رژیم فستینگ میتواند به کاهش وزن و بهبود سلامت کمک کند، اما برای همه مناسب نیست. این رژیم بهویژه برای زنان باردار و شیرده، کودکان و نوجوانان، بیماران دیابتی، افراد با اختلالات تغذیهای، میگرن یا افت فشار خون توصیه نمیشود، چون ممکن است باعث عوارضی مانند کمبود مواد مغذی، کاهش انرژی یا اختلال در رشد شود.
برای جلوگیری از عوارض، مشورت با متخصص تغذیه ضروری است. افرادی که فستینگ برایشان مناسب نیست، میتوانند از رژیمهایی مانند مدیترانهای یا دش استفاده کنند. برای آشنایی با جزئیات کامل، بررسی خطرات، و معرفی جایگزینهای مناسب، ادامه این مطلب را بخوانید.
فستینگ چیست و چرا برای همه جواب نمیدهد؟
رژیم فستینگ یا روزهداری متناوب یک نوع الگوی غذایی است که در آن فرد در یک بازه زمانی مشخص (به عنوان مثال، هشت ساعت در روز) غذا میخورد و در باقی ساعات روز از مصرف غذا خودداری میکند. از آنجایی که این رویکرد باعث میشود بدن انرژی مورد نیاز خود را به جای غذا از ذخایر چربی تامین کند، وزن کاهش پیدا میکند.
علیرغم فواید فستینگ، باید توجه داشت که این رژیم برای همه مناسب نیست. چرا که تفاوتهای فیزیولوژیکی باعث میشوند برخی افراد از این رژیم نتیجه مطلوب نگیرند یا حتی در حین پیروی از آن با مشکل مواجه شوند. این تفاوتها اغلب بر اساس عوامل مختلف مثل سن، جنسیت و هورمونها مشخص میشوند. به عنوان مثال، میزان انرژی و مواد مغذی مورد نیاز افراد در سنین مختلف متفاوت است و رژیمی که به بزرگسالان توصیه میشود ممکن است برای کودکان خطرناک باشد.
رژیم فستینگ برای چه کسانی مناسب نیست؟
گروههای زیر به دلیل شرایط خاص جسمی یا سلامتیشان نمیتوانند رژیم فستینگ را دنبال کنند:
- بیماران دیابتی (به ویژه دیابت نوع ۱): رژیم فستینگ میتواند با داروهای دیابت تداخل داشته باشد و به هیپوگلیسمی (افت شدید قند خون) منجر شود. تعریق، تپش قلب، لرز، سرگیجه و از دست دادن هوشیاری از علائم شایع هیپوگلیسمی هستند.
- افراد مبتلا به اختلالات تغذیهای: در کسانی که به اختلالات تغذیهای مانند بیاشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی مبتلا هستند، رژیمهای محدودکننده مانند فستینگ ممکن است باعث تشدید رفتارهای غذایی ناسالم شوند.
- زنان باردار و شیرده: زنان در دوران بارداری و شیردهی برای رشد جنین یا تولید شیر به انرژی و مواد مغذی بیشتری نیاز دارند. رژیم فستینگ روی میزان غذای دریافتی این افراد تاثیر میگذارد و به مشکلات متعددی از جمله کمبود مواد مغذی حیاتی، ضعف و خستگی شدید، کاهش تولید شیر و کند شدن رشد جنین منجر میشود.
- افراد با سابقه میگرن یا افت فشار خون: گرسنگی طولانیمدت و افت قند خون در بروز یا تشدید سردردهای میگرنی نقش دارد. افراد با سابقه افت فشار خون هم به این الگوی غذایی واکنش منفی نشان میدهند و در حین پیروی از آن با مشکل سرگیجه و ضعف مواجه میشوند.
- کودکان و نوجوانان: بدن در دوران رشد به کالری و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد. در نتیجه، محدود کردن زمان صرف غذا میتواند بر رشد بدن تاثیر بگذارد.
بررسی خطرات فستینگ در بارداری و شیردهی
سازمانهای بهداشتی از جمله سازمان بهداشت جهانی (WHO) توصیه میکنند زنان باردار یک رژیم غذایی سالم و متنوع داشته باشند که حاوی پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی کافی باشد. این مواد مغذی باید از طریق مصرف انواع غذاها از جمله سبزیجات سبز و نارنجی رنگ، گوشت، ماهی، حبوبات، آجیل، لبنیات پاستوریزه و میوهها تامین شوند. چنین رژیمی میتواند از سلامت مادر و جنین حمایت کند و احتمال تولد نوزاد کموزن را کاهش دهد. زنان شیرده هم باید رژیم غذایی متنوع و متعادل داشته باشند تا بتوانند ضمن حفظ سلامتی خود، نیازهای تغذیهای فرزندشان را فراهم سازند.
