سازمان انتقال خون کشور با صدور یک هشدار جدی اعلام کرد که ذخایر خونی در سطح کشور به شدت کاهش یافته است و برخی مراکز درمانی، به خصوص در تهران، برای ادامه خدمات حیاتی خود نیازمند کمک فوری مردم هستند. این کمبود ذخایر، در حالی تشدید شده است که پیشرفت های پزشکی و افزایش آلودگی هوا، نیاز به خون و فرآورده های خونی را در مراکز درمانی چندین برابر کرده است.
کمبود ذخایر خون؛ چالشی که با پیشرفت پزشکی تشدید می شود
دکتر بابک یکتاپرست، سرپرست معاونت اجتماعی سازمان انتقال خون، با اشاره به بررسی های اخیر این سازمان، ابعاد جدیدی از بحران کمبود ذخایر خونی را آشکار ساخت. او توضیح داد که نیاز به خون و فرآورده های خونی دیگر محدود به یک دوره زمانی یا حوادث خاص نیست، بلکه با پیشرفت روزافزون علم پزشکی، این نیاز به صورت مستمر در حال افزایش است.
یکتاپرست اظهار کرد: «این روزها، شاهد معرفی رویه های درمانی جدید به ویژه در حوزه جراحی و همچنین با عمل های جراحی پیوند عضو روبرو هستیم که در گذشته وجود نداشتند.» عملیات های پیوند عضو و پروسیجرهای (Procedure) نوین درمانی، اکنون به یک روال معمول در حوزه پزشکی تبدیل شده اند. این فرایندهای پیشرفته، به صورت مستقیم، مصرف خون و فرآورده های خونی را به شدت افزایش می دهند و تجربه سال های اخیر نشان داده است که میان پیشرفت های پزشکی و افزایش نیاز به خون، یک ارتباط مستقیم و غیر قابل انکار وجود دارد.
آلودگی هوا و اختلال در توازن اهدا و مصرف
یکی از عوامل مهمی که در حال حاضر بر ذخایر خونی تهران و سایر شهرهای بزرگ اثر منفی گذاشته، وضعیت بحرانی آلودگی هوا است. دکتر یکتاپرست با اشاره به روزهای آلوده پایتخت، بیان کرد که هرچند آلودگی هوا مستقیما مانع اهدای خون برای افراد سالم نیست، اما به صورت غیر مستقیم باعث کاهش میزان مراجعات مردمی می شود.
او توضیح داد که گروه های پرخطر مانند سالمندان، کودکان، زنان باردار و افراد دارای بیماری زمینه ای، بر اساس پروتکل های سازمان انتقال خون از اهدای خون معاف هستند و جامعه هدف سازمان به حساب نمی آیند. همچنین به افرادی که دچار عوارض موقتی ناشی از آلودگی هوا نظیر سوزش گلو، سوزش چشم یا درد سینه شده اند نیز توصیه می شود که خون اهدا نکنند.
با این حال، مشکل اصلی در کاهش مراجعات عموم مردم است. به دلیل وجود آلودگی و عوارض ناشی از استنشاق آلاینده ها مانند بی حالی و خستگی مداوم ناشی از مونوکسید کربن، مردم ترجیح می دهند فقط برای انجام امور ضروری از خانه خارج شوند. این کاهش تمایل عمومی به خارج شدن از منزل، به صورت مستقیم میزان مراجعه برای اهدای خون را کاهش می دهد.
از طرفی، تجربه نشان می دهد که در روزهای آلوده، میزان مراجعه و بستری شدن در مراکز درمانی برای برخی بیماری ها، به خصوص مشکلات قلبی و عروقی، افزایش می یابد. یکتاپرست هشدار داد: «اگرچه میزان مراجعه برای اهدای خون در روزهای آلوده کاهش می یابد اما میزان مراجعه و بستری شدن در بیمارستان ها فزایش می یابد.» این عدم توازن و اختلال در بالانس میان «اهدا» و «نیاز فرآورده های خونی»، ضرورت اهدای خون را در این شرایط آب و هوایی، حیاتی تر و فوری تر می کند.
وضعیت بحرانی در پایتخت و ذخایر ۴.۸ روزه کشور
سرپرست معاونت اجتماعی سازمان انتقال خون در ادامه، به تشریح وضعیت ذخایر خونی در سطح کشور و به صورت ویژه در استان تهران پرداخت.
وی اعلام کرد که در حال حاضر، میزان کل ذخایر خونی کشور ۳۳ هزار واحد است که این میزان تنها کفاف ۴.۸ روز مصرف مراکز درمانی را می دهد. با وجود اینکه روزانه حدود ۷۵۰۰ واحد خون در کل کشور اهدا و ۷ هزار واحد توزیع می شود، اما این بالانس با توجه به نیازهای فزاینده در مرز هشدار قرار دارد.
اما وضعیت در پایتخت از میانگین کشوری نیز بدتر است. دکتر یکتاپرست با ابراز نگرانی جدی، توضیح داد: «مراجعه در برخی استان ها مانند استان تهران به دلیل آلودگی هوا کاهش یافته و میزان ذخایر خون در این استان برای ۳.۴ روز است.» به عبارت دیگر، میزان ذخایر خون در استان تهران به دلیل حجم بالای جمعیت، مراکز درمانی متعدد و کاهش اهدا، به شدت پایین تر از میانگین کشوری قرار دارد و در وضعیت بحرانی تری به سر می برد.
نیاز ویژه استان سیستان و بلوچستان به ۸ هزار واحد خون در ماه
دکتر یکتاپرست به نیازهای خاص برخی استان ها نیز اشاره کرد و وضعیت سیستان و بلوچستان را به عنوان یک نمونه عینی از ضرورت اهدای خون مطرح کرد. در این استان، به دلیل شیوع بالای بیماری تالاسمی، نیاز به فرآورده های خونی بسیار زیاد است.
در سیستان و بلوچستان حدود ۳۴۰۰ بیمار مبتلا به تالاسمی حضور دارند. از آنجایی که یک بیمار مبتلا به تالاسمی به طور متوسط در هر ماه نیاز به ۳ تا ۴ کیسه خون دارد، مجموع نیاز این استان به خون در هر ماه، رقمی بالغ بر ۸ هزار واحد است. این رقم بسیار بالا، نیاز به شبکه قوی اهدای خون و حمایت سایر استان ها را کاملا توجیه می کند. علاوه بر تالاسمی، رخداد حوادثی مانند حوادث ترافیکی نیز نیاز به خون و فرآورده های خونی را در این استان افزایش می دهد.
در پایان، سازمان انتقال خون تاکید کرد که اهدای خون یک اقدام فرهنگی است که باید به یک باور و رویه همیشگی در جامعه تبدیل شود و مردم سالم و فاقد عوارض آلودگی هوا، با مراجعه به مراکز انتقال خون، به یاری مراکز درمانی شتابند.
