رقص ارواح در آسمان کلرادو: شبی که ستارهها به نجوا افتادند!
آیا میدانستید که آسمان شب، پردهای است برای نمایش پدیدههایی شگفتانگیز که اغلب از دیدگان ما پنهان میمانند؟ در یکی از شبهای صاف و پرستاره کلرادو، عکاسی به نام آرون واتسون توانست لحظاتی بینظیر از این نمایش آسمانی را ثبت کند.
در تاریخ ۶ خرداد ماه (۲۶ می)، آرون واتسون مشغول آمادهسازی یک تایملپس برای عکاسی از کهکشان راه شیری و پدیده شفق آسمانی (airglow) بود که ناگهان با منظرهای غیرمنتظره روبهرو شد: موجهای سبزرنگ شبحوار که مستقیماً بالای سرش در حرکت بودند. این پدیده نادر، معمولاً با چشم غیرمسلح قابل دیدن نیست.
راز علمی پشت پرده موجهای سبز شبحوار
این امواج مسحورکننده که در تایملپس واتسون دیده میشوند، پدیدهای به نام شفق آسمانی (airglow) هستند. شفق آسمانی، نوری ضعیف است که از لایههای بالایی جو زمین ساطع میشود. این نور زمانی پدیدار میشود که مولکولها در طول روز انرژی خورشید را جذب کرده و پس از غروب آفتاب، آن را به تدریج آزاد میکنند.
به طور خاص، این موجهای سبزرنگ ناشی از مولکولهای اکسیژن در ارتفاع حدود ۱۰۰ کیلومتری از سطح زمین هستند که با یکدیگر ترکیب شده و از طریق فرآیندی به نام تابناکی شیمیایی (chemiluminescence) نور ساطع میکنند. آرون واتسون در این باره میگوید: «من شفق آسمانی را بارها دیدهام، اما به ندرت پیش میآید که آن را مستقیماً بالای سرم ببینم و به این شکل در حال حرکت باشد.»
در طول روز، نور خورشید مولکولهای اکسیژن (O₂) را به اتمهای منفرد تجزیه میکند. این اتمها انرژی را برای چند ساعت ذخیره میکنند. زمانی که این اتمها دوباره به هم میپیوندند و مولکول O₂ را تشکیل میدهند، انرژی ذخیره شده به صورت نور ضعیف آزاد میشود، از جمله همان درخشش سبزرنگی که واتسون موفق به ثبت آن شد. این درخشش، به ویژه در شب به صورت تابش شبانه (nightglow) قابل مشاهده است و حدود یک میلیارد بار کمنورتر از نور خورشید است و به همین دلیل، معمولاً برای چشم انسان قابل تشخیص نیست.
رعد و برق چگونه موجهای قابل مشاهده در آسمان شب ایجاد میکند؟
الگوهای موجمانندی که در فیلم واتسون در آسمان حرکت میکنند، ناشی از امواج گرانشی (gravity waves) هستند که توسط طوفانهای تندری ایجاد میشوند. این امواج اتمسفری در لایههای بالایی جو منتشر شده و لایه شفق آسمانی را مختل میکنند و در نتیجه، نوسانهای قابل مشاهدهای ایجاد میکنند که شبیه موجهای روی آب به نظر میرسند.
واتسون در توصیف این حرکت میگوید: «در این مجموعه تصاویر، شمال در پایین قرار دارد، بنابراین موجها از جنوب به شمال جریان داشتند، انگار که از بالای طوفانهای جنوب سرچشمه میگرفتند.» او اضافه میکند: «این موجها با چشم غیرمسلح قابل دیدن نبودند، اگرچه آسمان تا حدودی روشن به نظر میرسید، به ویژه در امتداد افقها.» تعامل بین رویدادهای آب و هوایی و لایههای جوی در ارتفاعات بالا، این جلوههای بصری نادر و اثیری را ایجاد میکند.
ثبت پدیدههای نامرئی با عکاسی نجومی
تایملپس واتسون که حدود ساعت ۳:۳۰ بامداد به وقت محلی و در یک بازه زمانی تقریباً ۳۰ دقیقهای گرفته شده است، این موجها را در حال حرکت ثبت کرده است. اگرچه این موجها عمدتاً برای چشم غیرمسلح نامرئی هستند، اما حساسیت دوربین به واتسون اجازه داد تا این امواج سبز ظریف را در فیلم خود ثبت کند و جنبهای از آسمان شب را آشکار سازد که به ندرت به صورت دست اول شاهد آن هستیم.
برای کسانی که از تصاویر واتسون الهام گرفتهاند، عکاسی نجومی فرصتی را برای کشف پدیدههای کیهانی و اتمسفری دیده نشده ارائه میدهد. با استفاده از دوربینها و لنزهای مناسب، علاقهمندان میتوانند زیبایی پیچیده شفق آسمانی، کهکشان راه شیری و سایر رویدادهای آسمانی را به تصویر بکشند.
واتسون همچنان آثار خود را در وبسایتش با نام Skies Alive Photography به نمایش میگذارد، جایی که عکسهای او نگاهی اجمالی به شگفتیهای پنهان بالای سر ما ارائه میدهد. تجربه او ترکیبی از صبر، مهارت و کمی شانس را برجسته میکند که برای آشکار کردن زیبایی اغلب نامرئی جو فوقانی زمین مورد نیاز است.