از آنجایی که در دوران بارداری و شیردهی نیاز به انرژی و بعضی مواد مغذی بیشتر میشود، کاهش مصرف غذا و گرسنگی طولانیمدت میتواند هم برای مادر و هم برای کودک مضر باشد. در ادامه به بعضی از مهمترین خطرات فستینگ در بارداری و شیردهی اشاره میکنیم:
- کاهش دریافت مواد مغذی ضروری برای رشد جنین و تولید شیر
- افزایش خطر کمبود آهن و سایر مواد مغذی
- افزایش خطر تولد نوزاد کموزن
- کاهش سطح انرژی مادر و خستگی مفرط
- اختلال در تولید شیر و کاهش میزان آن
- افزایش خطر کمآبی بدن به دلیل کاهش مصرف غذاهای آبدار
- افزایش تولید کتون در بدن مادر و اختلال عملکرد مغز جنین
هشدارهای پزشکی در مورد رژیم فستینگ
تا این بخش از مقاله در مورد اینکه فستینگ برای چه کسانی مناسب نیست، صحبت کردیم. اکنون میخواهیم به بررسی عوارض احتمالی این الگوی غذایی و نکات هشداردهنده پیرامون آن بپردازیم.
رژیم فستینگ به کاهش وزن، کنترل التهاب و بهبود عملکرد قلب و مغز کمک میکند. اما به گفته متخصصان، نتایج تحقیقات در مورد آن متفاوت است. مطالعات کوتاهمدت نشان دادهاند که روزهداری متناوب ممکن است در مقایسه با سایر رژیمهای کمکالری تاثیر بیشتری روی کاهش وزن داشته باشد. با این حال، مطالعات بلندمدت که بین ۶ ماه تا یک سال طول کشیدهاند، نتایج مشابهی را نشان ندادهاند.
همچنین بعضی از مطالعات گزارش دادهاند که رژیم فستینگ به کاهش کلسترول بد (LDL) کمک میکند و پاسخ بدن به انسولین (هورمون کنترلکننده قند خون) را بهبود میبخشد. افزایش LDL و قند خون بالا هر دو از عوامل خطر ابتلا به بیماریهای قلبی هستند.
با این حال، یک مطالعه نشان داده است که محدود کردن زمان غذا خوردن به کمتر از هشت ساعت در روز ممکن است با افزایش خطر مرگ به دلیل بیماری قلبی مرتبط باشد. همچنین در یک مطالعه دیگر مشاهده شده است که تاثیر فستینگ بر وزن و قند خون چشمگیر نیست. بنابراین برای اینکه مشخص شود فستینگ منظم میتواند خطر بیماریهای مختلف را کاهش دهد یا خیر، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
چه جایگزینهایی برای فستینگ وجود دارد؟
اکنون که متوجه شدید رژیم فستینگ برای چه کسانی مناسب نیست، ممکن است این سوال برایتان مطرح شود که چه راهکارهای دیگری برای کاهش وزن این افراد وجود دارد. پاسخ این است که باید رژیمهای غذایی با محدودیت کمتر را انتخاب کنند. این رژیمها که کالری دریافتی را در حد متعادل کاهش میدهند و محدودیت خاصی از نظر زمان مصرف غذا ندارند، باعث میشوند فرد به تدریج و بدون عارضه وزن کم کند. در ادامه به ۲ نمونه از این رژیمهای غذایی اشاره میکنیم:
رژیم دش (DASH)
این رژیم غذایی اساسا برای کاهش فشار خون طراحی شده است. اما تحقیقات نشان دادهاند که اگر کالری آن به درستی تنظیم شود، میتواند برای کاهش وزن هم مناسب باشد. رژیم دش بر مصرف غذاهای گیاهی، لبنیات کمچرب و پروتئینهای کمچرب مانند مرغ و ماهی تمرکز دارد و مصرف غذاهای ناسالم، پرنمک یا فرآوری شده را محدود میکند.
رژیم مدیترانهای
این رژیم که از الگوی غذایی کشورهای حوزه مدیترانه مانند ایتالیا و یونان الهام گرفته شده حاوی مقدار زیادی میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل است. همچنین توصیه میکند افراد در حد اعتدال از ماهی، مرغ و روغن زیتون استفاده کنند و مصرف گوشت قرمز، شیرینیجات و غذاهای فرآوری شده را کاهش دهند. رژیم مدیترانهای هم به شرط اینکه کالری آن بالا نباشد، برای کاهش وزن مفید است.
رژیم فستینگ یک الگوی غذایی عمومی نیست و باید بر اساس شرایط فردی تنظیم شود. این رژیم برای کسانی که شرایط خاص پزشکی دارند مانند زنان باردار یا شیرده و افراد مبتلا به بعضی بیماریهای زمینهای و همچنین کودکان و نوجوانان انتخاب خوبی محسوب نمیشود.
