشور این چنین با لحنی جدی و صریح صحبت می کند، دیگر جای تعلل و خوش بینی باقی نمی ماند.
تجریشی به صورت مستقیم مخاطب قرار داد: «پس کشاورزی ام، صنعت من، مردم باید آماده باشند.» این آمادگی تنها در حیطه وظایف دولت و مدیران نیست، بلکه تک تک بخش های تولیدی، خدماتی و آحاد مردم جامعه باید خود را برای شرایط دشوار کم آبی آماده کنند و در مصرف منابع حیاتی صرفه جویی را به یک اصل تبدیل نمایند.
اشاره تجریشی به «بدترین شرایط» کلید اصلی مدیریت بحران است: «ما باید در بدترین شرایط خودمان را آماده کنیم، این نباشد که یک باران بزند تمام شود.» این جمله به این معناست که مدیران و برنامه ریزان کشور نباید امید خود را به یک یا دو بارش موسمی و مقطعی گره بزنند. بلکه باید با فرض اینکه سال آینده یک سال خشک و بحرانی خواهد بود، برنامه ریزی های بلند مدت و کوتاه مدت خود را تنظیم کنند. این برنامه ریزی شامل اصلاح الگوهای کشت در کشاورزی، استفاده از روش های نوین آبیاری، بازنگری در مکان یابی صنایع پرمصرف آب و مهم تر از همه، مدیریت مصرف خانگی و شهری است.
در پایان، اظهارات رئیس دانشگاه شریف یک اعلام عمومی جدی است: بحران آب کشور یک مسئله مقطعی یا زودگذر نیست؛ بلکه یک تغییر ساختاری است که نیازمند تحولات بنیادین در نحوه مدیریت، مصرف و فرهنگ عمومی است تا از بروز یک فاجعه بزرگ در سال آینده و سال های پس از آن جلوگیری کند.
